Peter Post

Po męsku
Obyczaje silnej płci

Mężczyzna w towarzystwie
Część II

Przeł. Anna Bielska

Cartalia

CZĘŚĆ DRUGA
Życie towarzyskie

12
Trzy najważniejsze obszary
życia towarzyskiego

JEŚLI CHODZI O UWAŻNE ZACHOWANIE, większość z nas zdecydowanie bardziej pilnuje się na gruncie towarzyskim. To akurat dobrze, gdyż w tego typu sytuacjach wymagania są nieco wyższe, niż kiedy w samotności odpoczywamy w salonie. Według naszego badania, kobiety dostrzegają, jak mężczyźni zachowują się w sytuacjach towarzyskich i dbają, aby było poprawnie.

Badanie dotyczące życia towarzyskiego to najpopularniejsze z czterech, jakie przeprowadziliśmy. Brało w nim udział 1009 kobiet i 161 mężczyzn. W odpowiedzi na pytanie, jakie zachowania mężczyzn najbardziej im przeszkadzają, zwyciężył brak manier. Jedna na cztery osoby uznała kiepskie maniery mężczyzn, zarówno przy stole jak i inne, za największy problem. Kolejną krytykowaną cechą było zachowanie pozbawione szacunku dla innych i nierozważne oraz fakt, że panowie nie dbają o urodę.

Na szczęście nasi respondenci również chwalili mężczyzn, zwłaszcza tych, którzy doskonale radzą sobie w rozmaitych sytuacjach. Poprosiliśmy ich o wymienienie rzeczy, które najbardziej podobają im się w męskim zachowaniu. Najczęściej wymieniane to: doskonałe maniery, troskliwość i czułość oraz docenianie i bycie dumnym z partnerki, mimo jej potencjalnych niedoskonałości.

Maniery są niezwykle ważne w życiu towarzyskim

Narzekanie respondentów na maniery mężczyzn dotyczyło między innymi nieotwierania drzwi kobietom, spóźnialstwa, przeklinania, nieużywania słów „proszę” i „dziękuję” oraz plucia. Jednak najczęściej wymieniane było złe zachowanie przy stole.

Wiele spotkań towarzyskich, w tym randki, związanych jest z jedzeniem. Według naszego badania, kobiety są bacznymi obserwatorami. Respondentki twierdzą, że zbyt często są zawstydzone lub urażone w sytuacji, kiedy mężczyźni jedzą niechlujnie, głośno, za szybko lub mówią z pełnymi ustami.

Mężczyźni, którzy wiedzą, w jaki sposób odpowiednio podnosić jedzenie do ust, zdobyli wiele punktów u swoich partnerek. To samo dotyczyło tych, którzy wstają, gdy kobieta podchodzi do stolika i kiedy podnosi się, żeby wyjść. Innymi wymienianymi zachowaniami są: jedzenie w umiarkowanym tempie, płacenie rachunku za posiłek, szacunek i uprzejme traktowanie kelnerów, zostawianie odpowiedniego napiwku, a co najważniejsze, sprawienie, aby kobieta czuła się wyjątkowa.

Oczywiście maniery nie kończą się przy stole, o czym zdaje się zapominać zdumiewająca liczba mężczyzn. Co zaskakujące, niekontrolowanie przez panów odruchów fizjologicznych w towarzystwie zostało przywołane jako drugie z najbardziej denerwujących zachowań w sytuacjach towarzyskich. Uwierzcie mi panowie, można sobie z tym poradzić. Jeśli nie dacie rady, zawsze możecie przeprosić i wycofać się do toalety.

Kluczem do sukcesu towarzyskiego jest nietraktowanie etykiety jako serii przeszkód, o które możemy potknąć się, ale jako doskonałej okazji do zachowywania się jak należy, a tym samym sprawiania przyjemności i imponowania tym, z którymi przebywasz. Najbardziej znaczącym wynikiem badania był fakt, że chociaż złe maniery przodują na liście negatywnych zachowań, dobre były jeszcze częściej przytaczane po stronie działań pozytywnych. Respondentki, zapytane o to, co mężczyźni robią jak należy (w kontekście towarzyskim), wymieniły:

przytrzymywanie płaszcza i drzwi w windzie, odsuwanie kobiecie krzesła

pomoc w niesieniu ciężkich rzeczy

uważne przedstawianie osób

spacerowanie obok kobiety, a nie przed nią

podawanie ramienia jako wyraz pomocy i uczucia

mówienie „proszę” i „dziękuję”

bycie grzecznym, bycie dżentelmenem lub zachowanie rycerskie

Gesty te charakteryzują prawdziwego mężczyznę, świadomego swojego postępowania i okazującego szacunek osobom, z którymi przebywa. Nasze badanie wykazało, że panowie, którzy uzyskali najwięcej punktów za dobre maniery od swoich partnerek, właściwie w każdej z tych sytuacji zachowują się stosownie. Długotrwałe, pozytywne wrażenie wywołuje właśnie wpływ dobrego wychowania.

Brak szacunku i troski
– najgorsze męskie zachowania

Kiedy mężczyzna przerywa, ignoruje lub zachowuje się z wyższością wobec towarzyszących mu kobiet, należy traktować go tak, jak na to zasługuje. Jeśli jesteś z żoną lub partnerką życiową, prawdopodobnie potraktuje cię chłodno tego wieczoru albo, co gorsza, dojdzie do kłótni. Jeżeli przydarzyło ci się to na randce, zapomnij o kolejnej, a poza tym twoja reputacja może stać się sławniejsza niż ty sam.

Bądź uważny i troskliwy

Według respondentek naszego badania, mężczyźni stale okazujący szacunek, troskę oraz prawdziwe zainteresowanie stanowią szczyt kobiecych marzeń.

Jeśli naprawdę chcesz być troskliwym i uważnym towarzyszem, konieczna jest umiejętność komunikacji werbalnej. Niemal 90 procent wszystkich uwag na temat mężczyzn dotyczy kwestii porozumiewania się, włączania innych osób do rozmowy, słuchania, co mają do powiedzenia, doceniania ich myśli, działań i wyglądu. Kiedy ktoś czuje się doceniany, wówczas relacje międzyludzkie stają się o wiele łatwiejsze.

Ładny ubiór, miły zapach, przyjemny wygląd

Zauważyłeś kiedyś parę w restauracji lub w kinie? Ona ładnie ubrana – może w eleganckie spodnie lub dżinsy albo w spódniczkę i sweterek bądź żakiet. Gdybyś był odpowiednio blisko, poczułbyś delikatny aromat perfum. Obok niej siedzi mężczyzna w pomiętych spodniach lub znoszonych dżinsach, T-shircie (niewątpliwie z nadrukiem) albo koszuli noszącej jeszcze ślady niedawnej pracy. Włosy ma w lekkim nieładzie, a jego aromatu zdecydowanie wolałbyś nie wąchać. Muszą być zakochani, inaczej już dawno rzuciłaby go.

W naszym badaniu, dotyczącym życia towarzyskiego, nieodpowiedni wygląd znalazł się na trzeciej pozycji wśród spraw, które denerwują kobiety u mężczyzn. Jednak i tutaj mam dobre wieści – można zdobyć wiele punktów u pań, poprawiając się w tej kwestii. Według respondentek, kobiety lubią, kiedy mężczyźni:

czynią chociaż niewielki wysiłek w tym kierunku i są ulegli

wiedzą, jak ubrać się stosownie do okazji

ubierają się odpowiednio, ale nie krzykliwie

ubierają się stosownie do okazji, bez narzekania

są dumni ze swojego wyglądu bez niepotrzebnych pochwał i rozwodzenia się na ten temat

Nie mam tu na myśli niczego ekstrawaganckiego, mówię jedynie o ubieraniu się w sposób adekwatny do okoliczności i byciu schludnym. Najważniejszym punktem z powyższej listy jest ostatni o „byciu dumnym ze swojego wyglądu”. Podoba mi się taki pogląd respondentek. Kobieta rozumie, że kiedy stajesz przed lustrem, musisz docenić własny wygląd. Jeżeli będziesz w stanie podobać się sam sobie, wówczas inni też to zauważą („Ale doskonale wygląda”) i będą cię podziwiać.

Połącz schludny wygląd z dobrymi manierami (chodzi oczywiście o traktowanie osób wokół ciebie z uwagą, szacunkiem i uczciwością) oraz z chęcią komunikacji – słuchanie, skupianie się, a także mówienie komplementów towarzyszce i pozostałym osobom. To gwarantuje sukces towarzyski.

13
Randki – tylko ty i ona

MĘŻCZYŹNI NIE ZNOSZĄ, kiedy wyglądają, jakby nie wiedzieli, co mają zrobić. I nie myślcie, że kobiety tego nie dostrzegają. Ostatnie badanie wykazało, iż kobiety pytane o to, co w mężczyźnie najważniejsze jako drugi istotny czynnik wymieniły pewność siebie.

Kiedy mężczyzna idzie na randkę (czy to będzie pierwsze spotkanie, czy wyjście z żoną lub stałą partnerką), wykonywanie różnych czynności z pewnością siebie, wiąże się ściśle z utrzymywaniem właściwego nastroju. Jeśli robisz te wszystkie drobiazgi, dzięki którym twoja wybranka czuje się wyjątkowa, może ona wówczas całkowicie skupić się na przyjemnościach, a nie na tym, czego nie robisz.

Tylko ty i ona

Niekiedy zdaje mi się, że moje oczy kierują się swoim własnym rozumem. Jestem z żoną; cała moja uwaga skupiona jest tylko na niej, rozmawiamy i doskonale bawimy się. I wtedy to się zdarza... Ona... Podchodzi lub siada przy sąsiednim stoliku albo akurat wysiada z taksówki, bądź wyłania się zza rogu. Muszę chyba świetnie widzieć na boki, ponieważ zazwyczaj ją zauważam. Bardzo się pilnuję, aby nie odwrócić głowy, ale już zdążyłem rozproszyć się. Jeśli jest to rzeczywiście poważna dekoncentracja, może nawet wezmę głęboki oddech, taki ze świstem.

Badanie nie wykazało absolutnie żadnych wątpliwości w tym temacie – gdy jesteś na randce, uwaga poświęcona innej kobiecie z całą pewnością zepsuje nastrój. Niemal połowa respondentek rozpoznaje, kiedy mężczyzna ma zamiar spojrzeć na inną kobietę. Najważniejsze, aby nie zakłóciło to naszej uwagi poświęconej partnerce, z którą jesteśmy. Naprawdę chcesz dać jej do zrozumienia gestami i słowem, że jest (szczerze) dla ciebie wyjątkowa i idealna – mów to i rób często.

„Wyglądasz cudownie, naprawdę podobasz mi się w tej spódniczce”.

„Wszyscy faceci na przyjęciu będą mi dzisiaj zazdrościć”.

Kup jej kwiaty bez okazji.

Ugotuj wieczorem kolację.

Trzymaj ją za rękę.

Kwiaty

Za każdym razem, kiedy wybieramy się do supermarketu, żona kupuje kwiaty. Mieszkamy w Vermont, gdzie przez całą zimę jest dość monotonnie. Późna jesień i wczesna wiosna, czyli „pora błotna”, również są pozbawione barw. Ustawianie bukietów w wazonie na stole w jadalni to sposób mojej żony na walkę z szarością pór roku, kiedy nic nie rośnie.

Jeśli przynoszę kwiaty, sprawiam jej wielką przyjemność. Problem w tym, że rzadko to robię, a to nie wystarczy.

Jeżeli naprawdę chcesz wyrazić miłość i uczucie, nie ma nic lepszego niż róże. Są idealnym podarunkiem dla wyjątkowej osoby w twoim życiu. Może to być żona, narzeczona, dziewczyna lub przyjaciółka. Róże są stosowne zwłaszcza wtedy, gdy obchodzisz rocznicę lub jakieś wyjątkowe wydarzenie. Nie musisz jednak czekać na specjalną okazję, sam możesz ją stworzyć.

„To kwiaty dla ciebie, właśnie sobie przypomniałem, że minął miesiąc od naszej pierwszej randki”.

Róże dla panny młodej

Kiedy mieliśmy brać ślub, zamówiłem dostawę kwiatów z kwiaciarni. Miał to być bukiet z sześciu róż dla mojej przyszłej żony na pięć dni przed ślubem. Cztery dni przed uroczystością kwiaciarz dostarczył pięć róż. Na dzień przed ślubem żona otrzymała jedną różę. To zadziwiające, jaki efekt może mieć pojedynczy kwiat. Bądź pomysłowy.

Otwieranie drzwi

Mimo równouprawnienia, kiedy zbliżam się do drzwi wraz z żoną, wykonuję krok w przód, otwieram je i przytrzymuję tak długo, aż wejdzie. Jeśli niosę coś ciężkiego lub z jakiegoś innego powodu żona idzie daleko z przodu, nie robię zamieszania, wyrywając się i odpychając ją na bok tylko po to, by przytrzymać drzwi. Pozwalam jej otworzyć i mówię: „Dziękuję”. W innych sytuacjach, kiedy ona dociera do drzwi pierwsza i zaczyna je otwierać, sięgam ręką przez jej plecy, dyskretnie przytrzymuję drzwi, a potem pozwalam wejść przede mną.

Drzwi obrotowe

Kwestia wchodzenia przez tego typu drzwi jest nieco kłopotliwa i wiążą się z nią dwie sprzeczne zasady: zasada mówiąca, że kobieta powinna przejść przez drzwi przed swoim towarzyszem oraz druga, według której mężczyzna powinien iść pierwszy, ponieważ drzwi obrotowe są dość ciężkie. Jak przy każdym nieporozumieniu, rozwiązaniem jest dobra komunikacja. Prawdziwy problem pojawia się, gdy wykażesz się brakiem zdecydowania.

Bądź zatem przygotowany na podjęcie szybkiej decyzji, kiedy zbliżasz się do drzwi obrotowych: „Te drzwi wyglądają na dość ciężkie, zatem będę dżentelmenem i je przytrzymam” lub „Drzwi już się kręcą, łatwo je pchnąć, a więc będę dżentelmenem i zaproponuję, aby ona przeszła pierwsza”.

Po podjęciu błyskawicznej decyzji, natychmiast oznajmij swoje intencje towarzyszce: „Proszę, przejdź pierwsza” albo „Pozwól, że przejdę przodem i przytrzymam ci drzwi”. Bądź pewny siebie, zachowuj się zdecydowanie. Sytuacja sama się rozwiąże i wyjdziesz z niej obronną ręką.

Limuzyna

Zaplanowałeś wyjątkowy wieczór, limuzyna i tym podobne rzeczy i chcesz, aby wszystko się udało. Limuzyna podjeżdża pod drzwi restauracji. Fantastycznie! Kto otwiera drzwi w samochodzie? Nie masz ochoty wyrywać się przed szereg i wyjść na źle wychowanego, z drugiej strony może okażesz się bezbronny lub mało męski, jeśli pozwolisz, by ktoś inny otworzył drzwi za ciebie, zwłaszcza gdy kierowca musiałby wyjść z auta i obiec je dokoła, a ty siedziałbyś w środku, zastanawiając się, co robić.

Oto klucz do rozwiązania wszelkich problemów związanych z tą sytuacją. Jak zauważono, kobietom podobają się mężczyźni pewni siebie. Niezdecydowanie, nawet w tak błahej sprawie jak otwieranie drzwi w limuzynie, może zepsuć cudowny wieczór, który tak pieczołowicie planowałeś.

Co zatem robić? Czekaj, a kiedy czekasz, uśmiechaj się do niej i mów, jak pięknie wygląda. Masz okazję, by cieszyć się spędzoną razem chwilą. Później, kiedy kierowca w końcu otworzy i przytrzyma wam drzwi, wyjdź pierwszy i podaj jej rękę, pomagając wydostać się z limuzyny.

Pomoc w zakładaniu płaszcza

To proste.

Pomóż jej, a potem zanieś wasze okrycia do szatni i odbierz numerek. Kiedy będziecie wychodzić, pamiętaj o zostawieniu napiwku w wysokości 1 dolara od ubrania.

Wspólny spacer

Ważną zasadą jest, że mężczyzna zawsze idzie po zewnętrznej stronie ulicy (bliżej jezdni). W większości przypadków doskonale się ona sprawdza. Jednak jak każda reguła i ta ma swoje wyjątki.

Wyobraź sobie, że idziesz pod rękę ze swoją dziewczyną i przechodzicie na drugą stronę ulicy. Tam orientujesz się, iż teraz ty znalazłeś się od wewnętrznej strony. Nie zamieniaj się wówczas miejscami. W tej sytuacji trzymanie się za ręce i cieszenie chwilą jest o wiele ważniejsze niż spacer po „właściwej” stronie chodnika.

Innym wyjątkiem jest sytuacja, kiedy czujesz, że powinieneś iść po wewnętrznej stronie ze względów bezpieczeństwa. W takim wypadku koniecznie tak zrób.

Odsuwanie krzesła

Zawsze twierdziłem, że jedną z najtrudniejszych sytuacji przy stole jest moment, kiedy kobieta wstaje, by udać się do toalety. Czy ty również musisz unieść się z krzesła?

Wyniki badań na ten temat mówią jasno: kobiety chcą i oczekują, aby mężczyzna wstał, przynajmniej gdy znajdują się w restauracji. Jeśli nie jest to możliwe, na przykład siedzisz wciśnięty za stolikiem, nie martw się, ale w każdym innym wypadku wstań, kiedy robi to twoja towarzyszka.

Przy każdym posiłku, który nie jest okazją służbową, proponowanie odsunięcia krzesła partnerce, kobiecie siedzącej obok ciebie lub honorowemu gościowi (jeśli jest kobietą) zostanie docenione jako bardzo uprzejmy gest. Podziękowaniem będzie zapewne uśmiech oraz słowo „dziękuję”. Podobnie, wstając od stołu po skończonym posiłku, pod warunkiem, że nie urządzisz przedstawienia, powinieneś pomóc odsunąć krzesło swojej towarzyszce, chwytając je z tyłu za oparcie i delikatnie odsuwając, kiedy ona zacznie wstawać. To miły gest z twojej strony.

Jedynym wyjątkiem jest okazja służbowa, kiedy nikomu nie odsuwa się krzesła, niezależnie od płci, chyba że jest to konieczność.

Zamawianie

Zgodnie z naszymi badaniami, trzy na pięć kobiet nie chce, aby mężczyzna zamawiał za nią dania w restauracji. Musisz być zatem absolutnie pewien, jaki pogląd na tę kwestię ma partnerka, zanim przystąpisz do zamawiania dla niej posiłku.

Wyjątkiem jest okazja, gdy przebywasz z kobietą, którą znasz: dziewczyną, partnerką życiową, matką, córką, babcią, przyjaciółką lub znajomą z pracy. Jeśli jesteś pewien, że sprawiłoby jej przyjemność, gdybyś zamówił dla was danie, najpierw spytaj, na co miałaby ochotę. Kiedy kelner zjawi się przy stoliku, złóż zamówienie dla was obojga.

To kolejny przykład, iż zasady nie zawsze muszą być ściśle przestrzegane. Liczy się jedynie pewność siebie oraz uprzejmość, które okazujesz, wiedząc, jak druga osoba chce być traktowana.

Kto płaci?

W momencie płacenia rachunku w restauracji obowiązuje jedna zasada – osoba zapraszająca pokrywa koszty posiłku. Zasada ta sprawdza się równie dobrze w sytuacjach służbowych, jak i w życiu towarzyskim.

Jeśli to ty zapraszasz, spodziewaj się, że będziesz musiał uregulować rachunek i zrób to bez wahania. Jeżeli kobieta zaprasza, a ty czujesz się niezręcznie, pozwalając jej płacić, możecie uregulować płatność po połowie. To miły gest, a gdy twoja towarzyszka odmówi, będziesz wiedział, że zaproszenie ciebie było dla niej ogromnie ważne.

Gdy dostaniesz zaproszenie na imprezę z okazji jakiegoś wydarzenia, możesz zrewanżować się w ten sam sposób, na przykład: „Byłoby wspaniale i chętnie z tobą pójdę, ale może dasz się zaprosić na obiad przed koncertem?”.

Jeżeli masz wątpliwości, wyjaśnij je. Jeśli nie jesteś do końca pewien, kto płaci, porusz ten temat możliwie jak najszybciej. Chwila, kiedy przy stoliku pojawia się kelner z rachunkiem, nie jest odpowiednim momentem do wysuwania propozycji, że może zapłacisz za posiłek. Rozwiązując ten dylemat wcześniej, nie będziesz musiał zaprzątać sobie nim głowy podczas kolacji. Twoja towarzyszka doceni propozycję i będzie czuła się swobodnie wiedząc, iż oboje doskonale potraficie odnaleźć się w sytuacji. Możecie odprężyć się i skupić na cudownym wspólnym wieczorze, a o to przecież chodzi.

14
W mieście

LUBIMY OGLĄDAĆ SERIALE TELEWIZYJNE, takie jak Kocham Lucy, Seinfield, Przyjaciele czy Cheers, ponieważ ich akcja rozgrywa się w domu. Pokazując zabawne sytuacje i demaskując ludzkie wady, programy te umożliwiają ludziom oglądanie fikcyjnych postaci, które muszą radzić sobie z trudnymi i wstydliwymi sytuacjami, natomiast telewidzom nie dzieje się nic złego.

I tu pojawia się problem. W świecie rzeczywistym, w chwilach, kiedy nieporozumienia i niezgoda dotyczą naszego kręgu towarzyskiego, możemy poczuć się zranieni, zawstydzeni, rozczarowani i porzuceni, a nasza sytuacja nie rozwiąże się w ciągu 24 godzin.

Respondentki naszego badania wymieniły kilka ważnych kwestii dotyczących „nieporozumień w grupie”, prowadzących najczęściej do zakłócenia harmonii: wybór zajęcia, które spodoba się wszystkim członkom grupy, tolerowanie zbędnego według nas okazywania sobie uczuć przez parę, stanowiącą część grupy oraz nierozważne zachowanie członków grupy, które może wywrzeć duży wpływ na jej morale (flirtowanie również zostało wymienione jako kwestia problematyczna, ale ponieważ jest to zachowanie silnie nacechowane emocjonalnie i złożone, poświęciłem mu osobny rozdział – patrz rozdział 18.).

Publiczne okazywanie uczuć

Od czasu do czasu, kiedy spaceruję po ulicach, zauważam wtulone w siebie pary.

„Idźcie gdzieś w ustronne miejsce” – myślę sobie i zastanawiam się, czy nie jestem przypadkiem pruderyjny? Czy to ma znaczenie, gdzie okazuje się uczucia? Czy czasami zachowanie to jest właściwe, a w innej sytuacji nie? Gdzie przebiega granica stosowności takiego postępowania?

Powróćmy do Rzymu. Jeśli zdarzy ci się spacer brzegiem Tybru lub w ogrodach Borghese, to w niedzielne popołudnie z pewnością spotkasz wiele par, zajętych namiętnym obściskiwaniem się i całowaniem. Zwykle ich zachowanie ogranicza się do przytulania i pocałunków, ale nie zawsze. Pewnego niedzielnego popołudnia usiedliśmy z żoną na Schodach Hiszpańskich. Znajdowaliśmy się w ich połowie, opierając się o metalową balustradę. Widok był fantastyczny – na stopniach siedziały setki ludzi, a poniżej widać było spacerujących wzdłuż Via Condotti, która ciągnie się bardzo daleko. Nagle dostrzegłem fascynującą scenę, rozgrywającą się tuż obok nas i szturchnąłem żonę łokciem: „Popatrz” – mówił mój wzrok. Niedaleko nas na kamiennej barierce siedziała urocza młoda dziewczyna, ale nie tylko ona przykuła moją uwagę. Jej chłopak obściskiwał ją namiętnie, jego dłoń znajdowała się poniżej jej barków a to, co robił, wcale nie było masażem mięśni.

Spojrzeliśmy, nie gapiąc się (patrz rozdział 9.), ale widok po naszej prawej stronie trudno było zignorować, więc niechętnie odeszliśmy.

Czy to był mój problem, czy ich? Nie wiem, ale jestem przekonany, że gdyby to była moja córka, nie ucieszyłoby mnie jej zachowanie i chyba nie jestem w tym poglądzie osamotniony. Być może w Europie lub przynajmniej we Włoszech taki rodzaj publicznego okazywania uczuć jest ogólnie przyjęty, ale według naszych badań, mieszkańcy Stanów Zjednoczonych nie akceptują tego typu pieszczot, chyba że w prywatnej scenerii.

Jeśli zatem znajdujesz się w miejscu publicznym lub razem ze swoją partnerką należycie do grupy, bądź troskliwy i czuły, ale pieszczoty niech będą przelotne.

Dzielenie się wydatkami

Wspaniale jest być gospodarzem lub właścicielem samochodu bądź łodzi. Czasem jednak możesz poczuć się samotnie, zwłaszcza kiedy nadchodzi moment otwierania portfela i płacenia za drinka lub zrzutki na paliwo oraz inne wydatki. Jeśli to nie twój dom ani samochód, ani łódź, pomyśl o tamtym mężczyźnie. Zaproponuj, że dorzucisz się i zapłać za bak paliwa lub kup jedzenie na kolejną partyjkę pokera. Być może nigdy nie poprosiłby cię o to, ale z pewnością doceni twój gest i wkład.

W barze

Bar to idealne miejsce na spotkania i przesiadywanie z przyjaciółmi. Problem w tym, że pomyłki i niezręczne sytuacje, spotęgowane dodatkowo alkoholem, mogą zamienić przyjemny wieczór w katastrofę. Zanim wyjdziesz, oceń sytuację, w której masz się znaleźć. Wyraźnie ustal, czy jest to wieczór czysto towarzyski, czy spotkanie w interesach. Znam jednego pana, który uwielbia chodzić do barów, ale nigdy nie pozwala sobie na pełen luz, jeśli wśród znajomych są osoby z pracy. Wie, że zawsze robi wrażenie na innych, nawet kiedy zupełnie wyzbywa się ograniczeń związanych z pracą.

Kupowanie drinka

Cóż za miły gest, może nawet pomóc poznać kogoś nowego. Uważaj jednak, aby postawienie drinka pozostało tylko propozycją. Wybór należy do niej. Zamiast kieliszka zwykłego wina po umiarkowanej cenie, być może zechce uraczyć się czymś lepszym.

Rozwiązane „języki”

Bądź bardzo ostrożny, jeśli chodzi o temat poruszany przy barze. Być może ty i twoi znajomi uważacie tę rozmowę za prywatną, ale nie zdajesz sobie sprawy, jak szybko chwytliwe tematy rozprzestrzeniają się po sąsiednich pokojach i boksach w biurze. Tematami służbowymi zajmuj się w pracy, a osobistymi na gruncie prywatnym. Wykorzystaj ten czas na poznanie ludzi z pracy w sytuacji towarzyskiej, a nie biznesowej.

Jeśli jednak zaproponujesz jej drinka, upewnij się, że barman dostrzeże znak twojej towarzyszki i że otrzyma ona taki napój, jaki zamawiała.

Stawianie kolejek

Kiedy grupa ludzi wychodzi gdzieś razem, to chociaż każdy kupuje sobie drinki indywidualnie, powinien również postawić wszystkim tak zwaną kolejkę. Upewnij się, że jedną z nich ty postawiłeś. Nic tak nie denerwuje ludzi jak fakt, kiedy nie dbamy o to, aby się dzielić.

Alkohol

Wyprawa do baru z przyjaciółmi, relaks, pozbycie się stresu po ciężkim dniu pracy – to wszystko fantastyczna zabawa, ale pod warunkiem, że pozostaje tylko zabawą. Uważaj na niebezpieczeństwa związane z alkoholem, zwłaszcza iż wywołuje agresywne zachowania oraz sprawia, że człowiek staje się kłótliwy, z czego możesz nawet nie zdawać sobie sprawy. Wystrzegaj się agresji, zarówno fizycznej, jak i werbalnej.

Dzielenie się rachunkiem

Przyjrzyj się poniższej sytuacji: Donald i jego żona Mary często wychodzą coś zjeść z dwiema innymi parami. Zazwyczaj nie piją alkoholu, natomiast ich towarzysze chętnie wychylają kieliszek lub dwa do kolacji. Ponadto Donald zmienił ostatnio nawyki żywieniowe i teraz częściej zamawia zwyczajną zupę i sałatkę, a pozostali częstują się zarówno przystawkami, jak i daniem głównym.

Kiedy nadchodzi pora płacenia rachunku, każda para wyjmuje kartę kredytową i kwota dzielona jest na trzy równe części. Ostatnio jednak Donald nie może oprzeć się wrażeniu, że wraz z Mary dopłacają do posiłku swoich przyjaciół.

„Jestem tym zmęczony” – myśli sobie Donald. „Ostatnio dorzuciliśmy do rachunku 80 dolarów, a razem z Mary zjedliśmy najwyżej za 50 dolarów”. Ponieważ ceni sobie przyjaźń, nie odzywa się na ten temat. Powoli jednak zaczyna w nim narastać napięcie i pewnego dnia nie wytrzyma.

Jeśli jesteś w podobnej sytuacji, masz dwa wyjścia. Zawsze jednak porozmawiaj z przyjaciółmi, zanim wybierzecie się do restauracji. Donald mógłby ująć to tak: „Nie mogę doczekać się dzisiejszego wyjścia, ale jest jedna sprawa, w której moglibyście mi pomóc. Mary i ja nie pijemy, a poza tym ostatnio przeszedłem na dietę, usiłując zrzucić trochę kilogramów. Tak czy inaczej, skoro zamawiamy mniej, co byście powiedzieli...

Opcja 1: ...gdybym poprosił kelnera o osobny rachunek dla mnie i Mary?”

Opcja 2: ...gdybym razem z Mary zapłacił za naszą część posiłku gotówką, a wy podzielilibyście resztę między siebie? W ten sposób wszystkim będzie wygodniej”.

Każda z opcji umożliwia osiągnięcie dwóch celów – Donald powiadamia Toma i Boba, co ma zamiar zrobić, więc w restauracji nikt nie będzie zdziwiony, a jednocześnie podaje rozsądne wyjście z sytuacji, zamiast skarżyć się na problem. W efekcie zapłaci tylko za to, co zamówił i nikt nie będzie zmieszany ani zawstydzony. Kłopot z głowy.

Zwróć uwagę, że Bob i Tom oraz ich partnerki nie domyślali się i nie zdawali sobie sprawy, iż stawiają Donalda i jego żonę w niezręcznej sytuacji (w najgorszym wypadku wykorzystywali ich, co pokazuje, że najwyższa pora poszukać sobie nowych znajomych). Najlepszym rozwiązaniem byłoby wczesne rozpoznanie problemu i próba znalezienia wyjścia z tej sytuacji, sprawiedliwego wobec Donalda i Mary. Na przykład, Tom mógłby zwrócić się do kelnera w następujący sposób: „Czy mógłbym prosić o przysługę? Proszę potrącić 50 dolarów z tej karty (podaje kartę Dona), a resztę rachunku podzielić na te dwie karty. Dziękuję”.

Tom powinien zrobić to dyskretnie, nie czyniąc zbytniego zamieszania W zamian za to, Donald powinien podziękować mu za wyrozumiałość. Wtedy wszyscy mogą odprężyć się i cieszyć wspaniałą przyjaźnią.

Małe niedociągnięcia

Palce, widelce i wspólny półmisek

„Zamówmy razem półmisek przystawek” – proponujesz. Wszyscy znajomi zgadzają się entuzjastycznie i wkrótce na stole ląduje wielki półmisek kalmarów, plastrów cukinii i innych przepysznych przysmaków. Sięgasz po kalmary, gdy nagle siedzący obok ciebie Jared odwraca się od stołu i kicha. Szybko wyciera nos i dłonie, a potem palcami nakłada sobie jedzenie. Tracisz wówczas apetyt? Słusznie. Miło, że Jared zadbał, by odwrócić głowę i starał się nie kichać na półmisek, ale i tak popełnił dwa poważne błędy. Po pierwsze, nie odszedł od stolika, aby umyć ręce po wytarciu nosa, a po drugie, chwycił nimi przystawkę ze wspólnego półmiska. Wtedy uświadamiasz sobie: „Właśnie miałem nałożyć sobie palcami kalmary, na szczęście nikt nie widział, jak przed chwilą dłubałem w nosie”.

Od tej chwili postanawiasz używać widelca lub sztućców do nakładania jedzenia, kiedy częstujesz się ze wspólnego półmiska.

Maczanie w sosie

Wydajesz przyjęcie i chcesz zrobić dodatkowe wrażenie, podając talerz krewetek oraz miskę sosu koktajlowego. Wszyscy gromadzą się przy stole. Wówczas po prostu chwyć krewetkę, zanurz ją w sosie i zjedz.

Nagle jednak urocza Debbie bierze kęs, a potem, ku twojemu przerażeniu, zanurza niedojedzoną porcję z powrotem w misie z sosem. Kilkoro gości spogląda na ciebie, a na ich twarzach maluje się pytanie: „Co on teraz zrobi?”.

„Pozwólcie, że uzupełnię sos” – mówisz, zabierasz naczynie do kuchni i usuwasz tę część, w której maczała krewetkę Debbie. Najlepiej byłoby, gdybyś całkowicie wymienił zawartość misy.

Nie myśl nawet, aby zamieszać sos; choć może wydawać się to najprostszym rozwiązaniem, w rzeczywistości jest czymś jeszcze gorszym niż zachowanie Debbie. Jeśli naprawdę chcesz poradzić sobie z problemem, poproś ją, aby pomogła ci zająć się sosem. Kiedy znajdziecie się w kuchni, poproś ją grzecznie, aby nie maczała dwa razy jedzenia i wyjaśnij, że przez to krewetki stają się niesmaczne dla pozostałych gości: „Debbie, jestem pewien, iż nawet nie zdawałaś sobie z tego sprawy, ale...”. Najważniejsze, to powiedzieć jej o tym taktownie i na osobności.

Kaszel, kichanie i inne nagłe przypadki

Nie możesz powstrzymać się od kichania. Możesz jednak postarać się, aby nie rozsiewać zarazków przy stole. Kiedy czuję, że chce mi się kichnąć, odwracam się i przysłaniam usta serwetką. Jeśli kichnięcie jest nagłe, zakrywam twarz dłonią i schylam głowę, a następnie przepraszam towarzystwo i wychodzę do łazienki (jeżeli kichnięcie zamienia się w napad kichania, wychodzę od razu).

Ważna zasada

Gdy zwracasz uwagę na problematyczne zachowanie, twoim celem nie jest zawstydzenie kogoś, ale ustrzeżenie się przed ponownym wystąpieniem podobnej sytuacji.

To samo dotyczy kaszlu: zakryj usta dłonią i schyl głowę lub przynajmniej popatrz w dół, a potem przeproś i udaj się do łazienki.

Odgłosy fizjologiczne to kwestia samokontroli, którą trzeba po prostu wyćwiczyć. Wiem, że potrafisz. Po prostu przeproś i wyjdź do łazienki. Bez zbędnych wyjaśnień.

Jeśli przypadkowo odbije ci się, należy powiedzieć: „Przepraszam, wyrwało mi się”. Raz na bardzo długi czas można ci wybaczyć, ale jeżeli stanie się to zbyt częste, może okazać się, że zaczniesz jadać samotnie.

Niekiedy mimowolnie ta sytuacja będzie nieco bardziej zawstydzająca, jednak gdy ten epizod przejdzie cicho i niepostrzeżenie, uznaj, że upiekło ci się. W innym wypadku przygotuj się na konieczność przeproszenia sąsiadów: „O rany, tak mi wstyd, przepraszam bardzo”. Nawet jeśli przez chwilę będziesz musiał się wstydzić, przynajmniej twoi towarzysze nie będą niesłusznie podejrzewali się nawzajem, iż to oni są sprawcami tego faux paux.

Nie bierz tego, czego ci nie proponują

Terry i jej chłopak poszli na śniadanie. Ona, oprócz jajek na bekonie, zamówiła sałatkę owocową. Kiedy tylko podano im posiłek, on nabił sobie na widelec owoc z jej półmiska i zjadł go. Terry była zszokowana. Nie zaproponowała mu, aby poczęstował się z jej talerza, a on nawet o to nie spytał. Po prostu sięgnął po jedzenie, jakby to było jego nakrycie.

Pamiętaj, aby tak nie postępować.

Rozmawiając o tej sytuacji z Terry, zaproponowałem kilka rozwiązań. Mogła poczęstować go sałatką owocową, mówiąc: „Tom, zjedz sałatkę, a ja zamówię sobie kolejną porcję”. Mogła też zasugerować mu, by zamówił taką samą dla siebie: „Tom, masz ochotę na sałatkę? Poproszę kelnera, żeby przyniósł ci, jak będzie przechodził”. W obu wypowiedziach Terry wysyła komunikat, żeby przestał częstować się z jej talerza.

Próbowanie jedzenia

Jedną z przyjemności jedzenia w restauracji jest zamawianie różnych potraw i dzielenie się nimi. Czasem, kiedy nie mogę zdecydować się, co zamówić, moja żona mówi: „Może zamówisz baraninę, ja wezmę curry i będziesz mógł się nim poczęstować”.

Gdy kelner poda dania, a moja żona nie zdążyła jeszcze użyć widelca, może nałożyć nim kęs dla mnie. Mogę też podać jej mój widelec, aby nim nałożyła porcję, którą mogę skosztować. Natomiast nie mówię: „Dziękuję, kochanie” i nie zaczynam sam częstować się z jej talerza.

15
Goście w domu

NIEZALEŻNIE OD TEGO, czy jesteś szczęśliwie żonaty, czy nadal kawalerem, który nie musi z nikim dzielić mieszkania, nieuchronnie nadejdzie taki moment, kiedy zechcesz zaprosić do domu gości. Pierwszym koniecznym warunkiem ich przyjmowania jest czysty, porządny dom, w którym będą czuli się swobodnie. Dotyczy to także sytuacji, gdy zapraszasz znajomych na mecz w telewizji, a już na pewno, jeśli planujesz uroczą kolacyjkę we dwoje.

Oto scenariusz. Dwa dni temu wpadłeś w kawiarni na Monikę. Poznaliście się kilka tygodni wcześniej, kiedy przyszła z twoją znajomą Lisą do parku, aby zagrać we frisby. Przez kilka minut rozmawiacie, jak fajnie się grało, a potem proponujesz: „Posłuchaj Moniko, lubię gotować. Może zechciałabyś wpaść kiedyś do mnie na kolację? Potem moglibyśmy obejrzeć jakiś film. Mógłbym też zaprosić Lisę i Jima, jeśli masz ochotę”.

W tej sytuacji ty rządzisz. Proponując Monice, że coś dla niej ugotujesz, pokazujesz się jej z jak najlepszej strony i dodajesz sobie „ekstra punkty”, zapraszając parę waszych przyjaciół. To upewni ją co do twoich zamiarów i pozwoli poczuć się u ciebie bezpiecznie i swobodnie. „To cudownie, doskonale bawiłam się z Lisą, miło będzie znowu ją spotkać” – mówi Monika z entuzjazmem. Dopiero w drodze do domu zaczynasz się zastanawiać. „Co ja sobie wyobrażałem!” – myślisz. „W moim domu jest straszny bałagan, a tak naprawdę nie umiem gotować i muszę na 100 procent upewnić się, że Jim i Lisa będą mogli przyjść”.

Jak sprzątać

Pierwsze wrażenie na długo zapada w pamięć, a to będzie pierwsze wrażenie, jakie odniesie Monika na temat twojego sposobu życia. Jeśli przywita ją obraz nieposprzątanego mieszkania, zapadnie jej w pamięć już na zawsze. Utrzymać czystość w domu powinniśmy jednak nie tylko po to, by sprawiać dobre wrażenie. Schludny, uporządkowany dom to sposób na pokazanie szacunku i troski wobec osób odwiedzających cię, bez względu czy będzie to sąsiad zza ściany, czy dawno niewidziany przyjaciel. Jeśli zamieszkałeś razem z dziewczyną lub ożeniłeś się, sprzątanie domu – bez narzekania lub bycia ponaglanym – to jeden z najlepszych sposobów na okazanie troski o drugą połowę. Możecie wówczas swobodnie i o dowolnej porze zapraszać do siebie gości.

Sprzątanie – niezbędne podstawy

Pierwszym etapem przeobrażania się w pana „Schludnego” będzie zaopatrzenie się w podstawowe środki czystości. Oto niezbędne rzeczy, które pomogą utrzymać porządek w domu każdego mężczyzny.

Przedmioty ogólnego użytku: gąbka, ręczniki papierowe, odkurzacz, szczotka i miotła, mop, wiadro, szmaty (mogą być stare koszule, ręczniki itp., oczywiście czyste!).

Kuchnia/łazienka: silny środek do czyszczenia (np. Ajax), środek do czyszczenia różnych powierzchni (często z wybielaczem i o działaniu antybakteryjnym), płyn do mycia naczyń.

Okna/telewizor: płyn do mycia szyb, ręczniki papierowe lub szmatka.

Salon/gabinet: szmatka do wycierania kurzu, pasta do polerowania drewna.

Niestety, w kwestii sprzątania, jak wspomniałem w rozdziale 2., mężczyźni mają specyficzny nawyk pobieżnego wykonywania zadania.

Prawda jest jednak taka, że dokładne posprzątanie domu wymaga całkowitego zaangażowania w wykonanie pracy od początku do końca. Kiedy sprzątasz mieszkanie, rób to naprawdę. Pomyśl, iż jest to zadanie służbowe, które podniesie wartość twojego domu, poszerzy możliwości na gruncie towarzyskim i zdecydowanie poprawi jakość życia na co dzień.

Zacznij od kuchni: wyszoruj blaty, wyczyść kuchenkę, pozamiataj podłogę i wytrzyj ją mopem. Zajrzyj tam, gdzie rzadko zaglądasz – na drzwi lodówki, brudne plamki wokół kuchenki, obok kosza na śmieci, a nawet do mikrofalówki. Proponuję także wyczyścić lodówkę (jeśli choć trochę przypomina ona naszą, to jest pełna produktów, o których nikt nie pamięta i o niezidentyfikowanej dacie przydatności; w razie jakichkolwiek wątpliwości, wyrzuć produkt).

Następnie przejdź do salonu: poskładaj gazety, ubrania lub sprzęt sportowy porozrzucany dokoła, a potem oczyść z kurzu wszystkie powierzchnie, odkurz lub zamieć podłogę i poustawiaj równo meble (nie zapomnij poprawić poduszek). Wyczyść także mniej wyeksponowane miejsca, na przykład pod kanapą, pod poduszkami (między poduszki często wpadają resztki jedzenia) i za meblami (któregoś dnia znalazłem za kanapą głowę i ogon myszy, którą nasze koty przyniosły kiedyś do domu!).

Teraz przejdź do sypialni (nawet jeśli nie traficie tam pod koniec randki, istnieje spora szansa, że zechce rzucić na nią okiem, idąc do łazienki): pościel łóżko, wrzuć zużyte ubrania do kosza z brudną bielizną, popraw okolice biurka i zawartość półek.

Równie ważna jest łazienka. Pomieszczenie to opisaliśmy już w rozdziale 2. Przypominam jednak, że oprócz tego, iż doprowadzisz łazienkę do absolutnie nienagannego stanu, należy także zaopatrzyć ją w zapas papieru toaletowego, czyste ręczniki oraz świeżą kostkę mydła. Zapachowa świeca lub dezodorant będą również stanowić miły akcent.

Codzienny harmonogram sprzątania mojej żony

Moja żona uwielbia robić listy, które ja, niestety, zwykle ignoruję. Jednak pewna z nich zawsze działa. Wisi w kuchni i jest to spis codziennych obowiązków.

CODZIENNE SPRZĄTANIE

Sypialnie

Salon

- pościelić łóżko

- poukładać gazety i książki

- odłożyć używane ubrania do kosza z brudną bielizną

- poukładać projekty, kasety wideo itp.

- powiesić ubrania

- wynieść naczynia

- odłożyć pudełka, projekty

- poprawić poduszki, narzuty

- odłożyć czyste ubrania

Kuchnia

Łazienka

- od razu sprzątać to, co się nabrudzi

- wyczyścić brud z kratek odpływu w umywalce i pod prysznicem

- odłożyć na miejsce powyjmowane rzeczy

- wyczyścić gąbką umywalkę i blat

- umyć i odstawić naczynia

- poukładać kosmetyki

- wyjąć naczynia ze zmywarki

- powiesić ręczniki

- wytrzeć blat

- wytrzeć toaletę

- posegregować pocztę, odłożyć książki, powiesić płaszcze itp.

Jeśli masz kota, dopilnuj, aby jego kuweta była czysta, a jeżeli jesteś właścicielem psa, wyjdź z nim na spacer, zanim pojawi się Monika i pozostali goście.

Przyjmowanie gości w domu

Jeśli nie jesteś mistrzem kuchni, nie należy komplikować spraw. Przygotowując tylko kilka rzeczy i robiąc to dobrze, oszczędzisz sobie bólu głowy i będziesz mógł skoncentrować się na spędzeniu miłych chwil z gośćmi. Rada ta jest oczywiście także aktualna, jeżeli jesteś mistrzem patelni lub gdy dzielisz obowiązki gospodarza ze współlokatorem, żoną czy partnerką życiową. Planowanie zbyt wymyślnego przyjęcia to pewna recepta na stres i konflikty.

Będzie łatwiej, jeśli podzielicie się pracą. Zawczasu ustalcie, kto ma jakie obowiązki podczas planowania i przygotowywania imprezy, a potem przejmij inicjatywę i wykonaj powierzone ci zadania. Najważniejsze, aby nigdy nie przyjmować postawy (dotyczy to również gotowania posiłków), że witanie i zabawianie gości to sprawa czysto kobieca. Przygotowania zawsze powinny stanowić wspólny wysiłek. Kiedy przyjmujemy z żoną gości, często gotujemy na zmianę, w zależności od menu.

Jeśli twoja żona albo partnerka woli zająć się kuchnią, ty możesz posprzątać patio, przygotować drinki, rozłożyć stół w jadalni, uporządkować salon oraz zająć się odkurzeniem domu. Nie pytaj jednak: „Co mogę zrobić?”, tylko zaproponuj, że wykonasz konkretną czynność. Będzie jeszcze lepiej, jeżeli po prostu zabierzesz się do pracy (dotyczy to także sprzątania po przyjęciu!).

Menu

Przed ustaleniem menu upewnij się, czy któryś z gości nie jest wegetarianinem lub nie ma innych dietetycznych ograniczeń, w tym alergii pokarmowej. Następnie zawczasu zaplanuj menu, które umożliwi ci przygotowanie jak największej ilości dań, abyś mógł podczas przyjęcia skupić się na gościach.

Ważna zasada

Nic nie zyskasz pytając, czy możesz w czymś pomóc. Po prostu pomagaj.

Przystawki

Na przystawkę podaj dwa lub trzy rodzaje sera i krakersy, chipsy oraz salsę (łagodną i ostrą) lub surowe warzywa i dressing.

Główne dania

Wybierz menu złożone z kilku prostych, pysznych składników, najlepiej danie, które nie wymaga dużej ilości naczyń i półmisków. Nie wstydź się pytać przyjaciół i rodziny o pomysły, każdy ma przynajmniej jeden z ulubionych przepisów na przyjęcia. Mój własny jest łatwy w przygotowaniu i potrzebne są jedynie dwa garnki. Potrawa ta może zostać wykonana z wyprzedzeniem, a ty, mówiąc żartobliwie, wyjdziesz na „czarodzieja kuchni”. Takiego kurczaka ugotujesz już przed południem. Zamiast spędzać czas w kuchni w trakcie przyjęcia, możesz poświęcić swoją uwagę gościom.

Jak przygotować kurczaka z estragonem, pomidorami, szparagami i z makaronem? Potrzebne będą:

filety z piersi kurczaka lub kotlety wieprzowe albo cielęce, po jednym dla każdej osoby

1 opakowanie pomidorków czereśniowych lub koktajlowych

6 do 8 łodyg szparagów na osobę

sproszkowany estragon

rosół

1 cytryna

1 opakowanie makaronu jajecznego

mąka do posypania

3 lub 4 łyżki oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia

papier woskowany

folia aluminiowa (jeśli nie masz naczynia żaroodpornego z przykrywką)

sól i pieprz

białe wino (do wyboru)

Piersi kurczaka zwykle kupuje się w podwójnych porcjach. Rozdziel je i odetnij kawałki tłuszczu. Możesz potem pokroić piersi (wzdłuż) na dwa lub trzy paski, aby uzyskać mniejsze kawałki.

Postaw naczynie żaroodporne (jeśli nie masz takiego naczynia albo patelni z pokrywką, użyj folii aluminiowej) na średnim palniku. Wlej 3 lub 4 łyżki oliwy, tak aby zakryła całe dno naczynia.

Kiedy oliwa będzie rozgrzewała się, ułóż kawałki kurczaka na woskowanym papierze. Posyp mąką i świeżo mielonym pieprzem. Kiedy naczynie rozgrzeje się już, umieść w nim kawałki kurczaka, kładąc je stroną obsypaną mąką do dołu.

Smaż mięso od 3 do 4 minut, aby zarumieniło się. W tym czasie posyp drugą stronę kurczaka mąką i pieprzem, odwróć mięso i smaż je z drugiej strony (od 3 do 5 minut), a przysmażoną stronę kurczaka możesz delikatnie posolić.

Kiedy mięso zarumieni się już z obu stron, wlej do naczynia rosół, tak aby zakrywał mięso do połowy (możesz zastąpić ¼ rosołu białym winem).

Następnie posyp kawałki kurczaka estragonem i wyciśnij sok z cytryny. Zmniejsz ogień i duś mięso pod przykryciem od 20 do 30 minut. Jeśli przygotujesz danie wcześniej, wyłącz gaz po 30 minutach, odstaw naczynie, aby ostygło, a następnie włóż je do lodówki. Przed podaniem możesz je odgrzać na wolnym ogniu (przez 20 minut).

Kiedy kurczak gotuje się, umyj pomidory i szparagi. Przekrój pomidory na pół i włóż do miski, potem odetnij twarde końce łodyżek szparagów.

Gospodarz idealny

Piętnaście lat wcześniej, zanim Emily Post napisała pierwszą książkę o etykiecie i kiedy znana była głównie jako autorka romansów, w jednej ze swoich powieści opisała gospodarza idealnego. Akcja książki The Title Market rozgrywa się w Rzymie na początku XX wieku. Przedstawiona w niej została scena, w której włoska księżniczka wydaje przyjęcie.

Przez cały wieczór oferowano prosty bufet – filiżankę bulionu, czekoladę, małe ciasteczka oraz kanapki i nic więcej. Osoba księżniczki odgrywała ważną rolę na przyjęciu, co w obecnych, szybko zmieniających się czasach jest rzadkością, gdyż goście równie dobrze mogliby zgromadzić się w hotelowym holu. Natomiast każdy gość Palazzo Sansevero odniósł wrażenie, iż przyjęcie wydano specjalnie na jego cześć oraz że jego obecność uczyniła wieczór bardziej udanym.

Czysty dom, pyszne jedzenie i miła muzyka – te elementy składają się na wspaniały wieczór. Tak naprawdę jednak, o tym, czy przyjęcie będzie udane, decydujesz ty sam – gospodarz. Powinieneś umilić gościom wieczór i sprawić, by każdy czuł się swobodnie i wyjątkowo:

przywitaj gości, kiedy przybywają

chodź między gośćmi, zapoznaj ze sobą nieznajomych i pozostań z nimi na tyle długo, aż wywiąże się rozmowa

patrz, czy komuś nie potrzeba uzupełnić kieliszka

pilnuj, aby półmiski z przystawkami były zawsze pełne

Jeśli dopilnujesz tych rzeczy, impreza z pewnością będzie dla wszystkich udana.

Około 20 minut przed podaniem potrawy nalej wody do dużego garnka i zagotuj ją, a 10 minut przed końcem gotowania kurczaka (lub 10 minut przed podaniem) wrzuć do naczynia pomidory oraz szparagi i duś przez kolejne 10 minut. Makaron wrzuć do wody i gotuj według wskazówek na opakowaniu.

Kiedy makaron jest gotowy, wyłącz palniki i odcedź go. Zdejmij pokrywkę z naczynia z kurczakiem. Podawaj makaron i porcje kurczaka z pomidorami i szparagami bezpośrednio na talerzach, a całość polej sosem, który został po ugotowaniu mięsa.

Deser

Na deser dobre będą ciasteczka i lody, szarlotka z miejscowej cukierni lub świeże owoce. W większości miast działają doskonałe cukiernie i z pewnością znajdziesz w nich coś pysznego, co zaoszczędzi ci mnóstwo ciężkiej pracy.

Ostatnie szczegóły

Wykorzystaj godzinę przed przybyciem gości na ostateczne poprawki: sprawdź czy stół jest odpowiednio nakryty, czy schłodziłeś białe wino lub piwo, czy pokroiłeś plasterki cytryny lub limonki, czy przygotowałeś muzykę, czy w kuchni wszystko jest gotowe tak, byś zdążył podać na stół jedzenie, zanim wystygnie. Płonące świece stworzą natomiast doskonałą atmosferę. Teraz odpocznij chwilę, połóż się na kanapie i rozkoszuj ciepłą, domową atmosferą. Goście będą na pewno mile zaskoczeni twoją troską i tym, że poświęciłeś dużo czasu na przygotowanie dla nich takiej scenerii. Będzie to na pewno niezapomniany wieczór. A Monika? Powiedzmy, iż kolacja ta stanowi dobry początek waszej znajomości.

„Czy mam coś przynieść?”

Często goście pytają, czy mają przynieść coś na przyjęcie lub imprezę i w ten sposób chcą służyć pomocą. Nie jest jednak taktowne zapraszać kogoś, a potem, kiedy osoba już przyjmie zaproszenie, kazać jej coś przynosić. Możesz poprosić gości o wkład w przyjęcie, jeśli na zaproszeniu jasno zaznaczysz, że każdy przynosi jakieś danie lub napoje. Wówczas dana osoba może nie przyjąć zaproszenia.

Ważna zasada

Dobry gospodarz nigdy nie prosi gości o przynoszenie czegokolwiek, chyba że jest to impreza składkowa. Dobry gość zawsze oferuje pomoc, chyba że jest to oficjalna okazja.

Poza tym, nawet jeżeli gość mówi, iż przyniesie coś na przyjęcie, nie oznacza to, że musisz korzystać z tej propozycji. Masz prawo powiedzieć: „Dziękuję, ale wszystko już załatwione. Przyjdźcie i dobrze się bawcie!”.

Rozważny gość potraktuje twoje słowa poważnie. Jeśli komuś nie wystarczy odpowiedź „nie”, zawsze możesz zaproponować, aby przyniósł butelkę wina, ale nie masz obowiązku podawać tego trunku podczas przyjęcia.

Kiedy odwiedzasz kogoś w domu, ta sama zasada obowiązuje w drugą stronę. Jeżeli jest to wydarzenie inne niż oficjalna okazja, na przykład wesele lub bar micwa, zawsze powinieneś zaproponować jakiś rodzaj pomocy; może to być przyniesienie czegoś, pomoc w przygotowaniach lub sprzątaniu.

Gospodarz prawdopodobnie doceni twój wkład, zresztą często pomoc przyjaciół okazuje się bardzo ważna. Kiedy jednak usłyszysz w odpowiedzi, abyś nic nie przynosił, potraktuj to poważnie. Przede wszystkim nie pojawiaj się z jedzeniem, o które nikt cię nie prosił. To gospodarz planuje posiłek, nie ty.

Jeśli mimo wszystko nadal czujesz się w obowiązku coś przynieść, proponuję zabrać bukiet kwiatów, które zawsze są mile widziane i uprzyjemnią wieczór.

Alternatywę dla kwiatów może stanowić butelka wina. Gdy przynosisz wino, wyjaśnij, iż jest to butelka, którą gospodarz może otworzyć, kiedy będzie miał ochotę i że nie spodziewasz się, że zostanie podana akurat tego wieczoru.

Imprezy składkowe i grupowe

Zapoczątkowanie nieoficjalnej tradycji imprez składkowych to idealny sposób na podtrzymanie przyjaźni, ponieważ odpowiedzialność za przyjęcie spoczywa wówczas na wszystkich i każdy wpływa na jego sukces. Przez ostatnie kilka lat pomagaliśmy na przykład w organizowaniu różnych olbrzymich przyjęć, związanych z gotowaniem na plaży w Martha’s Vineyard. Zbieraliśmy się na plaży, kopaliśmy doły w piasku i rozpalaliśmy w nich ognisko. Kiedy żar był odpowiedni, rozgarnialiśmy palenisko i układaliśmy w zagłębieniach wodorosty, homary, kolby kukurydzy, cebule, bataty, kraby, małże i wszystko, co przyszło nam do głowy. Potem zakrywaliśmy całość wielkimi płóciennymi matami i czekaliśmy trzy godziny. W takich wydarzeniach brało udział nawet siedemdziesiąt pięć osób. Wszyscy mieli swój wkład w imprezę, przynosząc pieniądze, jedzenie lub napoje. Po skończonym wieczorze zbieraliśmy śmieci, wkładaliśmy je do kontenerów, a kiedy opuszczaliśmy plażę, trudno było poznać, iż przed chwilą odbywało się tutaj przyjęcie. Nasze imprezy osiągają wielki sukces (ludzie ciągle pytają, kiedy organizujemy kolejne) dzięki temu, że wszyscy uczestnicy są chętni do pomocy.

16
Czas na kolację

EMILY POST NAPISAŁA KIEDYŚ: „Wszystkie zasady zachowania się przy stole są po to, by uniknąć niechcianych sytuacji. Pozwalanie komuś, aby zobaczył, co mamy w buzi, nie jest właściwe, podobnie jak wydawanie przy tym dźwięków. Nie można również robić bałaganu”.

Sama czynność jedzenia jest dość ważna. Pamiętaj jednak, że przy stole należy gryźć, żuć i połykać potrawy tak, żeby nie urazić osób wokół nas. Nikomu oczywiście nie przeszkadzają własne nawyki przy stole, ale kiedy mężczyzna siedzący naprzeciwko bierze olbrzymi kęs hamburgera, je z otwartymi ustami lub mówi z pełną buzią, to nie jest przyjemny widok.

Jeśli nie jesteś pewien, jak wyglądasz, kiedy jesz, spróbuj postawić lustro na stole dokładnie naprzeciw twarzy i przyjrzeć się sobie. Uwierz mi, warto poczynić taki wysiłek. Nic tak nie zniechęca jak brzydkie nawyki przy stole i złe maniery.

Najlepiej niestosowne zachowanie widać podczas oficjalnej kolacji, jednak dobre maniery to nie jest coś, co można ot tak sobie nabyć, gdy wymaga tego sytuacja. Trzeba je ćwiczyć codziennie, nawet kiedy w samotności jesz pizzę we własnej kuchni.

Trzy najczęściej zadawane pytania
dotyczące manier przy stole

1. Jak używać noża i widelca? Pytanie to dotyczy tak naprawdę właściwej techniki trzymania sztućców – stylu amerykańskiego (jedzący kroi mięso, trzymając widelec w lewej dłoni, a potem przekłada go do prawej i podnosi kęs do ust) lub kontynentalnego (widelec cały czas trzymamy w lewej ręce). Niektórzy Amerykanie narzekają na ludzi, którzy stosują technikę kontynentalną. Uważają bowiem, że to pretensjonalne. Nic bardziej mylnego. Niewłaściwe jest właśnie uznawanie, iż istnieje tylko jeden akceptowany styl jedzenia. Osobiście zawsze używam techniki kontynentalnej, ponieważ uważam, że to łatwiejsze niż przekładanie sztućców z jednej ręki do drugiej. Nikt mnie tego nie uczył, a taki sposób jedzenia wydał mi się naturalny. Zatem właściwa odpowiedź na powyższe pytanie jest prosta – każdy styl jest do przyjęcia. Jedz tak, aby było ci wygodnie. Emily Post w książce Etiquette nazwała amerykański sposób trzymania sztućców jako jedzenie „zygzakiem” i skomentowała uszczypliwie: „Nie do pojęcia jest dla mnie sytuacja, dlaczeg pełnosprawna osoba miałaby udawać, że jej lewa dłoń jest sparaliżowana i nie można jej unieść więcej niż trzy czy cztery cale nad talerz”.

2. Czy można opierać łokcie na stole? Przez długi czas zabronione było trzymanie łokci na stole. Ja nauczyłem się manier od mojego ojca (wnuka Emily Post) i od matki, która spędziła trzydzieści lat na pisaniu i wydawaniu książek Emily Post o etykiecie. Najwyraźniej nigdy nie słyszeli oni o zasadzie dotyczącej łokci, ponieważ w naszym domu były trzymane na stole przez cały czas. Najważniejsze to siedzieć prawidłowo przy stole i nie wyglądać niechlujnie. Jeśli na przykład garbisz się nad talerzem albo jesz wielkimi kęsami, wówczas zasada dotycząca nietrzymania łokci na stole jest twoim najmniejszym problemem. Ja nie kładę ich na stole po prostu dlatego, że jedzenie w takiej pozycji jest bardzo niepraktyczne. Kiedy jednak między daniami rozmawiam z innymi biesiadnikami, mogę delikatnie oprzeć się na łokciach, umieszczając je na brzegu stołu i trzymając dłonie złączone razem. Takie opieranie się jest sposobem pokazania uwagi, jaką poświęcamy osobie, z którą rozmawiamy. Widziałem nawet zakochane pary, dotykające w ten sposób swoich dłoni między kolejnymi daniami na romantycznej kolacji. Opierają łokcie o brzeg stołu i przez chwilę ich ręce stykają się. Z całą pewnością nie zganiłbym ich za złamanie zasad etykiety. Przede wszystkim kieruj się zdrowym rozsądkiem. Łokieć, delikatnie oparty o brzeg stołu między kolejnymi daniami, nikogo nie urazi. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy jesteś gościem. Bez względu na to, czy jest to posiłek w domu teściów, czy ekskluzywna kolacja w restauracji, popatrz najpierw na pozostałych gości, zanim zaczniesz opierać się na łokciach i postępuj tak jak oni.

3. W którą stronę podajemy potrawy przy stole? Podawaj dania w prawo. Wytłumaczeniem może być fakt, że żyjemy w społeczeństwie, w którym przeważają osoby praworęczne. Kiedy podajesz jedzenie w prawo, automatycznie przekazujesz je sąsiadowi do lewej ręki. Wówczas, mając wolną prawą rękę, może on swobodnie poczęstować się z półmiska. Jeśli naczynie jest duże i ciężkie, na przykład miska z sałatką, pomóż je przytrzymać, kiedy gość będzie częstował się. Podawanie potraw w jedną stronę zapobiega zamieszaniu, które powstałoby, gdyby półmiski i koszyczki zaczęły trafiać do ciebie ze wszystkich kierunków.

Kiedy podawać w lewo

Kiedy dania krążą wokół stołu, podaje się je w prawo. Co jednak zrobić, gdy siedzisz przy stole dla ośmiu lub dziesięciu osób, a twój towarzysz z lewej strony poprosi cię o chleb?

Podaj koszyczek z chlebem w lewą stronę. Wysyłanie go dookoła stołu będzie po prostu śmieszne.

Krótki opis oficjalnej kolacji

Przybycie do stołu

Jeśli jesteś gościem, poszukaj wizytówki ze swoim nazwiskiem. Jeżeli jej nie ma, poczekaj aż gospodarz wskaże ci, gdzie usiąść. Kiedy znajdziesz swoje miejsce, nie siadaj i pomóż odsunąć krzesło, gdy obok ciebie znajduje się kobieta. Kiedy gospodarz już usiądzie, wówczas ty też możesz.

Połóż serwetkę na kolanach. Nie wkładaj jej za kołnierz ani nie strząsaj, aby ją rozłożyć. Po prostu ją połóż.

Jeśli nie znasz siedzących obok osób, przedstaw się (wskazówki jak to robić w rozdziale 7.). W zależności od rozmiarów stolika powinieneś także skłonić głowę i przywitać się z siedzącymi najbliżej gośćmi.

Twoje zadanie jako gościa lub gospodarza

Zgodnie z obserwacjami Emily Post, jeśli będziesz dokonywał wyborów przy stole, pamiętając, by nie wyglądać odpychająco, brzydko lub niechlujnie, wykażesz się w ten sposób dobrymi manierami. Najważniejszym zadaniem gospodarza i gościa jest bycie dobrym rozmówcą, dobrym sąsiadem i dobrym uczestnikiem przyjęcia. Pamiętaj jednak, aby rozmawiać z osobami po obu stronach. Bierz udział w rozmowie, zadając pytania i udzielając uprzejmych odpowiedzi. Nie usiłuj zdominować dyskusji ani nie narzucaj innym swoich poglądów. Nie poruszaj kontrowersyjnych tematów. Pamiętaj, żeby wszyscy bawili się dobrze.

Nakrycie stołu

Jesteś przerażony ilością kieliszków i zastawy? Nie martw się. Zwykle ułożone są bardzo starannie i tak, aby łatwo było domyślić się, kiedy używać danego przedmiotu.

Łyżki i noże znajdują się po prawej stronie nakrycia, a widelce po lewej (wyjątek stanowi widelec do ostryg, który będzie leżał po prawej stronie; używa się go do ostryg, małży lub krewetek). Sztućców używa się w kolejności od zewnątrz w stronę talerza. W ten sposób, wraz z upływem czasu sztućców robi się coraz mniej, a ten, który jest potrzebny do kolejnego dania, zawsze będzie znajdował się po zewnętrznej stronie nakrycia.

W niektórych restauracjach uważa się za eleganckie kładzenie łyżeczki i widelczyka deserowego u góry nakrycia (widelec bliżej talerza, z rączką skierowaną w lewo, a łyżeczka dalej, z rączką skierowaną w prawo). Nie masz wpływu na to, co dzieje się w restauracjach, ale kiedy nakrywasz do stołu, zwłaszcza podczas oficjalnej okazji, łyżeczka deserowa oraz widelczyk nie wchodzą w skład nakrycia. Podaje się je dopiero w momencie, gdy na stół wnoszony jest deser.

Kieliszki znajdują się po prawej stronie nakrycia, tuż nad łyżkami i nożami. Rodzaj używanego szkła będzie zależał od podawanych napojów. Kieliszki ustawia się od największego do najmniejszego, od lewej do prawej. Największy kieliszek (na wodę) stoi pierwszy po lewej stronie. Z jego prawej strony stoi kieliszek do czerwonego wina, potem do białego wina, a następnie (teoretycznie) do szampana lub sherry. Jest ich więc bardzo dużo. O wiele częściej stawia się jednak po prostu kieliszek do wody oraz kieliszek do czerwonego i białego wina, uszeregowane od lewej do prawej.

Talerzyk na masło i nożyk do masła (jeśli są) znajdują się nad widelcami, po lewej stronie nakrycia. Nożyk do masła kładzie się na brzegu talerzyka.

Jeśli w restauracji pomijasz jakieś danie, kelner automatycznie zabierze ze stołu stosowne sztućce i zostawi właściwe do następnej potrawy, które będą ułożone po zewnętrznej stronie nakrycia.

Tanie restauracje

Uważasz, że kierownicy restauracji znają się na tym, co robią? W imię cięcia kosztów często każe się kelnerom, aby do kolejnego dania podali nóż (i niekiedy widelec), z którego już skorzystałeś. Przykro mi, ale to absolutnie nie do przyjęcia, nie wspominając już o higienie. Gdyby wszyscy buntowali się przeciwko takim praktykom, może wówczas restauracje zaprzestałyby ich. Jeśli przydarza się to mnie, zawsze proszę kelnera o przyniesienie czystych sztućców. Niekiedy usiłują oni nawet dyskutować ze mną, a wszystko po to, by mieć kilka sztuk mniej do umycia. To się właśnie nazywa kiepska obsługa!

Podczas posiłku

Nie przerzucaj krawata przez ramię, aby go nie pobrudzić.

Trzymaj kieliszek do czerwonego wina za czarkę. W ten sposób łatwiej nim balansować, a ciepło twojej dłoni wydobędzie z wina jego bukiet. Zawsze jednak trzymaj kieliszek do białego wina za nóżkę, aby ciepło rąk nie ogrzewało schłodzonego napoju.

Wycieranie nosa? Szybkie jego wytarcie w razie konieczności jest właściwe, ale głośne wydmuchiwanie powinno mieć miejsce w toalecie.

Możesz przechylić talerz z zupą, aby nabrać to, co na nim zostało. W czasie oficjalnej kolacji odchylaj talerz od siebie i napełnij łyżkę również ruchem od siebie, oczywiście nie po to, aby być pretensjonalnym, lecz by nie pochlapać sobie ubrania.

Kiedy kończysz zupę, a talerz jest płaski, zostaw łyżkę wewnątrz niego, kierując jej rączkę w prawo. Jeśli jest głęboki i stoi na podstawce, oprzyj łyżkę o brzeg podstawki, również z rączką skierowaną w prawo.

Nigdy nie kładź zużytych sztućców bezpośrednio na stole.

Istnieją dwie odmienne zasady dotyczące rozpoczynania jedzenia. Emily Post uważała, że należy jeść potrawy póki są ciepłe. Gdy jest się z grupą znajomych w swobodnej sytuacji, można zacząć jeść, kiedy przynajmniej trzy osoby zostały już obsłużone. W sytuacjach bardziej oficjalnych lub podczas posiłku służbowego należy poczekać, aż wszyscy otrzymają swoje dania albo do momentu, kiedy gospodarz powie na przykład: „Proszę, częstujcie się, zanim wystygnie”.

Jeśli ty jesteś gospodarzem, po podaniu dań trzem osobom, daj im znać, że mogą spokojnie zacząć jeść. Jak wspomniała Emily Post, szkoda by było, gdyby te pyszne dania wystygły tylko dlatego, że pozostali goście jeszcze nie zostali obsłużeni.

Kiedy potrzebujesz soli lub pieprzu, zawsze proś o obie te rzeczy. Podobnie jeżeli ktoś ciebie poprosi o podanie soli – daj wówczas sól i pieprz.

Nie doprawiaj dania przed jego spróbowaniem. Kiedyś przez pomyłkę posoliłem zupę z groszku, zanim zdążyłem jej skosztować. Już od początku była słona, a po moich ulepszeniach okazała się nie do zjedzenia.

Jeśli chcesz zrobić przerwę w jedzeniu, po prostu odłóż nóż i widelec na talerz, jednak tak, aby czubek noża i zęby widelca znajdowały się na jego górze. Zęby skierowane ku górze czy do dołu? Ostrze noża w tę czy w drugą stronę? To naprawdę bez znaczenia, zrób to po prostu schludnie, a będzie dobrze.

Trudno zostawić na talerzu resztkę smakowitego sosu, ale kiedy chcesz go zebrać, użyj do tego celu kawałka chleba, nie palców. Odłam odrobinę, a potem, pomagając sobie widelcem, zbierz sos na chleb i włóż go do ust.

Krojąc mięso, utnij kawałek wielkości pojedynczego kęsa, zjedz go, a następnie ukrój kolejny. Jeśli nie przygotowujesz dania dla małego dziecka, nie krój całego steku na kawałki przed jedzeniem.

Jeżeli musisz wstać od stołu w trakcie posiłku, ostrożnie zwiń serwetkę brudną stroną do środka i odłóż obok nakrycia z lewej strony. Tak samo zrób po zakończeniu posiłku.

Po zjedzeniu każdego dania wyobraź sobie, że talerz jest zegarem. Następnie umieść widelec i nóż na godzinie czwartej. Nie zastanawiaj się nad tym, czy twój sąsiad „popełnił błąd”, kładąc widelec nad nożem lub kierując jego ostrze na zewnątrz w stosunku do widelca. Jeśli aż tak będziesz koncentrować się na pomyłkach innych, będzie to świadczyć jedynie o tym, iż sam nie wiesz, na czym polegają dobre maniery i oficjalne kolacje, które organizuje się po to, by cieszyć się swoim towarzystwem.

Teraz pora na deser. Jeżeli jesteś gospodarzem, możesz podać deser przy stole. Kroisz pierwszy kawałek ciasta i nakładasz na najbliższy talerzyk. W trakcie tej czynności na palce kapie ci odrobina polewy. „Wspaniale wygląda” – myślisz. „Może by tak oblizać?” Oczywiście, nie rób tego. Wytrzyj palce w serwetkę albo krój ciasto dalej, jakby nic się nie wydarzyło.

Gdy podawane jest wino albo kawa, a ty nie masz ochoty ani na jedno, ani na drugie, nie odwracaj kieliszka lub filiżanki do góry dnem. Powiedz po prostu: „Nie, dziękuję”. Jeśli mimo to zostaniesz obsłużony, po prostu zostaw kieliszek lub filiżankę i wróć do rozmowy, która i tak jest o wiele ważniejsza.

Koniec kolacji

Jako gość nie bierz na siebie odpowiedzialności za to, aby ogłosić koniec imprezy. Kiedy wieczór zbliża się ku końcowi, przyjrzyj się innym gościom i gospodarzowi, by dostrzec jakieś sygnały świadczące o tym, że powinieneś szykować się do wyjścia.

Gdy nadchodzi pora pożegnania, podziękuj gospodarzowi najuprzejmiej jak potrafisz za wyjątkowy wieczór. Pamiętaj także, aby pożegnać się z tymi osobami, które siedziały obok ciebie przy stole.

Kiedy dotrzesz wieczorem do domu, pamiętaj, żeby napisać kilka słów podziękowania (trzy do pięciu zdań). Zaadresuj kopertę, naklej znaczek i wyślij liścik gospodarzowi spotkania. Twoja troska na pewno zostanie doceniona i umocni twoją reputację miłego gościa. To z kolei oznacza, że z pewnością nie zostaniesz pominięty przy kolejnym zaproszeniu.

17
Gość z piekła rodem

DOBRZE WIESZ, O KIM MÓWIĘ. Gość spoza miasta, który rozstawia swoje rzeczy po całym domu, blokuje telefon, podrzuca ci dzieci, jakbyś był agencją opiekunek, działającą całą dobę, leży godzinami na twojej kanapie, a co najgorsze, nie wie, kiedy się pożegnać.

Oczywiście łatwo jest dostrzec rzeczy, które inni robią źle. O wiele trudniej przyznać się samemu do nadużywania gościnności gospodarza, gdy to ty jesteś gościem. Czytając ten rozdział, stań przed lustrem i zapytaj sam siebie, jak zachowujesz się w podobnych sytuacjach.

Zasady odwiedzin: nie bałagań,
bądź pomocny i dziel się pilotem!

Według naszego badania, głównym czynnikiem, który zmienia zwyczajnego gościa w niepożądanego, jest niesprzątanie po sobie. Na szczycie listy zażaleń znalazły się także: rozrzucanie brudnych ubrań na podłodze, zostawianie po sobie brudnej umywalki, nieodwieszanie ręczników na wieszak, nieścielenie po sobie łóżka, korzystanie z naczyń i niezmywanie ich, niewycieranie butów przed wejściem do domu.

Wśród innych kwestii, które denerwują naszych respondentów, znalazły się poniższe wady.

BRAK SZACUNKU. Skargi w tej kategorii dotyczą gości, którzy:

oczekują, że gospodarz będzie na każde ich zawołanie

przechwalają się i chcą być w centrum uwagi

ignorują gospodarza

zapraszają znajomych bez wcześniejszego uzgodnienia

pojawiają się z niezapowiedzianym towarzyszem, dzieckiem lub zwierzęciem

kładą nogi na meblach

są po prostu niegrzeczni

przedłużają pobyt

chodzą po domu nago lub w bieliźnie

TOALETA. Jeden na siedmiu respondentów naszego badania skarżył się na zachowanie w toalecie. W większości skargi dotyczyły nieopuszczania deski klozetowej, ale dotarły do nas także komentarze o jej brudzeniu.

BRAK POMOCY. Skargi dotyczyły niesprzątania talerzy ze stołu, niepomagania przy zmywaniu i nieproponowania pomocy przy domowych obowiązkach.

ZAJMOWANIE TELEWIZORA. Nasi respondenci skarżyli się zwłaszcza na gości, którzy siedzą na kanapie i oglądają jedynie sport, przejmując jednocześnie absolutną władzę nad pilotem.

„Niebezpieczne strefy”

Kiedy nocujesz u znajomych lub rodziny, pamiętaj o trzech obszarach, w których nawet najporządniejszy, najbardziej pomocny gość może wpaść w tarapaty: telefon, lodówka i samochód.

Telefon

Słyszałem wiele historii o ogromnych rachunkach telefonicznych za rozmowy zamiejscowe, o których gospodarz dowiedział się kilka tygodni po wyjeździe gości. Korzystanie z telefonu w celu wykonania tego typu rozmowy, bez uprzedniego spytania gospodarza, to jak wyjęcie pieniędzy z jego portfela.

Jeżeli nie masz własnego telefonu, spytaj najpierw gospodarza, czy możesz skorzystać z jego telefonu domowego, a potem pamiętaj, żeby zwrócić odpowiednią sumę.

Lodówka

W Ameryce Południowej mówi się: mi casa es su casa, czyli mój dom jest twoim domem. Przyjemne powitanie. Należy jednak pamiętać, aby nie traktować go zbyt dosłownie, zwłaszcza jeśli chodzi o lodówkę. Na przykład, przyjeżdża Jeb, a Jan oprowadza go po domu. „Tutaj jest lodówka” – mówi, kiedy wchodzą do kuchni. „Częstuj się proszę, ale zostaw te placki, są na jutro na kolację”. Mówiąc to, pokazuje produkty, których nie wolno jeść.

Wyobraźmy sobie, że Jan nie powiedziałaby nic o plackach. Późnym wieczorem głodny Jeb wchodzi do kuchni w poszukiwaniu czegoś na ząb i widzi smaczne placuszki, czekające tylko na to, by je zjeść. „Mmm, wygląda smakowicie, zbyt dobrze, żeby można się było nimi poczęstować” – myśli sobie mądry Jeb i bierze krakersy oraz mleko, po czym udaje się do łóżka, gdzie będzie śnił o plackach, których spróbuje jutro.

Samochód

Zasada: mi casa es su casa jest szczególnie problematyczna, jeśli mówimy o samochodzie. Kolejny przykład. Przyjeżdża Jeb, a Dan mówi do niego: „Nie wstydź się Jeb, czuj się jak u siebie w domu”. Kiedy Jeb kilka godzin później zdaje sobie sprawę, że zapomniał pianki do golenia, myśli: „Nie będę zawracał głowy Danowi i Jan, pożyczę ich nowe BMW i pojadę do sklepu”.

Wiele rzeczy może wówczas nie udać się, Dan wyjdzie z łazienki albo na zewnątrz po gazetę i zauważy, że zniknął jego samochód. Pomyśli, że został skradziony i zadzwoni na policję. W efekcie Jeb zostanie zatrzymany albo, jeszcze gorzej, w momencie kiedy będzie kupował piankę do golenia, ktoś brzydko zarysuje nowe auto Dana na parkingu. Dla Jeba będzie to jedna z najdroższych pianek do golenia w życiu.

Samochód gospodarza pożyczaj tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne i zawsze najpierw spytaj o pozwolenie.

Pięć zasad udanej wizyty

Poniższe pięć wskazówek pokazuje różnicę między miłą wizytą a nadużywaniem gościnności:

Propozycje prezentów
w przypadku dłuższego pobytu

Jeśli wizyta trwa dłużej niż jedną noc lub weekend, możesz rozważyć kupno większego prezentu, na przykład:

koszyczka śniadaniowego z delikatesów, w którym znajdzie się kilka rodzajów naleśników, szynkę kanadyjską lub syrop klonowy z Vermont

składników na przyjęcie lodowe (zwłaszcza jeśli w domu są dzieci); możemy umieścić w koszyczku różne polewy, syropy, kilka puszek Redi-Whip (śmietana) i niewielką maszynkę do lodów

zestawu ręczników plażowych z monogramem; wspaniały prezent na letnie wakacje na plaży lub jeśli gospodarze mają basen

1. USTAL OKREŚLONY LIMIT CZASOWY SWOJEJ WIZYTY. Fred uważał, że wykona miły gest, zapraszając na dwa tygodnie Billa, kolegę z college’u. Bill niedawno stracił pracę i myślał o przeprowadzce do miasta, w którym mieszka Fred. „Będzie jak za starych szkolnych lat” – powiedział Fred do Billa. Teraz, po miesiącu, Fred ma ochotę udusić Billa albo wyrzucić go przez okno. Kolega wprowadził się jak do siebie i Fred nie może się go pozbyć. Oznajmił nawet, iż wyjeżdża na tydzień, na co Bill odparł, że z przyjemnością będzie podlewać kwiatki i karmić rybki do jego powrotu. Uznał, że przynajmniej tyle może zrobić.

Fred popełnił klasyczny błąd. Zaprosił, nie ustalając wcześniej ograniczeń czasowych. Jeśli zapraszasz kogoś do domu uzgodnij długość takiej wizyty. Tak samo, jeżeli planujesz pobyt u kogoś, a gospodarz mówi, iż „możesz zostać ile zechcesz”, delikatnie wyjaśnij, że musisz być z powrotem w domu o określonej porze.

Oto w jaki sposób Fred powinien był sformułować zaproszenie: „Może przyjedziesz do mnie na kilka dni? Mógłbyś zostać do środy rano. Będziemy mieli dla siebie weekend, a potem przejrzysz ogłoszenia o pracę w poniedziałkowej i wtorkowej prasie. W środę będziesz już wiedział, czy jest coś godnego uwagi”.

Potem, w trakcie wizyty Billa, Fred mógłby powiedzieć: „Słuchaj Bill, muszę ustalić plan dnia na środę. Może podwiozę cię na stację w drodze do pracy?”. Jeśli Bill stwierdzi, że planuje przedłużenie pobytu, wówczas Fred powinien stwierdzić: „Wspaniale, podobała mi się twoja wizyta, ale nie mogę gościć cię dłużej niż do środy. Jeśli planujesz dłuższy pobyt, musisz znaleźć sobie jakieś zakwaterowanie. Jestem pewien, że to zrozumiesz”.

Oczywiście, przy takiej osobie jak Bill, Fred będzie musiał przeprowadzić swój plan od A do Z.

2. PRZYWIEŹ PREZENT. Ludzie często zadają mi pytanie: „Czy za każdym razem, kiedy u kogoś nocuję, muszę przywieźć prezent?”.

„Tak” – odpowiadam. To nie musi być nic wielkiego, jedynie coś, co będzie wyrazem wdzięczności za zaproszenie. Podarunkiem z okazji pobytu jednodniowego lub przez weekend mogą być kwiaty albo roślina doniczkowa (również sztuczne kwiaty). Kolejnym prezentem, który lubię, może być też jakaś przyjemna książka, na przykład śmieszna i z mnóstwem obrazków, na temat, który interesuje gospodarza (na przykład ilustrowana historia krykieta) lub o tym, co ciebie ciekawi i jak sądzisz może zainteresować znajomego (na przykład o architekturze Włoch). Może to być także bombonierka, jednak pod warunkiem, że gospodarz nie jest na diecie. Wino jest stosownym podarunkiem na proszonej kolacji, ale nie jako podziękowanie za pobyt w czyimś domu.

3. DOSTOSUJ SIĘ. Dzisiaj jest ten dzień. Jeb złożył w końcu od dawna zapowiadaną wizytę Danowi i Jan w ich letnim domku na wybrzeżu w New Jersey.

Jest to pierwszy poranek po jego przybyciu i słońce świeci już wysoko na niebie, schodzi więc na dół, myśląc o plaży, pływaniu, dziewczynach w bikini i słodkim nieróbstwie.

„Część Jeb, stary draniu” – mówi Dan odkładając gazetę. „Dzisiaj jest ten dzień. Za pół godziny zaczynają się finały krykieta, mamy miejsca w pierwszym rzędzie. Jest jeszcze chwila na filiżankę kawy i szybki prysznic, ale musimy się już szykować”.

Finały krykieta? A co z plażą, bikini i pływaniem?

Pamiętaj o powiedzeniu: „Kiedy wchodzisz między wrony, musisz krakać tak jak one”. Jeśli jesteś gościem, dostosuj się do rozkładu dnia. Nagle Jeb zauważa, że jego plany dotyczące relaksu na słońcu zostały zepsute, mimo to w ciągu kilku minut wykąpany, po wypiciu filiżanki kawy, jest gotowy do drogi.

„Jan, o co chodzi w krykiecie? Skoro was to tak bardzo interesuje, musi być ciekawe. Opowiedz mi więcej...”

4. POSTARAJ SIĘ POMÓC. Może to być pomoc przy zmywaniu, poprawianiu mebli w salonie (zanim pójdziesz spać), sprzątnięciu po sobie łazienki (po wzięciu prysznica lub goleniu) albo zaproponowanie, że pokroisz warzywa do obiadu. Przede wszystkim zaoferuj pomoc w obowiązkach, które są częścią twojej wizyty. Wpłynie to na pozytywną ocenę twojej osoby.

5. PODZIĘKUJ GOSPODARZOWI DWUKROTNIE. Po raz pierwszy kiedy szykujesz się do wyjazdu. „Doskonale się bawiłem” – mówi Jeb Danowi i Jan, kiedy na zewnątrz stoi już taksówka, mająca zabrać go na lotnisko. „Nie wiem, jak wam dziękować za gościnę, nie wspomnę już o pysznym jedzeniu. Musicie dać się zaprosić do mojego domu w Milwaukee. Nie mam tam plaży, ale są za to restauracje, które na pewno przypadną wam do gustu”. Drugie podziękowanie powinieneś wysłać listownie, jak tylko dotrzesz do domu.

Poznaj rodziców

Trudne są chwile, gdy po raz pierwszy poznajemy rodziców swojej drugiej połowy. Czy masz przedstawić się im? Jak ich powitać – uściskiem czy przez podanie dłoni? I jak zwracać się do nich?

Oto przykładowy scenariusz. Dan i Jan planują odwiedziny u jej rodziców w weekend. Dan zobaczy ich po raz pierwszy. Otwierają się drzwi domu.

„Jan, kochanie, wreszcie jesteście! Tak się cieszymy...” i zaczyna się. Najpierw uściski i pocałunki dla Jan. Potem przychodzi kolej na Dana.

Zaczyna Jan: „Mamo, tato (pamiętając, że przy przedstawianiu zawsze najpierw zwracamy się do osoby ważniejszej, a w tym wypadku, chociaż Dan jest jej chłopakiem, Jan okazuje szacunek należny rodzicom, zwracając się do nich w pierwszej kolejności) chciałabym przedstawić wam Dana.

Potem zwraca się do Dana i mówi: „Dan, poznaj moich rodziców – to Tim i Heather”.

Teraz Dan staje przed wielkim dylematem: „Tim” i „Heather” czy „pan” i „pani”?

Oczywiście, że „pan” i „pani”, nie ma co do tego wątpliwości. Dan zaczyna od oficjalnej formy, wyrażając szacunek. Mówi: „Miło mi państwa poznać”. W dziewięćdziesięciu dziewięciu przypadkach na sto usłyszy w odpowiedzi: „Och Dan, Jan tyle nam o tobie opowiadała. Proszę, mów nam po imieniu”.

Liścik z podziękowaniem

Drodzy Dan i Jan,

Nie wiem, jak mam wam dziękować za wspaniały czas, jaki u was spędziłem. Mecz krykieta był dla mnie wielką niespodzianką i miłym przeżyciem. Nie miałem pojęcia, że to takie ciekawe! Dan, miałeś rację – plaża i nadmorskie widoki sprawiają, że miejsce to jest prawdziwą odskocznią od codzienności. Od miesięcy nie czułem się taki odprężony. Jan, przyjęcie, które zorganizowałaś w sobotę, było fantastyczne. Przepyszne ciasto! Dan mówił ci pewnie, iż dam się „pokroić” za placek z truskawkami, a lepszego niż twój w życiu nie jadłem! Dziękuję wam obojgu za cudowne chwile. Mam nadzieję, iż uda wam się odwiedzić mnie w Milwaukee.

Wszystkiego najlepszego,

Jeb

18
Flirtować czy nie flirtować?

PRZEJDŹMY OD RAZU DO SEDNA SPRAWY. Najważniejsze są twoje intencje. Mam na myśli fakt, czy zaczynasz rozmowę z drugą osobą po to, aby nawiązać osobisty, intymny kontakt, związany z potencjalną bliską relacją z tą osobą w przyszłości. Jeśli odpowiedź brzmi tak, wówczas flirtujesz, a w związku z tym zaczynają obowiązywać cię zasady flirtowania:

Jeśli żadna z osób nie jest w związku małżeńskim ani nie pozostaje w bliskich relacjach z inną osobą, tego typu zachowanie jest do przyjęcia.

Jeżeli obie osoby zachowują się w ten sposób, a jedna z nich jest w związku małżeńskim lub poważnie zaangażowana, wówczas to nie do przyjęcia.

W życiu towarzyskim żartuję, bawię się i prowadzę ciekawe, relaksujące, a niekiedy nawet dość frywolne rozmowy, jednak zgodnie z moją definicją nie flirtuję z osobą, z którą rozmawiam. Dlaczego? Ponieważ nie mam zamiaru przeciągać takiego stanu rzeczy dalej niż ta konkretna rozmowa. Ważne, że w trakcie tej rozmowy nie robię rzeczy, które mogłyby przynieść mi wstyd, gdybym miał później zrelacjonować to żonie lub gdyby sama dowiedziała się o tym.

Kiedy flirtowanie jest
na miejscu – sukces udanego flirtu

Flirtowanie to zachowanie, które mówi „jestem tobą zainteresowany”. Dlatego właśnie jedynie osoby niezaangażowane w stały związek mogą flirtować. Pamiętaj, celem takiego zachowania jest zainicjowanie pewnych relacji. Wiele porad udzielanych przez znawców tematu to tak naprawdę zasady związane z trzema podstawowymi wartościami etykiety: troską, szacunkiem i uczciwością. Mając je na uwadze, przeczytaj poniższe wskazówki, jak sprawić, aby flirt był udany.

Zanim zaczniesz

Popatrz na siebie. Jesteś czysty? Masz świeży oddech? Ubrałeś się stosownie do okazji? Jesteś nastawiony pozytywnie? Obraz, jaki prezentujesz, wpłynie na to, co inni będą o tobie myśleć. Nie oznacza to, że należy udawać. We wszystkim, co robimy, ważna jest uczciwość. Ludzie natychmiast wyczuwają sztuczność i jest to czynnik odpychający. Bądź zatem sobą – osobą pozytywnie nastawioną i ciekawą otaczającego świata; stój wyprostowany, podchodź do innych z pewnością siebie i uśmiechaj się.

BADANIA MÓWIĄ

Jesteś związany? Nie flirtuj

W tym temacie nasze badanie jest niezwykle klarowne: 83 procent naszych respondentek uważa, że żonaci panowie nie mają zielonego światła, jeśli chodzi o flirt, a 79 procent, niemal tyle samo, ponownie powiedziało „nie” panom pozostającym w stałych związkach. Mężczyźni, którzy tylko umawiają się na randki, uzyskali większą tolerancję w tym względzie i tylko 66 procent respondentek zabroniłoby im flirtu. Natomiast wolnym mężczyznom 88 procent respondentek dało zgodę na flirt.

Po pierwsze – istotny jest uśmiech i kontakt wzrokowy

Flirt rozpoczyna się wtedy, gdy wysyłasz sygnał, że jesteś zainteresowany drugą osobą lub vice versa. Może to być coś równie prostego jak zwykły uśmiech albo jego odwzajemnienie. Najpierw jednak sami musimy zaryzykować. Właśnie zacząłeś flirt.

Po drugie – jak zacząć

Teraz stajesz przed najtrudniejszym zadaniem we flircie – co powiedzieć na początku. Wbrew temu, co piszą w licznych poradnikach dotyczących randkowania, nie ma idealnych formułek rozpoczynających rozmowę. Zapomnij zatem o uczeniu się na pamięć „błyskotliwych” zdań. Będą brzmiały sztucznie, a jeśli zaczniesz od braku szczerości, nic z tego nie wyjdzie.

Kiedy udzielam porad klientom z dziedziny public relations, mawiam często: „Gdy wszystko zawodzi, postaw na uczciwość. Będziesz zdumiony, jak to doskonale działa”. W świecie pełnym sztuczności nieco szczerości prosto z serca może zdziałać cuda, kiedy przychodzi do kruszenia lodów. Oto kilka przykładów.

PODEJŚCIE BEZPOŚREDNIE. „Nie mogę uwierzyć, że to robię... Mam na imię Peter i miałem nadzieję, że będę miał szansę poznać cię”.

PODEJŚCIE POŚREDNIE.

Ty: „Cześć”.

Ona: „Cześć”.

Ty: „Fajna kapela, no nie?”

Ona: „Tak”.

Ty: „Mam na imię Peter. Skąd znasz Toma (gospodarza)?”

Jeśli ona odpowie, to, mówiąc żartobliwie, oznacza, że drzwi zostały otwarte. Musisz tylko przez nie przejść.

Pułapki flirtu

Nie używaj sformułowań i nie poruszaj tematów, które natychmiast powodują, że nikt nie będzie chciał z tobą rozmawiać. Na czele tej listy znajduje się polityka i religia. Unikaj bezpośrednich komentarzy pod adresem innych („cześć piękna”), traktuj z szacunkiem osobę, z którą się spotykasz i nigdy niczego nie planuj na zapas („Co byś powiedziała na imprezę tylko dla nas? U mnie czy u ciebie?”).

Po trzecie – nawiąż rozmowę

Kiedy już zainicjowałeś rozmowę, a ona odpowiedziała, to co teraz powiesz, żeby zabrzmiało ciekawie? O pogodzie potrafi rozmawiać każdy, ale żeby zrobić wrażenie, potrzebujesz dwóch rzeczy:

PRZYGOTUJ SIĘ WCZEŚNIEJ. Oznacza to, że powinieneś orientować się w polityce, bieżących wydarzeniach, znanych osobistościach, sporcie, rozrywce, muzyce, popularnych książkach czy filmach. Postaraj się, aby zdobywanie informacji z rozmaitych źródeł: gazet codziennych, czasopism, radia i telewizji, stało się twoim nawykiem. Jest to także doskonały powód, aby chodzić do kina i poszerzać horyzonty, na przykład muzyczne: pop, rock, jazz, muzyka poważna. Wówczas znajdziesz kobietę, która się nimi interesuje.

Następnie, zanim wybierzesz się na imprezę, przygotuj sobie kilka uwag, które wygłosisz na interesujące cię tematy. „Widziałaś wczorajsze oświadczenie? Phish wrócił! Czyż to nie wspaniale?”

„Ostatniego wieczoru znalazłem niesamowitą ofertę. Można polecieć do Londynu za 199 dolarów w obie strony. Myślałem o wycieczce w czasie długiego weekendu. Byłaś kiedyś w Londynie?”

ĆWICZ ROZMAWIANIE Z NIEZNAJOMYMI. Jeśli pokonasz tę przeszkodę, nie będzie paraliżował cię strach. Rozmawiaj z taksówkarzami, dostawcami, panią w sklepie spożywczym... lista jest nieskończona.

Po czwarte - bądź czujny

W miarę pokonywania kolejnych przeszkód uważaj na sygnały z drugiej strony. Twoje wysiłki nie zawsze zwieńczy sukces i musisz być przygotowany na przyjęcie tego z godnością. Możesz na przykład chcieć na wstępie zastosować zdanie o Phishu, a okaże się, że partnerka jest zainteresowana jedynie muzyką poważną i w ogóle nie interesuje jej rozmowa z fanem Phisha. W takiej sytuacji możesz uśmiechnąć się i powiedzieć: „Baw się dobrze. Miło cię było poznać”.

Jeśli chcesz grać w tę „grę”, musisz być przygotowany, iż czasem będziesz przegrywał. To oczywiście działa w obie strony. Jeżeli to ty jesteś osobą, która musi odmówić, zrób to z klasą. „Naprawdę miło się z tobą rozmawiało, ale właśnie dostrzegłem Toma, a od wieków nie widziałem się z nim. Czy mogę cię przeprosić? Dziękuję”.

Po piąte – angażuj się i słuchaj

Kiedy rozmowa zaczyna toczyć się gładko, nie dyskutuj jedynie o swoich poglądach. Spytaj partnerkę, jakie ona ma zdanie i słuchaj, co powie. Słuchanie to doskonały sposób, aby pokazać drugiej osobie, że jesteś nią zainteresowany. Respondentki naszego badania podkreślały zalety mężczyzn potrafiących słuchać. Oto i inne wskazówki dotyczące konwersacji:

patrz rozmówczyni w oczy

wykorzystuj mowę ciała, aby zbliżyć się do niej (tylko nie za bardzo, bo sprawisz, że poczuje się niezręcznie – pół metra to dobra odległość)

uśmiechaj się i kiwaj głową, kiedy ona mówi

nie przerywaj

uważnie reaguj na to, co mówi partnerka: „Nie wiedziałem o tym”, „Co za ciekawy pomysł” albo „Ja też lubię flet klasyczny, ale kiedy Moody Blues wprowadzili elektryczny, było to niesamowite!”

Ostrożnie wybieraj miejsce

Słuchanie to wielka sztuka, ale przede wszystkim musisz słyszeć rozmówczynię. Bar, gdzie muzyka jest tak głośna, że nie słyszysz własnych myśli, nie jest najlepszym miejscem do rozpoczynania konwersacji, przynajmniej dopóki gra muzyka. Zanim zaczniesz działać, pomyśl i upewnij się, iż jeśli zaczynasz rozmowę, to będziesz w stanie ją skończyć.

Po szóste – nie stój w miejscu

Kiedy bierzesz udział w imprezie lub w jakimś wydarzeniu, zawsze powinieneś przemieszczać się. Nie przebywaj przez cały wieczór w towarzystwie jednej osoby. Postaraj się porozmawiać z jak największą liczbą ludzi. Im więcej będziesz kontaktował się z innymi osobami, tym łatwiej będzie ci to przychodzić. Natomiast gospodarz doceni twoją umiejętność nawiązywania kontaktów. To dzięki takim osobom przyjęcia stają się dobrą zabawą.

Kiedy nie zgadzasz się z partnerką

Co dzieje się, kiedy uważasz, że twoja frywolna pogawędka z instruktorką aerobiku na spotkaniu w klubie smakoszy wina i serów była całkowicie niewinna, natomiast twoja żona lub partnerka życiowa sądzi inaczej? Powstaje wówczas problem, który trzeba rozwikłać. I to jak najszybciej.

Pamiętaj, że jeśli jedna z osób będących w poważnym związku uważa, iż druga strona przekracza pewne granice, należy szanować tę opinię, a partner, który „flirtuje”, powinien zastanowić się nad zmianą swojego zachowania w taki sposób, aby został zaakceptowany przez obie strony. Warto o tym otwarcie porozmawiać z partnerką – pamiętaj, mocne, oparte na zaufaniu związki zbudowane są na szczerości, polegającej na jasnym wyrażaniu tego, co oboje myślicie i na uważnym słuchaniu, co przekazuje druga osoba, a nie na słyszeniu tylko tego, co chce się usłyszeć.

Flirt – jeszcze jedna uwaga

Zabawa, bycie dobrym rozmówcą, budowanie przyjaźni, rozśmieszanie innych – to wszystko elementy kontaktów towarzyskich. Podobają mi się one, lubi je moja żona i wiele innych osób. Przyjemności te dostępne są każdemu – osobom w poważnych i luźnych związkach, małżeństwom oraz ludziom wolnym. Jednak kiedy intencja cieszenia się wzajemnie swoim towarzystwem zmienia się w początek znajomości innego typu, zachowania te przekraczają granicę flirtu. Flirt lepiej pozostawić osobom, które nie mają zobowiązań.

19
Wielki dzień – ślub

ŚLUB, BEZ WZGLĘDU NA TO, czy jest się gościem, czy bierze się w nim udział, to wielkie wydarzenie. Idealnie, gdy przeżywa się go raz w życiu. Dlatego właśnie jest to niesłychanie ważny dzień.

Jeśli jesteś panem młodym, możesz pomnożyć to ostatnie zdanie razy tysiąc. O tej roli opowiem jednak nieco później. Teraz skupmy się na sytuacji, kiedy zostałeś zaproszony na ślub w charakterze gościa. Wszystko co robisz – od odpowiedzi na zaproszenie, przez zakup prezentu ślubnego, po stosowny ubiór i skupienie się na partnerce w trakcie uroczystości – ma związek z tym, jak zachowujesz się i w jaki sposób twoje działania wpływają na to, czy inni uznają cię za fantastyczną osobę czy za zwykłego gbura.

Jeżeli bierzesz udział w uroczystościach ślubnych razem z partnerką życiową lub żoną, musisz zachowywać się jeszcze lepiej. Z moich zupełnie nienaukowych obserwacji wynika, że kobiety w trakcie ślubu dokonują swoistego „przeniesienia”. Polega to na tym, że niezależnie od sytuacji, każda marzy o tym, by być panną młodą. Fakt ten sprawia, że ślub staje się niezwykle podniosłym wydarzeniem. Musisz podejść do niego poważnie i przyjąć do wiadomości, iż jest to ważna okazja dla kobiety, z którą jesteś, nawet jeśli sam wolałbyś zostać w domu i kosić trawnik.

Kiedy jesteś gościem

Na pewno nie pomylisz zaproszenia z innymi listami, które otrzymasz – ręcznie napisany adres, ozdobny kształt koperty, gruby papier listowy doskonałej jakości. Zaadresowany będzie bezpośrednio do ciebie:

Pan John Sullivan
123 Main Street
Riverdale, CA 93656

Czy możesz przyprowadzić nieproszonego gościa?

John od pół roku chodzi z Marcią. Zazwyczaj, jeśli para pozostaje w poważnym związku, ale nadal mieszka oddzielnie, każda osoba otrzymuje indywidualne zaproszenie. Ponieważ Marcia również zna narzeczonych, John podejrzewa, że także otrzymała zaproszenie. Nic mu jednak nie wspominała, więc dzwoni z zapytaniem. Nie!

Czy John może wyjść z inicjatywą i poprosić Marcię, aby poszła z nim na ślub?

Nie. Bez żadnych wyjątków.

Dlaczego? Otóż planując ślub, pan młody i panna młoda dokładnie ustalają liczbę zapraszanych gości. Gdyby każdy przyprowadził z sobą niezapowiedzianego towarzysza, powstałby prawdziwy chaos przy stolikach, w związku z podawanym jedzeniem i napojami, a budżet zostałby poważnie nadszarpnięty. Zatem żadnych wyjątków. Jeśli Marcia nie jest zaproszona, a zaproszenie, które otrzymał John, adresowane jest tylko do niego, nie powinien jej przyprowadzać i prosić, aby z nim poszła.

Ważna zasada

Jeśli twoje dzieci nie zostały zaproszone na ślub, a ty nie możesz zorganizować dla nich opiekunki, nie zabieraj ich ze sobą. Jeśli naprawdę nic nie możesz poradzić, poinformuj pannę młodą, że nie będziesz mógł dotrzeć i uprzejmie powiedz: „Przykro mi, ale nie możemy przyjść, po prostu nie mogę znaleźć nikogo, kto zaopiekowałby się Joeyem i Sally”.

Istnieje jednak kilka sytuacji, kiedy Marcia mogłaby mu towarzyszyć.

1. Panna młoda mogłaby zaprosić oboje, uwzględniając Marcię jako drugiego adresata. Poniżej podajemy przykład adresowania zaproszenia dla dwojga osób, które mieszkają razem, ale nie są małżeństwem.

Pani Marcia Goodfellow
Pan John Sullivan
123 Main Street
Riverdale, CA 93656

2. Panna młoda może wiedzieć, że John pozostaje w poważnym związku, ale nie pamięta, jak nazywa się jego partnerka. W takim wypadku adresuje zaproszenie w następujący sposób:

Pan John Sullivan wraz z Osobą Towarzyszącą
123 Main Street
Riverdale, CA 93656

Teoretycznie rzecz biorąc, przy tak sformułowanym zaproszeniu John nie jest zobowiązany do przyprowadzania Marcii. Mógłby przyjść ze swoim przyjacielem Ralfem lub inną kobietą. W odpowiedzi na zaproszenie powinien podać państwu młodym, jak nazywa się gość, z którym przyjdzie.

Dzieci

Jeśli na zaproszeniu widnieją imiona twoich dzieci lub jeżeli jest zaadresowane: „Pan i Pani Sullivan wraz z rodziną” albo gdy każde z dzieci otrzyma oddzielne zaproszenie, wówczas oznacza to, że są one uwzględnione i mogą być obecne na uroczystości. Jeśli na zaproszeniu napisano po prostu „Pan i Pani Sullivan”, oznacza to, iż dzieci nie zostały zaproszone. Nie przyprowadzaj ich.

Co właściwie oznacza RSVP?

Na dole zaproszenia widnieją cztery litery: RSVP. Jest to skrót od francuskiego Respondez s’il vous plaît, co oznacza: prosimy odpowiedzieć. Prośba ta obowiązuje bez względu na to, czy mamy zamiar wziąć udział w uroczystości, czy nie.

Zwykle zaproszenie zawiera zaadresowaną kopertę zwrotną wraz z kartką, na której zostawiono miejsce na twoje imię i nazwisko oraz po to, abyś zaznaczył, czy weźmiesz udział w wydarzeniu, czy z żalem musisz odmówić. Gdy nie ma takiej kartki, napisz własną odpowiedź i wyślij. Odpowiedzi na zaproszenia ślubne były niegdyś bardzo oficjalne i każdy sięgał wtedy po książkę Etiquette Emily Post, by upewnić się, że jego odpowiedź jest stosowna. Obecnie wszystkie twoje odpowiedzi, niezależnie od formy i pod warunkiem, iż nie są niegrzeczne, będą właściwe.

Czy muszę przynieść prezent na ślub?

Tak. Niezależnie czy przyjdziesz na uroczystość, czy nie, powinieneś dać prezent.

Zastanawiasz się, co wręczyć młodej parze. Dan i Jan sporządzili pewnie listę prezentów ślubnych, znajdujących się w kilku sklepach oraz w internecie. Zadzwoń do pana Zdenerwowanego i spytaj go albo kogoś, kto dobrze zna parę młodą. Spodziewają się takich telefonów, więc nie będzie to niczym dziwnym ani wstydliwym, jeśli zapytasz ich, co chcieliby dostać.

Pamiętaj także, że chociaż Dan i Jan przygotowali listę prezentów, niekoniecznie musisz kupować im coś, co znajduje się na niej. Jednym z najmilszych podarunków jakie otrzymaliśmy z żoną, była skrzynka bardzo dobrego wina od naszego przyjaciela. Dziękujemy Chris!

Kup prezent przed ślubem. Dostarcz go do domu panny młodej lub pana młodego albo do ich wspólnego, jeżeli już razem mieszkają.

W smokingu czy bez?

Tradycyjnie na zaproszeniach ślubnych nie umieszcza się uwag dotyczących stroju. Niekiedy jednak na zaproszeniu na przyjęcie może pojawić się informacja: „bardzo oficjalnie”, co oznacza, że powinieneś ubrać się stosownie do tej okazji. Ubiór mniej oficjalny uważany byłby za brak szacunku.

W co się ubrać?

Strój, jaki zakładają na siebie mężczyźni z okazji ślubu, przeszedł ostatnio znaczną transformację. Pojawiła się niewątpliwie moda ubierania mniej oficjalnego stroju. Uważaj jednak na określenie „mniej oficjalny”.

Kiedy planujesz, co założyć na ślub, pomyśl najpierw, w jakim miejscu odbędzie się i jaki charakter będzie miała uroczystość.

Jeśli masz wątpliwości, pytaj. Mój brat brał ślub w ogrodzie na tyłach domu rodziców w Waterbury Center w stanie Vermont. Nie przypominam sobie, aby ktokolwiek miał na sobie garnitur, a sporo mężczyzn nie założyło nawet krawata. Nikt jednak nie przybył w dżinsach i T-shircie. Każdy z panów był ubrany schludnie, uczesany i ogolony.

Trzy akceptowane stroje dla mężczyzn, będących gośćmi weselnymi, wymagają założenia krawata. Jak już wspomniałem, na ślubie brata nie wszyscy panowie mieli krawat, ale wszyscy wyglądali przyzwoicie. Jednak z punktu widzenia elegancji i szacunku dla uczestników uroczystości, powinieneś go założyć. Zawsze przecież możesz zdjąć.

Nie kłóć się o krawat przed ślubem. Po prostu go załóż. Oto trzy stroje odpowiednie na wesele:

SMOKING. Jest to strój na bardzo uroczyste i oficjalne okazje. Jeśli nie masz własnego, możesz pożyczyć. Nosi się go ze specjalną koszulą z francuskimi mankietami oraz muszką. Niegdyś zakładano tylko muszki w kolorze czarnym, obecnie jednak panowie mają muszki w rozmaite wzory i o różnych kolorach, które pasują do pasków (ja mam na przykład wspaniałą różową muszkę, która zawsze wywołuje entuzjazm u pań). Jeżeli na zaproszeniu widnieje napis: „bardzo oficjalnie do wyboru”, wówczas możesz założyć garnitur lub smoking.

Ważna zasada

Do marynarki lub garnituru załóż krawat. Jest to wyjątkowa chwila dla państwa młodych, ich rodzin oraz osoby towarzyszącej ci na uroczystości. Okaż im szacunek, zakładając koszulę i krawat oraz marynarkę lub garnitur.

CIEMNY GARNITUR. Można go założyć na każdą uroczystość ślubną – w ciągu dnia i wieczorem, a także na oficjalne, półoficjalne i nieoficjalne przyjęcie. Nie należy zakładać ciemnego garnituru jedynie wtedy, kiedy na zaproszeniu jest wyraźnie napisane: „bardzo oficjalnie”. Wówczas powinieneś założyć smoking. Do ciemnego garnituru zakłada się tradycyjną (białą, niebieską, różową, żółtą lub w paski) koszulę i krawat.

NIEBIESKI BLEZER LUB CIEMNA MARYNARKA I JASNE (TYLKO LATEM) ALBO SZARE FLANELOWE SPODNIE. Tradycyjnie blezer lub marynarkę noszono jedynie podczas nieoficjalnego ślubu, organizowanego w ciągu dnia. Dzisiaj jednak można zaobserwować, że strój ten noszony jest równie często jak ciemny garnitur, zwłaszcza w połączeniu z ciemnoszarymi flanelowymi spodniami. Nie proponowałbym jednak ubierać się w ten sposób na oficjalną uroczystość lub ślub, który organizowany jest wieczorem.

Poświęcanie uwagi

Ślub to niezwykle ważna uroczystość, kobieta, z którą jesteś, chciałaby, abyś nie tylko towarzyszył jej, ale także zwracał na nią uwagę i sprawiał, że będzie czuła się wyjątkowa – podobnie jak panna młoda jest najbardziej honorowaną osobą w tym szczególnym dniu.

Ważna zasada

Tańcz!

Kiedy moje córki czytały brudnopis tej książki, ogromnie interesowały się kwestią tańca. „Postaw wykrzykniki po tym słowie” – prosiły mnie.

„Powiedz mężczyznom, jak ważny dla kobiet jest taniec”.

Nie dotyczy to zresztą tylko wesela. Nawet podczas zwykłego wyjścia tańcz ze swoją partnerką. Z pewnością uszczęśliwi ją to.

Zapomnij o meczu w telewizji. Zapomnij o spotkaniu z kolegami. Dzisiaj, chociaż to nie twój ślub, spraw, aby był to cudowny dzień dla was obojga i odegraj rolę jej „rycerza”.

Zgodnie z naszym badaniem, mężczyźni, którzy tak się zachowują, zyskują u kobiet miano prawdziwych bohaterów. Oto kilka rzeczy, jakie według respondentek powinieneś zrobić podczas uroczystości ślubnych:

zachowuj się, jakby była najbardziej fantastyczną osobą na świecie

wykaż się szczególną wrażliwością wobec dzieci, osób starszych i wszystkich, którzy pozostają trochę na uboczu

rozmawiaj z innymi gośćmi i interesuj się tym, co mają do powiedzenia

patrz tylko na nią i spraw, aby poczuła się ważną częścią twojego życia

szeptaj jej do ucha słodkie słówka

włączaj ją do rozmowy z osobami, których może nie znać

staraj się być towarzyski

Przeczytaj tę listę ponownie i zapamiętaj ją. Jeśli będziesz zgodnie z nią postępował, sprawisz, że twoja partnerka będzie miło wspominała ten dzień.

Kiedy wyjść

Szybkie zjedzenie przygotowanych potraw, a potem natychmiastowe wyjście nie wchodzą w grę podczas uroczystości ślubnych. Sygnałem, że można szykować się do domu, jest moment krojenia tortu weselnego.

Podziękowania

Zawsze, kiedy jesteś gościem, pamiętaj, żeby zanim wyjdziesz, podziękować gospodarzom. Odszukaj pannę młodą i pana młodego (jeśli jeszcze nie wyjechali) oraz ich rodziców i podziękuj wszystkim za zaproszenie na tę wspaniałą uroczystość.

Następnego dnia usiądź i napisz do każdego liścik z podziękowaniem. Wystarczą dwa lub trzy zdania, wszystko zależy od ciebie. Jest to jednak niezwykle miły gest.

Zaręczyny

Istnieje tyle sposobów na zaręczyny, ile gwiazd na niebie. W tym miejscu mogę dać wam tylko jedną radę: to wielka chwila i wielkie zobowiązanie, bądź zatem pewien, co robisz. Poza tym, sposób, w jaki zadasz pytanie zależy jedynie od ciebie. Pamiętaj jednak, że im bardziej skomplikowany plan obmyślisz, tym większe szanse, iż coś pójdzie źle.

Ja nie miałem żadnego planu. Zaręczyliśmy się z żoną w Volkswagenie „Garbusie” na stacji benzynowej w Caldwell w New Jersey. Był styczeń i właśnie wyjechaliśmy z domu jej rodziców. „Ich przewidywania szybko się sprawdzają” – powiedziałem do mojej przyszłej żony. Założyłem po prostu, że weźmiemy ślub. „Skoro mamy brać ślub latem, może powinniśmy im o tym powiedzieć”. I nagle oboje zdaliśmy sobie sprawę, iż właśnie „przekroczyliśmy Rubikon” (rzekę, którą przekroczył Cezar w pochodzie na Rzym, po czym nie było już odwrotu).

„Czy powinienem prosić ojca o jej rękę?”

W naszym badaniu na pytanie: „Czy mężczyzna powinien prosić rodziców przyszłej panny młodej o zgodę?”, zadziwiająco wiele osób – 56 procent – odparło „tak”.

Z końcowej analizy wynika, że to, czy powinieneś prosić ojca swej wybranki sam lub razem z nią o zgodę albo czy macie po prostu oznajmić o swoich planach, zależy od indywidualnych okoliczności. Szanuj kulturę i tradycję rodziny przyszłej żony, to pomoże ci podjąć decyzję, jak postępować (nie mogę przestać myśleć, czy mężczyźni życia moich córek będą to czytać!).

Żadnego klękania. Żadnego pierścionka. Wiem, że nie wygląda to zbyt romantycznie (i tak też nie było), ale moje małżeństwo trwa już trzydzieści lat.

Ostatnio mój siostrzeniec wykazał się niezwykłą klasą i wyobraźnią. Gdy szedł ze swoją dziewczyną przez Most Brooklyński, zatrzymał się, padł na kolana i oświadczył się. Osobiście przywiązałbym do pierścionka nić dentystyczną, na wypadek, gdyby miał się wyślizgnąć i wpaść do wody.

Wieczór kawalerski

Wieczór kawalerski to jedna z tych okrytych niesławą imprez, o których krąży więcej legend niż jest w istocie. To, czy będziesz miał wieczór kawalerski, zależy wyłącznie od ciebie. Wbrew powszechnej opinii, nie jest on ostatnią okazją dla pana młodego, aby mógł wyszumieć się do woli, zanim złoży przysięgę małżeńską. Jest to okazja do spędzenia miłych chwil z przyjaciółmi i można także oderwać się na jakiś czas od gorączki ślubnych przygotowań.

Planując ten wieczór, uruchom swoją wyobraźnię. Kiedy mój siostrzeniec niedawno brał ślub, jego starszy brat (drużba), zorganizował kawalerską wyprawę kajakową po rzece Connecticut wzdłuż granicy Vermont i New Hampshire. Wynajął kajaki i sprzęt biwakowy oraz zabrał mnóstwo zapasów. Przeżyli niezapomniane chwile, a o to przecież chodzi.

Wielki dzień pana młodego

Współczesny pan młody

Obecnie pan młody bierze zdecydowanie większy udział w przygotowaniach do uroczystości niż miało to miejsce dawniej.

Co ważne, zarówno pan, jak i panna młoda są w większym stopniu odpowiedzialni finansowo za ślub. Pan młody często odgrywa równoprawną rolę w planowaniu uroczystości. Spędza czas ze swoją wybranką na ustalaniu listy prezentów. Razem piszą listy z podziękowaniami. Spotyka się z dostawcami żywności i innymi osobami, które biorą udział w organizacji ślubu. Pomaga także ustalić listę gości.

Moja teściowa dała mi w dniu ślubu tylko jedną radę: bądź na czas w kościele.

Byłem.

Kolejka gości

Kiedy wiesz już, że będziesz obecny na ceremonii, powinieneś ustawić się w kolejce przyjmującej powitania i życzenia od gości. Szczerze mówiąc, nie przypominam sobie, abym tak zrobił, ale żona zapewnia mnie, że tak było i ma na to dowód w postaci zdjęć. Jest to okazja, żeby rodzina, krewni i znajomi twojej wybranki mogli poznać cię oraz by twoi bliscy mieli okazję złożyć ci życzenia.

Rozmazywanie tortu na twarzy panny młodej

Nie rób tego!

Toasty

Jednym z najbardziej przerażających zadań, jakim musi stawić czoło mężczyzna, jest wzniesienie toastu w gronie nieznajomych. Osoba wznosząca toast często musi zrobić to w momencie, gdy zdążyła się już uraczyć niejednym kieliszkiem. Jeśli połączysz zdenerwowanie z działaniem alkoholu i nieplanowanym toastem, katastrofa jest pewna. Na zdenerwowanie niewiele poradzisz, a ponieważ nie będę kazał ci nie pić szampana aż do zakończenia toastów, masz jedno wyjście – zapisz swój toast na kartce kilka dni wcześniej i kilkakrotnie przećwicz go na głos. Pamiętaj, aby zabrać kartkę ze sobą.

Oto kilka innych wskazówek:

toast ma być krótki (tak będzie najlepiej dla wszystkich)

zawsze zaczynaj od podziękowania gościom za przybycie; szczególnie gorąco podziękuj tym, którzy przyjechali z daleka

podziękuj teściom i powiedz, jak bardzo cieszysz się z faktu, że możesz stać się częścią ich rodziny

podziękuj swoim rodzicom

wyróżnij pannę młodą

Drużba

Idealnie, gdyby drużba był pewnym siebie, stanowczym i solidnym mężczyzną, który służyłby panu młodemu wsparciem oraz pilnował, by ten, zapewne rozproszony w dniu własnego ślubu, znalazł się na czas w kościele (powiedziałem „idealnie”, znałem bowiem wielu drużbów, którzy potrzebowali większej pomocy niż pan młody).

Oprócz organizowania wieczoru kawalerskiego (patrz powyżej), drużba jest także odpowiedzialny za dostarczenie obrączek. Powinien wręczyć je w trakcie ceremonii przy ołtarzu lub podać nowożeńcom przed ślubem.

Niezależnie co robisz jako drużba, nie zapomnij o obrączkach.

Kolejnym ważnym zadaniem drużby jest wzniesienie toastu weselnego. Toast powinien zawierać życzenia pomyślności dla pary młodej, podziękowania dla pana młodego za to, że jest doskonałym przyjacielem oraz wyrażać radość, iż znalazł on fantastyczną partnerkę na resztę życia. Niesłychane historie z przeszłości zostaw na inne „męskie okazje”.

Kiedy jesteś mistrzem ceremonii

Jako mistrz ceremonii możesz zostać zaproszony na jedno z przyjęć jeszcze przed ślubem danej pary. Na samą uroczystość będziesz musiał ubrać się w określony strój. Często wiąże się to z wypożyczeniem smokingu. Pan młody powie ci dokładnie, co będziesz musiał pożyczyć. Oprócz prezentu ślubnego, zostaniesz prawdopodobnie poproszony o dołożenie się do prezentu od mistrzów ceremonii. Do twoich obowiązków należy między innymi towarzyszenie kobietom na miejsca podczas uroczystości, powinieneś także być gotowym na to, żeby spełniać wszelkie prośby pana młodego lub panny młodej, nawet te z ostatniej chwili. Podczas wesela pamiętaj, aby zatańczyć z matkami państwa młodych oraz z główną druhną i innymi druhnami, a ponadto musisz dbać, by dobrze się bawiły.

Sam też doskonale się baw!

Jeżeli spełniłeś już oficjalne obowiązki, ciesz się wieczorem wraz ze swoją wybranką. Porozmawiajcie z gośćmi, a potem tańczcie aż do waszego wyjazdu.

Po męsku Obyczaje silnej płci Mężczyzna w towarzystwie Część II

Spis treści

Karta tytułowa

CZĘŚĆ DRUGA Życie towarzyskie

12 Trzy najważniejsze obszary życia towarzyskiego

Maniery są niezwykle ważne w życiu towarzyskim

Brak szacunku i troski – najgorsze męskie zachowania

Bądź uważny i troskliwy

Ładny ubiór, miły zapach, przyjemny wygląd

13 Randki – tylko ty i ona

Tylko ty i ona

Kwiaty

Otwieranie drzwi

Drzwi obrotowe

Limuzyna

Pomoc w zakładaniu płaszcza

Wspólny spacer

Odsuwanie krzesła

Zamawianie

Kto płaci?

14 W mieście

Publiczne okazywanie uczuć

Dzielenie się wydatkami

W barze

Dzielenie się rachunkiem

Małe niedociągnięcia

15 Goście w domu

Jak sprzątać

Przyjmowanie gości w domu

„Czy mam coś przynieść?”

Imprezy składkowe i grupowe

16 Czas na kolację

Trzy najczęściej zadawane pytania dotyczące manier przy stole

Krótki opis oficjalnej kolacji

17 Gość z piekła rodem

Zasady odwiedzin: nie bałagań, bądź pomocny i dziel się pilotem!

„Niebezpieczne strefy”

Pięć zasad udanej wizyty

18 Flirtować czy nie flirtować?

Kiedy flirtowanie jest na miejscu – sukces udanego flirtu

Kiedy nie zgadzasz się z partnerką

Flirt – jeszcze jedna uwaga

19 Wielki dzień – ślub

Kiedy jesteś gościem

Zaręczyny

Wielki dzień pana młodego

Karta redakcyjna

Peter Post: Po męsku. Obyczaje silnej płci.

Cz. 1: Życie codzienne

Cz. 2: Życie towarzyskie

Cz. 3: W pracy

Tytuł oryginału: Essential Manners For Men

Redaktor
KINGA ZALEJARZ

Redaktor techniczny
ZIEMOWIT CABANEK, CROMALIN

Projekt okładki
PIOTR ŁYSAKOWSKI

© Copyright by The Emily Post Institute, Inc., New York 2003

Published by arrangement with HarperCollins Publishers Inc.

All rights reserved.

© Copyright for the Polish edition by Cartalia Press

© Copyright for the e-book edition by Fundacja Festina Lente

Warszawa 2013

Fundacja Festina Lente

ul. Nowoursynowska 160 B / 7

02-776 Warszawa

www.festina-lente.org.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl

ISBN 978-83-7904-099-5