Peggy Post

Party, kolacja, grill
cz. 1

Stół dobrych manier

Przeł. Ewa Czerwińska

Wstęp

„Etykieta to fundament, na którym buduje się strukturę społeczną. Wszelkie kontakty ludzkie stają się gładkie dzięki etykiecie albo niezręczne z powodu jej braku”.

EMILY POST, 1928
ķń
W wywiadzie dla „The American Weekly” w 1949 roku pewien reporter zapytał moją prabacię, Emily Post, co myśli o opinii wyrażonej przez nią prawie trzydzieści lat wcześniej w przełomowym bestsellerze Etiquette: The Blue Book of Social Usage. Dotyczyła ona podróżowania młodej kobiety bez przyzwoitki. Emily Post napisała wówczas: „Młoda kobieta bez ochrony przyzwoitki znajduje się w sytuacji bezbronnego podróżnego, samego pośród wilków”.

Co nowa, nowoczesna Emily Post sądziła o własnej radzie po ponad trzydziestu latach? Odpowiedziała: „To niedorzeczne! Ja coś takiego napisałam?! Świat był wtedy inny, prawda?”

Dzisiaj łatwo zrozumieć, o co jej chodziło: nasz świat również bardzo różni się od tego, jaki był choćby kilka lat temu, a współczesne życie bywa bardzo skomplikowane. Mam świadomość tego zamętu, gdyż wiele osób zwraca się do mnie z pytaniami o to, jak manewrować w nowych sytuacjach społecznych i uprzejmie obcować ze sobą w codziennym życiu.

Tę poręczną książeczkę wypełniają praktyczne wskazówki zaspokajające ciekawość osób, które nie wiedzą: jak z wdziękiem być gospodarzem przyjęcia, nie ulegając nadmiernemu stresowi, jak być zrelaksowanym, uprzejmym gościem czy jak z łatwością spożywać trudne potrawy. A ty... czy martwisz się, jak wznieść toast? Masz nakryć do stołu w sposób oficjalny? Nie wiesz, jak jeść homara? Zastanawiasz się, jak prawidłowo zamówić wino, jak korzystać z miseczki z wodą albo co zrobić zjedzeniem, które upadło, rozsypało się albo rozlało? Zastanawiasz się, jak obracać się w towarzystwie ludzi, których w ogóle nie znasz? Chcesz wydać wspaniałe przyjęcie albo być dobrym gościem? Martwisz się, żeby nie popełnić faux pas podczas posiłku w restauracji? W tym przewodniku znajdziesz wszystkie moje ulubione rady na temat czerpania przyjemności z przyjęć i radzenia sobie z posiłkiem. Zagwarantują ci one pewność siebie, kiedy staniesz wobec licznych sytuacji jako gospodarz albo gość, niezależnie od tego, czy będzie chodzić o niezobowiązujące spotkanie, czy przyjęcie z dostawą jedzenia.

Odpowiedzi na liczne pytania, które sobie zadajemy, tkwią w stosowaniu ukrytych zasad etykiety: szacunku, względu na innych i uczciwości. Oto one, w skrócie:

Szacunek. Szanowanie innych oznacza uznawanie ich wartości jako istot ludzkich, bez względu na ich pochodzenie, rasę czy wyznanie. Osoba szanująca drugiego człowieka nigdy nie potraktowałaby sprzedawcy, kelnera czy pomocy biurowej jako kogoś gorszego. Szacunek przejawia się w codziennym odnoszeniu się do ludzi – w powstrzymywaniu się od deprecjonowania wartości innych z powodu ich poglądów i opinii, odmowie śmiania się z rasistowskich czy seksistowskich dowcipów, odkładaniu na bok uprzedzeń i zachowywaniu bezstronności. Szacunek dla samego siebie okazuje się równie ważny, jak szacunek wobec innych. Człowiek pewny siebie we właściwy sposób inspiruje innych, nie jest chełpliwy ani natarczywy. Ceni siebie bez względu na swoje fizyczne atrybuty czy indywidualne talenty, rozumiejąc, że naprawdę liczy się honor i charakter.

Wzgląd na innych. Mieszczą się w nim troskliwość i życzliwość. Wzgląd na innych wyraża się też w złotej zasadzie: „Jak chcecie, żeby ludzie wam czynili, podobnie wy im czyńcie” (Ewangelia wg św. Łukasza 6,31). Troskliwość oznacza myślenie o tym, co możesz zrobić, żeby ludzie czuli się swobodnie, natomiast życzliwość dotyczy bardziej czynów. Razem skłaniają nas do pomocy przyjacielowi albo nieznajomemu w potrzebie, złożenia dowodu uznania czy wyrażenia pochwały.

Uczciwość. Uczciwość ma więcej wspólnego z etyką niż z etykietą, obie jednak są ze sobą wzajemnie powiązane. Co może być bardziej niezgodne z dobrymi manierami niż oszukiwanie? Uczciwość zapewnia, że działamy szczerze i stanowi jednocześnie podstawę taktu: mówienia i postępowania w sposób, który nikogo nie urazi. Osoba taktowna potrafi powiedzieć szczerze o sytuacji, nie wywołując wielkiego zakłopotania i nie zadając bólu. Innymi słowy, takt wymaga zarówno empatii, jak i życzliwej szczerości. Zdanie: „Bardziej smakują mi faszerowane pieczarki” jest szczere, podczas gdy: „Ten sos ma okropny smak” może być tak samo prawdziwe, ale równoznaczne z obrazą.

Te trzy podstawowe zasady okazują się uniwersalne i ponadczasowe. Nie zmieniły się od czasu, kiedy Emily Post oparła się na nich w swojej pierwszej książce z 1922 roku. Stanowią podstawę naszych działań dzisiaj. Natomiast dobre maniery zmieniają się wraz z upływem czasu i zwyczajami właściwymi dla konkretnego miejsca. Zamiast myśleć o nich jak o sztywnych, nieelastycznych regułach, warto traktować je jako wskazówki pomagające żyć zgodnie z zasadami. Sprawdza się to zarówno w świecie rozrywki, jak i w innych dziedzinach naszego życia.

Jako doświadczony gość i gospodyni wszelkiego rodzaju przyjęć, Emily Post nigdy nie mrugnęła okiem, gdy widelec znalazł się nie na swoim miejscu albo kieliszek miał złą wielkość. Przeszkadzało jej natomiast, gdy ktoś wytykał wady drugiej osoby, zwłaszcza w obecności innych. Jak mówiła, liczy się to, by okazywać szacunek i życzliwość; na tym właśnie polegają dobre maniery – nic dodać, nic ująć. Całkowicie się z tym zgadzam. Przecież najważniejszym celem gospodarza czy gospodyni jest sprawiać, aby goście czuli się swobodnie i odnosili wrażenie, że są mile widziani, a nie trzymać ich jako zakładników sztywnej etykiety. Gospodarze są po to, żeby wygładzić wszelkie nierówności i wykreować atmosferę gościnności i wspaniałomyślności. A na czym polega rola gościa, który liczy się z innymi? Chodzi o to, by być pełnym entuzjazmu, chętnym uczestnikiem przyjęcia. Wystarczy dodać do tego postawę doceniania, a pojawią się zaproszenia na kolejne wizyty.

Najlepsi gospodarze wyczarowują magię z niczego, tworząc specjalny klimat, o którym goście nie przestają mówić, natomiast najlepsi goście z radością biorą udział w uroczystościach. Czy ktoś mógłby zapomnieć cudowne spotkanie, na którym po raz pierwszy próbował świeżych ostryg i sączył wyjątkowe wino, ciesząc się serdecznymi rozmowami z dawnymi i nowymi przyjaciółmi? Kto nie wspominałby pełnych podniecenia przygotowań do eleganckiego przyjęcia, gdy oczekiwał na noc pełną możliwości? Towarzyskie spotkania przepełnione są wieloma takimi miłymi wspomnieniami.

Cudowne chwile z przyjaciółmi i ukochanymi przypominają nam wszystkim o tym, że stanowimy część większej całości. Niezależnie od tego, czy przebywasz z rodziną, przyjaciółmi, kolegami z pracy czy nowymi znajomymi, po prostu odpręż się i traktuj innych z uprzejmością i szacunkiem. Otoczcie siebie nawzajem ciepłem i dobrym humorem. Nagrodą bywa często niezapomniane, wspaniałe spotkanie, które pozostanie na zawsze w sercach wszystkich uczestników.

Peggy Post

Luty 2005

Rozdział 1
Dobre maniery przy stole

Niektórzy tak sprawnie posługują się sztućcami, że mogliby poprowadzić kurs dobrych manier przy stole. O wiele liczniejsi są ci, którzy czują się w takich sytuacjach dość swobodnie, ale sądzą, iż przydałoby im się odświeżenie bardziej wyszukanych zasad savoir-vivre’u. Są również osoby skrępowane do tego stopnia, że drżą na myśl o tym, co może zostać uznane za błąd w dobrej restauracji czy na przyjęciu. Czy przesadzają? To zależy. Nie nastąpi koniec świata, jeśli nie będziesz wiedzieć, którego użyć widelca albo w jaki sposób jeść karczocha. Czasami jednak dobre maniery przy stole mogą stać się ogromnie ważne, na przykład gdy potencjalny pracodawca zabiera cię na lunch i może chcieć ocenić twoją ogólną ogładę. (Niejeden kandydat stracił szansę zatrudnienia tylko dlatego, że przeżuwał jedzenie z otwartymi ustami albo trzymał widelec jak szuflę).

Właśnie dlatego warto ćwiczyć dobre maniery na co dzień, przy stole rodzinnym albo nawet jedząc samemu. Przy rutynowym stosowaniu maniery stają się drugą naturą, zmniejszając prawdopodobieństwo pomyłek, bez względu na to, czy jesz obiad w domu, czy w restauracji. To, że nie trzeba martwić się o to, jak się je, przynosi mnóstwo korzyści – jedną z nich okazuje się możliwość przeniesienia uwagi na ludzi, z którymi wspólnie spożywa się posiłek.

STÓŁ

Tradycyjne nakrycie do stołu nie sprawia problemów – zwłaszcza to nieformalne, gdy potrzeba tylko kilku przyborów. Podstawowa reguła jest następująca: sztućce układane są w kolejności ich używania, to znaczy od zewnątrz do środka. Reguła druga, od której zdarzają się wyjątki, brzmi: widelce znajdują się z lewej strony talerza, a noże i łyżki z prawej.

Nieoficjalne nakrycie stołu

Kiedy podaje się nieoficjalny obiad z trzech dań, w skład typowego nakrycia wchodzą następujące sztućce i naczynia:

Talerz obiadowy. Jest to najważniejszy element i zwykle stawiany jest na stole jako pierwszy.

Dwa widelce. Widelce kładzie się z lewej strony talerza. Widelca obiadowego (większego) używa się do dania głównego, a mniejszego do sałatki albo przystawki. Podczas posiłku nieoficjalnego sałatkę podaje się na początku, mały widelec kładzie się więc na zewnątrz, całkiem z lewej strony.

Serwetka. Serwetka zostaje złożona i włożona do kółka na serwetkę albo położona na środku talerza obiadowego. (Złożona serwetka bywa też niekiedy umieszczana pod widelcami, choć zmusza to biesiadników do zadania sobie trudu podniesienia widelców przed jej rozłożeniem).

Nóż. Nóż obiadowy kładzie się po prawej stronie talerza, ostrzem do środka. (Jeśli danie główne to mięso, zamiast noża obiadowego może się pojawić nóż do steku). Nóż obiadowy może być także użyty do pierwszego dania.

Łyżki. Łyżki znajdują się po prawej stronie talerza. Łyżka do zupy (używana jako pierwsza) leży najdalej z prawej strony, a łyżeczka (czasami także łyżeczka deserowa) między łyżką a nożem.

Szkło. Szklanki i kieliszki wszelkiego rodzaju – do wina, wody, soku czy mrożonej herbaty – stawia się u góry, z prawej strony talerza obiadowego.

Pozostałe naczynia i sztućce pojawiają się w zależności od tego, co jest serwowane:

Talerzyk sałatkowy. Stawia się go z lewej strony widelców. Jeśli sałatka ma być spożywana razem z posiłkiem, a nie przed albo po nim, można pominąć ten talerzyk i podać sałatkę bezpośrednio na talerzu obiadowym. Jeżeli jednak danie główne zawiera sos lub inne składniki ciekłe, oddzielny talerzyk na sałatkę zapewni większą schludność.

Talerzyk na chleb z nożykiem do masła. W razie potrzeby stawia się go powyżej widelców, a nożyk do masła – na jego skraju.

Deserowa łyżeczka i widelczyk. Mogą być umieszczone poziomo nad talerzem obiadowym (łyżeczka u góry, trzonkiem w prawo, a widelczyk poniżej, trzonkiem w lewo) albo obok niego. Jeśli znajdują się obok talerza, widelczyk kładzie się blisko, po jego lewej stronie; łyżeczka trafia na prawą stronę talerza, po lewej stronie łyżki do zupy.

Nieoficjalne nakrycie stołu

Filiżanka do kawy i spodeczek. Jeżeli w trakcie posiłku ma być podawana kawa, filiżanka i spodeczek stoją tuż powyżej nakrycia, nieco z prawej strony noża i łyżek. Jeśli jest ona serwowana po posiłku, filiżanki i spodki przynosi się później i stawia w tym samym miejscu.

Oficjalne nakrycie stołu

Ważną regułą oficjalnego nakrycia stołu jest symetryczne rozmieszczenie wszystkiego: środkowy element dokładnie w centrum, nakrycia w równych odległościach, sztućce zrównoważone. Można też przystroić stół kompozycjami kwiatowymi i dekoracjami. Oficjalne nakrycie stołu zazwyczaj składa się z następujących elementów:

Talerz pomocniczy. Ten duży talerz służy jako element spodni dla talerza na pierwsze danie, które będzie przyniesione do stołu. Po jego skończeniu talerz pomocniczy zostaje na stole aż do podania talerza z daniem głównym, który go zastąpi.

Talerzyk na masło. Mały talerzyk na masło stawia się powyżej widelców, po lewej stronie nakrycia.

Oficjalne nakrycie stołu

Widelec sałatkowy. Mały widelec sałatkowy kładzie się po lewej stronie, najbliżej talerza, chyba że sałatka ma być podana jako pierwsza.

Widelec obiadowy. Ten największy z widelców umieszcza się po lewej stronie widelca sałatkowego i używa do jedzenia dania głównego oraz dodatków.

Widelec do ryby. Jeśli serwuje się danie rybne, ten mały widelec kładzie się całkiem z lewej strony, gdyż należy go użyć jako pierwszego.

Nóż obiadowy. Umieszcza się go z prawej strony talerza obiadowego.

Nóż do ryby. Ma on specjalny kształt i trafia na prawą stronę noża obiadowego.

Nożyk do masła. Ten mały nożyk do smarowania umieszcza się ukośnie, u góry talerzyka na masło.

Nóż sałatkowy. Nóż ten, jeśli wchodzi w skład nakrycia, znajduje się pomiędzy talerzem obiadowym a nożem obiadowym. (Uwaga: na rysunku nie ma noża sałatkowego).

Łyżka do zupy albo do owoców. Jeżeli zupa albo owoce są podawane jako pierwsze danie, łyżka do nich znajduje się po prawej stronie noży.

Widelec do ostryg. Jeśli mają być podane skorupiaki, widelec do ostryg kładzie się z prawej strony łyżek; to jedyny widelec, który trafia na prawą stronę talerza.

Szkło. Naczynia są cztery i stawia się je tak, by mniejsze były z przodu. Pucharek na wodę stawia się wprost nad nożami; nieco z prawej umieszcza się kieliszek do szampana, przed nimi natomiast stoi kieliszek do czerwonego albo białego wina oraz do sherry.

Ostrza noży są zawsze skierowane ku talerzowi.

Na stole nie kładzie się więcej niż trzy sztuki dowolnych sztućców (wyjątek zachodzi przy używaniu widelca do ostryg, podawane są wówczas cztery widelce). Jeśli przed deserem serwuje się więcej niż trzy dania, to sztućce do czwartego zostają przyniesione wraz z potrawą; również widelec i nóż do sałatki może być przyniesiony razem z sałatką.

Łyżeczki i widelczyki deserowe są przynoszone na talerzyku deserowym, tuż przed podaniem deseru.

POSŁUGIWANIE SIĘ SZTUĆCAMI

Decydowanie, którego noża, widelca czy łyżki użyć, staje się łatwiejsze dzięki regule „od zewnątrz do środka” – oznacza to używanie sztućców począwszy od zewnętrznych i kierowanie się ku środkowi. Jeśli się pogubiłeś (wydaje ci się, że sztuciec nie leży na swoim miejscu, co może świadczyć o tym, że sałatka zostanie podana później), po prostu poczekaj, by przekonać się, co jest serwowane, zanim wybierzesz sztuciec. Możesz też patrzeć na innych przy stole i robić to, co oni.

Jak trzymać sztućce?

Zdumiewające jest, jak wiele osób trzyma sztućce pięścią, tym bardziej, że prawidłowa wersja jest wygodniejsza. Widelec albo łyżkę opiera się na palcu środkowym, a palec wskazujący i kciuk trzymają trzonek.

Prawidłowe trzymanie noża i widelca podczas krojenia jedzenia

Warto wiedzieć, że można wybrać jeden z dwóch różnych stylów trzymania sztućców: styl amerykański (zęby widelca skierowane zwykle ku górze) i kontynentalny, inaczej europejski (zęby widelca skierowane w dół).

Czy jeden ze stylów należy uznać za bardziej prawidłowy niż drugi? Ani trochę. Właściwie, nie ma powodu, by nie używać obu podczas posiłku: możesz chcieć jeść mięso w stylu kontynentalnym, a pozostałe potrawy w amerykańskim. Stosuj ten, który jest wygodniejszy.

Metoda krojenia jedzenia jest taka sama dla obu technik. Trzymaj nóż w prawej ręce (albo odwrotnie, jeśli jesteś leworęczny), z palcem wskazującym przyciśniętym w miejscu tuż poniżej połączenia trzonka z ostrzem. Widelec trzymaj w lewej ręce zębami w dół, przebijając pożywienie, by je unieruchomić, przyciskając podstawę trzonka palcem wskazującym. Kiedy kroisz jedzenie, łokcie trzymaj tuż ponad poziomem stołu – nie podnoś ich wysoko ani nie wysuwaj na zewnątrz.

Między stylami zachodzą też znaczne różnice:

Styl amerykański (zwany też zygzakowym). Kiedy jedzenie zostanie pokrojone, styl ten wymaga położenia (nie oparcia) noża na brzegu talerza, a następnie przełożenia widelca do prawej ręki przed podniesieniem go, zębami w górę, do ust.

Styl amerykański

Styl kontynentalny. Po pokrojeniu jedzenia nóż pozostaje w dłoni albo zostaje położony w poprzek talerza, natomiast druga dłoń unosi widelec do ust. Pozostaje on w lewej ręce. Jest trzymany zębami w dół, a palec wskazujący dotyka szyjki trzonka.

Styl kontynentalny

Odkładanie sztućców

Przydatna okazuje się również wiedza, gdzie odkładać sztućce podczas posiłku i po nim. Po pierwsze, nigdy nie wolno użytego noża, widelca czy łyżki odkładać wprost na stół; należy położyć go ukośnie na brzegu swojego talerza.

Jeśli przerywasz jedzenie, aby się napić lub z kimś porozmawiać czy odezwać, połóż nóż i widelec na talerzu, blisko jego środka, nieco pod kątem w stosunku do siebie, tworząc odwróconą literę V, przy czym końce noża i widelca powinny być skierowane ku sobie. (Nie przejmuj się tym, czy kładziesz widelec zębami w górę, czy w dół, choć logiczne jest, iż będą one skierowane w dół, jeśli jesz w stylu kontynentalnym). Możesz też odłożyć sztućce w stylu amerykańskim – nóż lekko ukośnie na prawym górnym brzegu talerza, a widelec w jego pobliżu, zębami w górę. Te dwie pozycje spoczynkowe, rozpoznawane przez przeszkolonych kelnerów, sygnalizują, że jeszcze nie chcesz, by zabierano ci talerz.

W większości restauracji używane sztućce zostają zastąpione czystymi przy następnym daniu. Jeżeli kelner prosi, byś zachował brudne sztućce (praktyka wynikająca najwyraźniej z oszczędności), możesz mimo to zażyczyć sobie czystych.

Jeśli zupa albo deser zostają podane w głębokiej misce, filiżance albo misce postawionej na talerzu, po skończeniu dania połóż sztuciec na tym talerzu. Jeżeli podano danie w talerzu głębokim (szerokim), pozostaw łyżkę w nim.

Dwie możliwe pozycje odkładania sztućców w czasie posiłku

Po skończeniu jedzenia połóż nóż i widelec obok siebie, ukośnie na talerzu (gdyby talerz był tarczą zegara, sztućce wskazywałyby godzinę czwartą). Ostrze noża powinno być skierowane do środka, a zęby widelca dowolnie, w górę albo w dół. Pozycja ta nie tylko jest sygnałem dla kelnera, że skończyłeś jedzenie, ale także zmniejsza możliwość upadku sztućców na podłogę, kiedy talerze są zabierane.

Sztućce odłożone w sposób wskazujący na zakończenie posiłku

Używanie serwetki

Niezależnie od tego, czy serwetka jest z materiału, czy papierowa, kładzie się ją na kolanach od razu po zajęciu miejsca. Kiedyś tradycyjnie goście czekali, aż gospodyni zrobi to pierwsza, ale dziś zwyczaj ten zachowuje się tylko przy bardziej oficjalnych okazjach. Pamiętaj, by kłaść serwetkę na kolanach. Nie wpychaj jej za kołnierzyk, między guziki koszuli czy bluzki ani za pasek. (Można zrobić wyjątek dla osób starszych albo niepełnosprawnych; jeśli komuś często się zdarza rozsypywać albo rozlewać jedzenie, ma wszelkie prawo chronić swoje ubranie). Rozłóż serwetkę częściowo (innymi słowy, zostaw ją na pół złożoną); nie rozkładaj jej pokazowym strzepnięciem.

W czasie posiłku często używaj serwetki przez przytknięcie jej do ust albo osuszanie ich, ale nie wycieranie. Dobrze jest osuszyć usta przed piciem – zwłaszcza, jeśli jesteś kobietą i masz pomalowane usta.

Za każdym razem, kiedy odchodzisz od stołu oraz gdy skończysz posiłek, kładź serwetkę po lewej stronie swojego talerza. Nie składaj jej ani nie zgniataj, po prostu zostaw ją luźno złożoną tak, by zabrudzone części nie były widoczne. Po zakończeniu posiłku połóż serwetkę z lewej strony albo, jeśli zabrano już twój talerz, na środku nakrycia.

SZCZEGÓŁY SERWOWANIA POSIŁKU

Sposób podawania posiłku zależy od jego stylu. Na oficjalnym przyjęciu jedzenie przynosi się każdemu gościowi. Obsługujący pokazuje półmisek albo miskę z lewej strony gościa i wtedy może on przyjąć jedzenie lub odmówić. (Potrawy mogą też zostać przygotowane w kuchni na talerzu, przyniesione do stołu i postawione przed jedzącymi). Podczas bardziej swobodnych posiłków, takich jak nieoficjalne przyjęcie, gospodarz nakłada jedzenie na talerze gości i podaje je wokół stołu albo goście sami nakładają sobie jedzenie i podają je innym w razie potrzeby.

W którym kierunku podaje się jedzenie wokół stołu? Tradycja mówi, by przekazywać półmiski w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (czyli w prawo) choć tak naprawdę chodzi o to, by robić to tylko w jednym kierunku. Jeden gość trzyma naczynie, kiedy następny nakłada sobie jedzenie, albo podaje naczynie osobie, która potem obsługuje się sama. Wszelkie ciężkie albo nieporęczne naczynia stawia się na stole po każdym podaniu. Sosjerki i inne naczynia z uszkami powinno się podawać uchwytem w kierunku osoby przyjmującej.

Nabieranie jedzenia

Najważniejsze przy nabieraniu sobie jedzenia są ostrożność i unikanie rozlania czy rozsypania. Poza tym należy pamiętać o następujących sprawach:

Sos nalewa się łyżką bezpośrednio na mięso, ziemniaki czy ryż na własnym talerzu, natomiast przyprawy, pikle i galaretki kładzie się obok pożywienia, któremu mają towarzyszyć.

Oliwki, orzechy, rzodkiewki czy seler kładzie się na talerzyku na chleb. Jeżeli go nie ma, można je położyć na brzegu talerza obiadowego.

Jeśli posiłek się rozpoczął, a na stole brakuje czegoś, co zwykle powinno na nim być, na przykład soli i pieprzu albo masła, powiedz o tym gospodarzowi tylko wtedy, gdy masz pewność, że to jedynie przeoczenie: „Anne, czy jest masło do bułek?” Proszenie o coś innego może być niezręczne i nieuprzejme, zwłaszcza podczas przyjęcia. Po pierwsze, gospodarz może nie mieć sosu do steków albo pikli; po drugie, proszenie o coś dodatkowego sugeruje, że twoim zdaniem jedzenie nie jest wystarczająco dobre.

Odmówienie potrawy

Kiedy znajdujesz się wśród przyjaciół, możesz z powodzeniem odmówić jakiejś potrawy, której nie chcesz, mówiąc uprzejmie: „Nie, dziękuję”. Jednak na przyjęciu, gdzie gospodarz zadał sobie wiele trudu, dobre maniery zalecają spróbowanie choć odrobiny każdej podanej potrawy.

Jeśli masz alergię na jakieś pożywienie albo jesteś na diecie, a gospodarz nakłania cię do jedzenia czegoś, czego jeść nie powinieneś, wytłumacz mu (ale nie wszystkim przy stole), dlaczego musisz odmówić: „Sarah, nie mogę jeść skorupiaków, ale jestem pewien, że wszystkie pozostałe przepyszne potrawy mi to wynagrodzą”.

W CZASIE POSIŁKU

Z chwilą podania posiłku pojawia się pierwsze pytanie: kiedy zacząć jeść? Czy musisz czekać, aż zapełnią się talerze wszystkich pozostałych gości, mimo że twoje jedzenie stygnie? Jeśli posiłek składa się z potraw zimnych, inni biesiadnicy (także gospodarz, jeśli jest) będą zwykle nakłaniać cię do rozpoczęcia. Jeżeli grupa jest duża, zacznij jeść, gdy przynajmniej trzem osobom podano już jedzenie.

Przy małym stole, gdzie siedzi od dwóch do czterech osób, lepiej poczekać z rozpoczęciem do chwili, kiedy wszyscy dostaną jedzenie. Podczas posiłku oficjalnego albo biznesowego powinieneś zaczekać, aż wszyscy zostaną obsłużeni; należy zacząć, gdy poprosi o to gospodarz.

Pozostałe wskazówki na czas posiłku są proste. Opierają się na zasadzie, by robić wszystko w sposób nierzucający się w oczy – to dlatego nie należy jeść głośno, machać widelcem podczas mówienia ani potrząsać serwetką, zamiast ją rozłożyć.

Postawa, wiercenie się ... i te łokcie

Nie powinieneś siedzieć przy stole sztywno, jakbyś połknął kij, ale garbienie się nad talerzem (postawa towarzysząca często posługiwaniu się widelcem jak szuflą) jest zdecydowanie czymś zakazanym. Tak samo niewłaściwe jest odchylanie się na krześle (co powoduje, że wyglądasz na niezainteresowanego posiłkiem), kiedy jesz z innymi.

Jeśli chodzi o zasadę, która mówi, by nie opierać łokci na stole, ten wbijany nam do głowy zakaz dotyczy tylko czasu, kiedy faktycznie jesz. Co innego, gdy nie używa się sztućców; tak naprawdę oparcie łokci na stole, kiedy pochylasz się trochę do przodu w czasie konwersacji, świadczy o zainteresowaniu rozmówcą.

Czekając na jedzenie albo po posiłku, można trzymać ręce na kolanach, choćby po to, by oprzeć się pokusie bawienia się sztućcami czy innymi przedmiotami. Powstrzymuj się od bębnienia palcami, potrząsania kolanami i innych nerwowych nawyków; ręce trzymaj zawsze z dala od włosów.

Krojenie, przyprawianie i tym podobne

Zaczynając i kontynuując posiłek, warto pamiętać o wykonywaniu pewnych czynności oraz unikaniu innych.

Krojenie jedzenia. Krój jednorazowo tylko kawałek na jeden-dwa kęsy. Talerz pełen pokrojonego jedzenia nie tylko wygląda nieapetycznie; pokrojona potrawa szybciej stygnie i wysycha. (Wyjątkiem od tej reguły jest pomoc w krojeniu małemu dziecku).

Przyprawianie jedzenia. Na przyjęciu i w restauracji zawsze spróbuj potrawy przed jej przyprawieniem. Pospieszne posypanie jedzenia solą czy polanie ketchupem sugeruje, że twoim zdaniem dzieło kucharza wymaga poprawienia.

Przeżuwanie jedzenia. Kiedy zaczniesz jeść, nie gryź kęsów większych, niż możesz przeżuć. Ugryź rozsądny kawałek, przeżuj go dobrze i połknij przed wzięciem następnego. Pamiętaj też, że mlaskanie, siorbanie i jedzenie z wypchanymi policzkami to poważne faux pas. Kiedy masz usta pełne jedzenia, unikaj dwóch rzeczy: picia i mówienia. Jeżeli chcesz powiedzieć więcej niż kilka słów, przełknij jedzenie, odłóż widelec na talerz i odezwij się, zanim zaczniesz jeść na nowo.

Sięganie po jedzenie. Jak blisko coś musi być na stole, by sięgnąć po to samemu? To proste: w zasięgu ręki, kiedy musisz pochylić się tylko odrobinę naprzód. Nie rób tego, jeśli przeszkadzasz siedzącej obok ciebie osobie, ani nie rzucaj się naprzód. Prośba: „Proszę, podaj mi ...” oraz podziękowanie osobie podającej to najlepszy sposób, aby spróbować tego, co znajduje się poza twoim zasięgiem.

Używanie miseczki z wodą. Jeśli podano ci miseczkę z wodą (potrzebną po zjedzeniu czegoś rękami, na przykład homara, albo bardziej oficjalnego posiłku, gdy podawany jest deser), zanurz palce w wodzie, po czym osusz je serwetką. (Zobacz też s. 131: „Finezja miseczki z wodą”).

Wybrane rady

Pamiętaj o używaniu serwetki, jeśli chcesz wytrzeć palce. Niewielkiego jej kawałka używaj też do w miarę częstego osuszania ust.

Jeśli jakiś kawałek jedzenia wciąż umyka twojemu widelcowi, nie wpychaj go palcem między zęby widelca; do popchnięcia wykorzystaj kawałek chleba lub nóż.

Nadmiar sosu wysusz kawałkiem chleba nabitym na widelec; nasączone pieczywo włóż do ust widelcem.

Po skończeniu jedzenia nie odsuwaj talerza od siebie. Nie ogłaszaj też głośno: „Skończyłem” albo „Ale się najadłem”.

GDY COŚ JEST NIE W PORZĄDKU

Radzenie sobie z niespodziewanymi trudnościami przy stole – począwszy od jedzenia bez smaku, przez napad kaszlu, po zobaczenie maleńkiego stworzenia pełzającego po sałacie – to zmartwienie dla uprzejmego gościa. Wyzwaniom takim można sprostać, zachowując pewność siebie, spokój i poczucie humoru.

Rozlanie, rozsypanie. Jeśli przy nabieraniu z półmiska jedzenie upadnie ci na stół, zbierz, ile się da, czystą łyżką albo ostrzem noża; potem zamocz róg serwetki w wodzie i przyłóż do tego miejsca. Jeśli przewrócisz naczynie z napojem, szybko postaw je pionowo i przeproś inne osoby przy stole: „Och, przepraszam. Taka ze mnie niezdara! Mam nadzieję, że Państwa nie pochlapałem”. Postaraj się o szmatkę albo gąbkę i od razu zetrzyj płyn. W restauracji daj dyskretnie znak kelnerowi, który położy serwetkę na ewentualnych plamach. Jeśli przyjęcie odbywa się u kogoś w domu, natychmiast powiedz o tym gospodarzowi i pomóż mu posprzątać. (Zobacz też s. 76: „Co robić, gdy...”).

Za gorące albo zepsute jedzenie. Jeżeli kęs jedzenia okazuje się za gorący, natychmiast popij go wodą albo innym zimnym napojem. Jeśli czynność ta jest niemożliwa albo nie pomaga, dyskretnie wypluj parzące jedzenie na widelec (raczej nie na rękę i zdecydowanie nie do serwetki) i połóż na brzegu talerza. To samo odnosi się do niedobrej ostrygi, sercówki oraz jakiegokolwiek innego pożywienia, które smakuje jak zepsute. Wyjmij je z ust jak najszybciej i jak najbardziej dyskretnie.

Niesforne jedzenie. Przesunięcie językiem po zębach, może ci uświadomić, że kawałek jedzenia utknął ci między zębami. Jeśli tak się stało, przeproś, odejdź od stołu i wyciągnij go w toalecie.

Jeśli zauważysz kawałek jedzenia w zębach, na twarzy czy ubraniu którejś z osób przy stole, wyświadczysz jej przysługę, informując ją o tym. Jeżeli znajdujecie się przy stole tylko we dwoje, powiedz po prostu: „Millie, chyba masz coś na brodzie”. Jeśli jesteście w grupie, lepiej zasygnalizować to po cichu, nawiązując kontakt wzrokowy i lekko dotykając swojej brody palcem wskazującym.

Kaszel i kichanie. Gdy czujesz, że zbliża się kichnięcie albo kaszel, zasłoń usta i nos chusteczką lub serwetką, jeśli tylko masz je w zasięgu. (W sytuacji awaryjnej ręka jest lepsza niż nic). Jeżeli atak kichania albo kaszlu przedłuża się, przeproś i odejdź od stołu, aż minie.

Kaszel i kichanie często prowadzą do potrzeby wydmuchania nosa. W takim przypadku przeproś, opuść towarzystwo i wytrzyj nos w toalecie, po czym koniecznie umyj ręce.

Dławienie się. Jeśli utknie ci w gardle kawałek jedzenia, a łyk wody nie pomaga go przełknąć, zasłoń usta (jeśli możesz, choć to raczej nie pora martwić się o dobre maniery!) i mocno odkaszlnij. Potem usuń kęs jedzenia w jak najbardziej praktyczny sposób. Jeśli musisz zakasłać więcej niż raz czy dwa razy, przeproś i odejdź od stołu.

Poważne dławienie się to zupełnie inna sprawa. Jeżeli nie możesz zakasłać ani mówić, zrób, co konieczne, by inni biesiadnicy przyszli ci z pomocą. Na szczęście wiele osób (i większość personelu restauracji) jest przeszkolonych w wykonywaniu ratującego życie manewru Heimlicha[1] – techniki, która może być przydatna dla każdego.

PYTANIE DO AUTORKI

W ubiegłym tygodniu byłam gościem na niewielkim przyjęciu obiadowym i znalazłam włos w porcji smażonych ziemniaków. Nie chciałam wprawiać gospodyni w zakłopotanie, ale nie potrafiłam się zmusić do zjedzenia choćby kęsa potrawy. Nikt nic nie powiedział, ale gospodyni musiała zauważyć moje nietknięte ziemniaki. Czy powinnam była jej to wyjaśnić, gdy zostałyśmy same?

Należy ci się medal za to, że nie poruszyłaś tej sprawy podczas przyjęcia. O znalezieniu włosa, przysłowiowej muchy w zupie czy jakiegokolwiek innego ciała obcego nie powinno się wspominać, aż przyjdzie odpowiednia na to pora albo w ogóle nic nie mówić. Na prywatnym obiedzie nie chcemy zwracać uwagi gospodyni ani nikogo innego na problem. W niezręcznej sytuacji zrobiłaś najlepsze, co mogłaś i zaoszczędziłaś gospodyni zakłopotania.

Jeśli ciało obce odkryjesz dopiero w ustach, wypluj je spokojnie na widelec lub łyżkę i połóż na brzegu talerza. Od ciebie zależy, czy będziesz jeść dalej, czy zostawisz jedzenie.

ŻYWNOŚĆ KROK PO KROKU

Większość z nas styka się od czasu do czasu z potrawami nieznanymi lub trudnymi do jedzenia albo obawia się, że sposób, w jaki coś jemy w domu, jest nie do przyjęcia w towarzystwie. Zachowanie w takim przypadku zależy od sytuacji. Przy przyjaciołach można bez skrępowania powiedzieć: „Nigdy nie jadłem ślimaków. Pokażcie mi, jak to się robi”. Gdy jesteś na oficjalnej uroczystości albo znajdujesz się wśród nieznajomych, po prostu poczekaj, aż zobaczysz, jak jedzą pozostali. Przejrzenie poniższych wskazówek pomoże zapobiec takim sytuacjom.

Jabłka i gruszki

Jabłko czy gruszkę podane w trakcie posiłku je się rękami, po uprzednim przekrojeniu na cztery części (często podaje się w tym celu odpowiedni nóż). Z każdej ćwiartki wykrój gniazdo nasienne, a potem obierz ją, jeśli chcesz.

Morele, czereśnie, wiśnie i śliwki

Morele, czereśnie, wiśnie i śliwki jedz rękami. Aby pozbyć się pestki, zakryj usta dłonią i wypchnij pestkę językiem w kierunku palców. Potem odłóż ją na talerz.

Karczochy

Liście karczochów jada się zawsze palcami. Oderwij liść w kierunku zewnętrznym, zanurz jego mięsistą podstawę w roztopionym maśle albo sosie, a potem wsuń między przednie zęby i wessij. Rób tak liść po liściu, a zużyte odkładaj na brzeg talerza (albo na talerz podany w tym celu), aż dotrzesz do ostowej łodygi karczocha lub gdy liście staną się za małe lub bez miąższu. Odetnij nożem pozostałe liście i niejadalną część łodygi, odsłaniając dno warzywa. Potnij je na kawałki wielkości jednego kęsa i jedz widelcem, zanurzając każdą porcję w maśle albo sosie.

Potrawy azjatyckie

Najczęściej spotykane kuchnie azjatyckie to chińska, japońska i południowo-wschodnia (w tym tajlandzka, wietnamska, koreańska, malezyjska i indonezyjska). Choć nie ma potrzeby przestrzegania tradycji żywieniowych każdego kraju, nie zaszkodzi wiedzieć coś na ich temat. Przykładowo, podczas posiłku chińskiego czy japońskiego można trzymać miseczkę z ryżem blisko ust; zwyczaj koreański nakazuje zostawić ją na stole. Osobna rzecz to pałeczki, których używanie sprawia według wielu osób, że potrawy chińskie i japońskie lepiej smakują.

Miłe jest też przestrzeganie azjatyckiego zwyczaju podawania herbaty najpierw innym gościom, a dopiero potem napełniania swojej filiżanki. (Tradycyjnie, mleko lub cukier dodaje się tylko do japońskiej herbaty zielonej, ale można też doprawić dowolną herbatę azjatycką według własnego upodobania).

Posiłek w restauracji chińskiej bywa zwykle grupowy, z użyciem wspólnych naczyń. Wszyscy uczestnicy powinni mieć możliwość zamówienia, a potem brania przypadających dla nich porcji z półmisków, nawet z najbardziej lubianych przez siebie potraw. Pod koniec posiłku nie bierz ostatniego kęsa jedzenia z półmiska, zanim nie zaproponujesz go innym.

Sushi i sashimi. W Japonii zestaw potraw z surowej ryby, nazywany sushi, jada się pałeczkami albo rękami. W obu przypadkach istnieje prawidłowy sposób moczenia kawałka sushi w sosie sojowym. Aby sklejony ryż się nie rozsypał, porcję moczy się tylko od strony ryby; następnie kawałek wkłada się do ust i zjada. Jeśli zupełnie odcinasz się od tradycji i używasz widelca, kawałki za duże na jeden kęs krój nożem i widelcem.

Typowy posiłek japoński zaczyna się od sashimi – surowej, pociętej na cienkie plasterki ryby, podawanej bez ryżu. Przed jej spożyciem biesiadnicy mieszają z sosem sojowym sporo zielonej musztardy chrzanowej, nazywanej wasabi. Następnie rybę moczy się w tym sosie za pomocą pałeczek albo widelca.

Używanie pałeczek

Pałeczek używa się do jedzenia potraw chińskich, japońskich, koreańskich oraz kilku azjatyckich.

Najpierw trzeba wiedzieć, którego końca pałeczek używać. Jedzenie nabiera się wąskim końcem, natomiast koniec szerszy służy do wybierania pożywienia ze wspólnego półmiska. Po choćby jednokrotnym użyciu wąskich końców pałeczek nie wolno nimi dotykać żadnej miski ani półmiska używanego przez innych.

Kilka dodatkowych pałeczkowych za i przeciw...

Zdecyduj, który kawałek jedzenia ci odpowiada, zanim położysz pałeczki na półmisku z przystawkami. Popychanie jedzenia i zastanawianie się, co wybrać, jest niedopuszczalne, a gdy pałeczki dotkną kawałka jedzenia, musisz go wziąć.

Jeśli kawałki jedzenia lub kluseczki są za duże, przegryzaj je na połowę, trzymając mocno pałeczkami.

Gdy jesz ryż, trzymaj swoją miseczkę tuż pod brodą (chyba że jesz obiad w Korei, gdzie wszystkie naczynia pozostawia się na stole).

Używane pałeczki odkładaj na talerz albo specjalną podstawkę, nie bezpośrednio na stół.

Nie polewaj żadnej potrawy sosem. Używaj pałeczek, by zanurzyć w nim kawałek jedzenia (zwykle we własnej małej miseczce), przed włożeniem go do ust.

Nie stukaj pałeczkami w naczynie, w celu zwrócenia uwagi kelnera.

Nie chwytaj pałeczkami naczynia, żeby przysunąć je bliżej siebie.

Nie stawiaj pałeczek pionowo w ryżu; połóż je na miseczce z ryżem albo przenieś jedzenie na pałeczki drugiej osoby. (Te gesty stosuje się tylko na pogrzebach japońskich).

Używanie pałeczek

Dolną pałeczkę połóż na palcu serdecznym, opierając ją w literze V utworzonej przez kciuk i palec wskazujący. Górną pałeczkę trzymaj jak ołówek, między palcami środkowym i wskazującym, przytrzymując ją kciukiem. Upewnij się, że końce pałeczek położone są równo. Kiedy podnosisz jedzenie, dolna pałeczka pozostaje nieruchoma, natomiast górna obraca się wraz z kciukiem jako osią.

Szparagi

Gdy łodygi szparagów są jędrne i bez sosu, należy podnosić je ręką, pojedynczo. (Szparagi zalicza się tradycyjnie do jedzenia spożywanego rękoma, a Anglicy i wiele innych narodowości nadal traktują je jako takie). Dobrze się jednak zastanów, zanim sięgniesz ręką po jędrne szparagi bez sosu, jeśli pozostali biesiadnicy używają noża i widelca albo jesteś gościem na oficjalnym posiłku. W razie wątpliwości używaj sztućców.

Awokado

Plasterki awokado tnie się, a następnie je widelcem. Jeśli owoc podano w połówkach, przytrzymuj go za pestkę i wybieraj każdy kęs łyżką. Jeżeli w połówce awokado znajduje się sałatka z tuńczyka albo inny farsz, można ją trzymać za pestkę podczas spożywania zawartości – tym razem widelcem.

Bekon

Jeśli smażony bekon podaje się jako suchy, chrupki i w całości, jedz go rękami. Jeśli natomiast jest on serwowany w grubych plastrach (np. bekon kanadyjski) albo na miękko, spożywaj go nożem i widelcem, jak każde inne mięso.

Pieczone ziemniaki (białe i słodkie)

Białe oraz słodkie pieczone ziemniaki można jeść na kilka sposobów. Najbardziej popularny polega na rozcięciu ziemniaka nożem wzdłuż od góry, naciśnięciu na oba jego końce w celu otworzenia warzywa i rozgnieceniu miąższu widelcem. Inna możliwość to przekrojenie ziemniaka i położenie połówek obok siebie, skórką w dół.

Dodaj masło, sól i pieprz (oraz dodatki, na przykład kwaśną śmietanę, ser czy kawałki bekonu, według upodobania), a następnie przy użyciu sztućca lekko wciśnij je w miąższ, zanim nabierzesz go na widelec.

Kolejną metodą jest przekrojenie ziemniaka wzdłuż na pół i wybranie widelcem miąższu z obu połówek na talerz. Skórkę zgarnij schludnie na brzeg talerza. Miąższ zmieszaj z masłem i innymi przyprawami, używając widelca.

Jeśli chcesz zjeść ziemniaka ze skórką, przekrój go na połówki, a potem nożem i widelcem krój wraz ze skórką na kęsy, po jednym albo dwa.

Banany

Na przyjęciu nieoficjalnym można obrać banana i jeść go ręką; skórkę odwijamy stopniowo, nie całą od razu. Na bardziej oficjalnym przyjęciu naśladuj pozostałych gości, jedząc owoc rękami albo widelcem. Kiedy jemy banana widelcem, obieramy go całkowicie (skórka trafia na brzeg talerza) i kroimy na kawałki, po kilka na raz. Specjalny gatunek bananów, podawany na gorąco, jada się widelcem.

Małe owoce

Małe owoce zazwyczaj są szypułkowane albo pozbawiane łodyżek przed posiłkiem; podaje się je ze śmietaną i cukrem, a zjada łyżeczką. Czasem pojawiają się w deserze albo jako deser, lub też jako część śniadania. Jeśli truskawki zostaną podane z szypułkami, można je za nie trzymać podczas jedzenia; szypułki i listki odkłada się wówczas na brzeg talerza.

Napoje

Podczas picia napojów przy stole i na przyjęciu obowiązuje osobny zestaw dobrych manier. Niektóre wskazania mają zastosowanie ogólne: (1) Powinno się pić tylko wtedy, gdy nie ma się nic w ustach; (2) Należy raczej sączyć napój, a nie pić go dużymi łykami; (3) Kobiety nie powinny mieć na ustach dużo szminki, ponieważ zostawia ona ślady na szkle.

Woda i lód. Unikaj picia wody dużymi łykami, bez względu na to, jak bardzo jesteś spragniony. Pijąc napój z kostkami lodu albo pokruszonym lodem, nie rozgryzaj kawałków lodu.

Piwo i napoje bezalkoholowe. Podczas posiłku piwo i napoje bezalkoholowe powinny być podawane w kubku albo szklance. Picie prosto z butelki jest dopuszczalne tylko na pikniku, grillu czy przy innej, bardzo swobodnej okazji. (Dobre piwo często podaje się w butelce z pustą szklanką, co pozwala pijącemu na kontrolowanie wlewanej ilości i piany na piwie).

Kawa i herbata. Na początek cztery szybkie zakazy: (1) Nie zostawiaj łyżeczki w filiżance ani kubku z kawą czy herbatą; połóż ją na spodeczku albo talerzyku; (2) Nie wyjmuj lodu ze swojej wody, żeby ostudzić inny gorący napój; (3) Nie mocz pączków, biszkoptów ani innych ciastek w kawie, chyba że znajdujesz się w bardzo swobodnym otoczeniu, gdzie zalicza się to do normy; (4) Nie wystawiaj małego palca, kiedy pijesz z filiżanki – to maniera, która wyszła z mody wraz z epoką wiktoriańską.

Kiedy podajesz herbatę, zwróć uwagę na to, że najlepiej smakuje herbata liściasta świeżo zaparzona w dzbanku; drugi dzbanek z gorącą wodą służy do rozcieńczania zbyt mocnej herbaty wprost w filiżance. Jeśli używasz herbaty ekspresowej w torebkach, wrzuć dwie-trzy do dzbanka z gorącą wodą i nalewaj herbatę po zaparzeniu. Gdy torebkę z herbatą wkładasz wprost do filiżanki czy kubka, wyjmując ją, pozwól, by lekko obciekła do filiżanki (nie wolno wyciskać torebki palcami ani sznureczkiem). Potem połóż torebkę na spodeczku albo talerzyku.

Co robić z pustymi paczuszkami po cukrze i pojemniczkami po śmietance? Zgnieć je i połóż na brzegu spodka lub talerzyka na masło.

Koktajle. Kiedy pijesz koktajl, jedynym niejadalnym elementem, który zostaje w szklance, jest słomka. Patyczki do mieszania i papierowe parasolki wędrują na stół albo talerzyk na chleb. Na przyjęciach trzymaj takie przybory w serwetce, dopóki nie znajdziesz kosza na śmieci.

Jeśli masz ochotę zjeść przybranie koktajlu, takie jak oliwki, wiśnie czy cebulki, zrób to. Przybranie na wierzchu koktajlu łatwo wyjąć w każdej chwili, jednak to umieszczone na dnie szklanki można wyłowić palcami dopiero po skończeniu napoju. (Dobrze się zastanów, zanim zjesz plasterek pomarańczy, gdyż wyjadając miąższ ze skórki, możesz się pobrudzić).

Wino. Zobacz rozdział 2., s. 72: „Zamawianie wina”; s. 100: „Wybór i podawanie wina”.

Bouillabaisse

Aby w pełni zasmakować tej rodem z Marsylii zupy z owoców morza – przygotowywanej z różnych mieszanek białych ryb, sercówek, omułków, krewetek, ślimaków i odnóży krabów – trzeba użyć nie tylko łyżki, ale też widelca do owoców morza, noża i czasem „dziadka” do skorupiaków. Na stole będzie postawiona duża miska na skorupy. Jeśli nie ma żadnego pojemnika, puste skorupki kładź na talerz pod miską na zupę.

Pieczywo

Zanim zabierzesz się do jedzenia pieczywa, palcami przełam je na średniej wielkości kawałki (większe niż na jeden kęs). Potem smaruj masłem po jednym kawałku, trzymając go na talerzyku, nie w dłoni. Gorące połówki bułeczek i tosty mogą zostać posmarowane od razu w całości, ponieważ lepiej smakują, gdy masło się rozpuści. (Zobacz też „Masło” poniżej).

Pieczywo smażone albo płaskie. Chleb indyjski: nan, papadam, poori oraz pita (z Bliskiego Wschodu) jest podawany na stół w całości, na talerzach albo w płaskich koszykach. Ułam albo oderwij spory kawałek chleba palcami i przenieś go na swój talerz, a następnie odrywaj mniejsze kawałki, aby je zjeść.

Okrągły bochenek na desce do krojenia. Jeśli restauracja serwuje cały bochenek chleba na desce do krojenia, krój go raczej na kromki, a nie kawałki, podanym obok nożem. Zacznij od jednego końca, odkrawając cienką „piętkę”, a potem krój w kierunku środka.

Burritos

Zobacz s. 56: „Kanapki i kanapki zawijane”.

Masło

Masło można podawać na stół na różne sposoby. Umieść kostkę w naczyniu na masło, razem ze specjalnym nożem do masła. Pokrój kostkę na plasterki i podaj je na małym talerzyku wraz z widelczykiem (lub na poszczególnych talerzykach z nożami do masła) albo nałóż łyżką ubite masło z pojemnika na mały talerzyk i podaj z nożem do masła. Gdy goście potrzebują przenieść masło na swoje talerze, a nie podano w tym celu wspólnego sztućca, używają własnych, czystych noży albo widelców. (Zobacz też s. 49: „Oliwa z oliwek”).

Kiedy w restauracji zaserwowano pojedyncze, zapakowane kosteczki albo małe, plastikowe pojemniczki z masłem, puste opakowania zostawia się na talerzyku na chleb (jeśli go nie ma, upycha się je pod talerzem obiadowym), nie na stole.

Melony

Nieobrane melony, przecięte na ćwiartki albo połówki, jedz łyżką. Jeśli owoc jest obrany i pokrojony w plasterki, jedz kawałki widelcem.

Kawior

Kawior tradycyjnie podaje się w kryształowej miseczce na potłuczonym lodzie. Przyniesioną w tym celu łyżką przenieś kawior na swój talerz. Własnym nożem lub łyżką umieść niewielką ilość kawioru na trójkątnych grzankach albo blinach. Jeśli podano posiekane jajko, mielone cebule albo śmietanę, oszczędnie nałóż przybranie łyżką na kawior.

Ser

Gdy ser jest serwowany jako przystawka, kroi się go nożem albo rozsmarowuje na krakersie. Do każdego gatunku sera trzeba podać oddzielny nóż, aby zapobiec mieszaniu się smaków.

Kiedy ser podaje się z owocami jako deser, jest on pokrojony i położony na talerzyku z owocami. Je się go, tak jak owoce, nożem i widelcem, nie palcami.

Gdy w restauracji zamawia się ser jako danie po obiedzie, pojawi się on na talerzach otoczony pieczywem, krakersami, kawałkami owocu albo ewentualnie jakiegoś małego ciasta owocowego. Sery podane na pieczywie albo krakersach je się palcami, ale nożem i widelcem spożywa się wszystko z talerza z serami i owocami czy ciastem owocowym (sery je się oddzielnie, żeby wydobyć cały smak). Zaczynaj od serów łagodniejszych, a kończ na najmocniejszych.

Wiśnie

Zobacz s. 29: „Morele, czereśnie, wiśnie i śliwki”.

Pomidorki cherry

Całe małe pomidorki cherry je się palcami, chyba że są podane w sałatce albo z inną potrawą. Należy jednak uważać, bo tryskają one sokiem! Najlepiej włożyć całego do ust. Jeśli jest za duży, by zjeść go na raz (a są takie odmiany), przekłuj skórkę zębem albo nożem, zanim przegryziesz go na pół. Pomidorki cherry, podane w całości w sałatce albo innej potrawie, je się nożem i widelcem, po ostrożnym pokrojeniu.

Sercówki

Zobacz s. 50: „Ostrygi i sercówki”.

Przyprawy

Z ulepszaczami smaku, które dodajemy do potraw – począwszy od soli i pieprzu, przez sosy w butelkach, po przyprawy smakowe – wiążą się osobne zalecenia etykiety.

Sól i pieprz. Przed spróbowaniem jedzenia nie sól go ani nie pieprz. Założenie na początku, że potrawa jest dobrze przyprawiona, to oczywisty komplement dla osoby, która ją przygotowała.

Gdy ktoś prosi o sól albo pieprz, podaj jedno i drugie. Idą one ze sobą w parze, więc traktuj je jako całość. (Nawet solniczkę podaje się z pieprzniczką). Jeśli naczynka są nieprzezroczyste i nie da się odróżnić jednego od drugiego, to naczynko z pieprzem ma większe dziurki.

Na przyjęciach oficjalnych czasem zamiast zamkniętej solniczki pojawia się maleńka miseczka z łyżeczką. Można posypać jedzenie solą przy użyciu łyżeczki albo wrócić do dawnego zwyczaju i uformować małą górkę soli na brzegu swojego talerza, a potem zanurzać w soli każdą porcję jedzenia umieszczoną na widelcu. Jeśli w solniczce nie ma łyżeczki, użyj końca czystego noża. Gdy masz solniczkę tylko dla siebie, dozwolone jest wzięcie szczypty soli palcami.

Ketchup i tym podobne. Podczas wszystkich posiłków, z wyjątkiem najbardziej nieoficjalnych, podawaj ketchup, musztardę, majonez czy inne sosy w małych naczyniach. Na piknikach i grillu dodatki te mogą być serwowane wprost w butelkach. Polewanie jedzenia sosem albo ketchupem jest dopuszczalne, kiedy przebywasz z rodziną i przyjaciółmi albo w restauracji sieciowej. Jednak nawet najzagorzalszy zwolennik tych dodatków będzie się musiał bez nich obejść na bardziej oficjalnych przyjęciach i w eleganckich restauracjach.

Inne przyprawy. Teraz, kiedy kuchnia międzynarodowa pojawia się często na scenie kulinarnej, prawdopodobnie napotkasz na stole kilka oddzielnych naczyń z przyprawami. Nabierz łyżką niewielką porcję sosu albo przyprawy z posiekanych warzyw i umieść na brzegu swojego talerza albo na talerzyku na masło, uzupełniając ilość w miarę potrzeby. Nigdy nie zanurzaj jedzenia bezpośrednio we wspólnym naczyniu na przyprawy i nie bierz niczego z miseczki z przyprawami wprost do ust; najpierw musi się to znaleźć na twoim talerzu.

Kolba kukurydzy

Chyba jedyną zasadą przy jedzeniu tego przysmaku rękoma jest robienie tego w sposób jak najbardziej schludny – nie wolno hałaśliwie i w pośpiechu gryźć kolejnych rządków. Aby dodać do kukurydzy masło, połóż kawałki albo łyżkę masła na talerzu, a potem smaruj nim i przyprawiaj kukurydzę, po kilka rządków.

Jeśli nie podano widelców do trzymania kolby, smaruj ją masłem w taki sposób, żeby nie potłuścić palców. Kukurydza podana na oficjalnym przyjęciu powinna zostać odcięta od kolby w kuchni i posmarowana masłem albo polana śmietaną przed podaniem.

Kraby

Jeśli zabierasz się za kraba w pancerzu, zacznij od odnóży. Wykręć jedno z nich i wyssij mięso ze skorupki; tę samą czynność powtórz z drugim odnóżem. Odnóża połóż na brzegu talerza. Jeśli chcesz wyjeść mięso z korpusu, użyj widelca, aby wybrać je od spodu.

Krab o miękkim pancerzyku jest zjadany w całości, zarówno na kanapce, jak i z talerza. W tym ostatnim przypadku przetnij kraba przez środek, a potem podziel na kawałki wielkości jednego kęsa. Odnóża możesz zjeść w całości z pancerzykiem albo oderwać je i wyssać mięso ze środka; niejadalne części połóż na brzegu talerza.

Sos żurawinowy

Zobacz s. 38: „Przyprawy”.

Ptysie z bitą śmietaną

Zobacz „Desery” poniżej.

Krojone warzywa (crudités)

Zobacz s. 45: „Przystawki”.

Desery

Co robić z łyżeczką i widelczykiem deserowym? W zależności od tego, co jesz, sztućców tych używa się zamiennie.

Mówiąc ogólnie, kremy oraz bardzo miękkie desery należy jeść łyżeczką, a widelczyka używać do małych owoców czy innego przybrania. Ciasto, placek owocowy lub słodkie naleśniki podane z lodami można spożywać jednym sztućcem albo dwoma. Przy deserach twardszych, takich jak ciasta albo gruszki na ciepło, zamień sztućce – widelczyki posłużą ci do jedzenia, a łyżeczki do popychania i krojenia.

Jedzenie ciasta z lodami

Używaj deserowego widelczyka i łyżeczki: łyżeczką kroi się ciasto i kładzie kawałek wraz z odrobiną lodów na widelczyk. Deser spożywa się widelczykiem; łyżeczka służy głównie do pomocy.

Gdy dostajesz postawiony pionowo kawałek tortu, połóż go na bok, używając widelczyka i łyżeczki albo innego sztućca, jaki pozostał z nakrycia. Jeśli wszystkie pozostałe narzędzia zabrano, radź sobie jak najlepiej widelczykiem i palcami drugiej ręki. (Zobacz też s. 45: „Lody” oraz s. 52: „Wyroby cukiernicze”).

Empanadas

Zobacz s. 55: „Quesadillas i empanadas”

Ślimaki

Ślimaki można piec albo gotować i serwować na wiele sposobów. Bez skorupek, podane na grzance, zjada się nożem i widelcem. Ślimaki na specjalnym talerzu (żaroodpornym, z wgłębieniami unieruchamiającymi ślimaki w muszlach podczas przygotowania w maśle czosnkowym oraz jedzenia) chwyta się zwykle specjalnymi szczypcami. Ściśnij rączki, by otworzyć szczypce, które złapią muszlę, gdy zwolnisz nacisk. Ślimaka wyjmuje się szpikulcem, widelcem do ostryg albo dwuzębnym widelczykiem do ślimaków, trzymanym w drugiej ręce. Masło czosnkowe, które zostało w muszli, można wylać na talerz na ślimaki i zjeść do końca, maczając w nim małe kawałki pieczywa nabite na widelec.

Używanie szczypiec do ślimaków

Fajitas

Fajitas (mączne tortilla z różnorodnym farszem) napełnia i zwija gość, a potem zjada je rękami. W celu zachowania schludności najpierw rozprowadź na tortilli miękki farsz (zwykle odsmażana fasola, guacamole, kwaśna śmietana, stopiony ser), potem dodaj paski wołowiny, kurczaka czy owoce morza, a na wierzch nałóż przybranie. Zwiń tortillę i jedz ją, zaczynając od jednego końca. Widelca używaj tylko do jedzenia farszu, który wypadł na talerz.

Figi

Na przyjęciu nieoficjalnym całe figi można jeść palcami. Jeśli są one podzielone na połówki albo podane z szynką prosciutto czy kruszącym się serem, użyj noża i widelca.

Fettuccini

Zobacz s. 51: „Spaghetti i inne makarony długie”.

Ryby

Ryba jako danie główne bywa często podawana w postaci filetu i jedzona nożem oraz widelcem. Trudniejsze zadanie czeka cię, jeśli podano całą rybę i musisz sam pozbawić ją ości; wtedy najprawdopodobniej zostaną do niej podane nóż i widelec do ryby.

Pierwszy krok to przytrzymanie ryby widelcem i oddzielenie głowy (odkłada się ją na talerz na odpadki). Potem czubkiem noża nacina się rybę przez środek, od skrzeli do ogona, tuż powyżej środka korpusu. Tu pojawiają się dwie możliwości: można wyjąć w tym momencie szkielet, nożem i widelcem podnieść górną część korpusu i położyć ją na talerzu albo wybierać mięso wprost ze szkieletu.

Jeśli odkryjesz ość w ustach, przesuń ją do warg, a następnie dyskretnie wypchnij na widelec i połóż na brzegu talerza.

Fondue

Jedzenie fondue oznacza używanie wspólnego naczynia, należy więc zapomnieć o dwukrotnym zanurzaniu pieczywa. Kiedy nabijesz na widełki kawałek bagietki i zanurzysz go w garnku z roztopionym serem, przez chwilę trzymaj go nieruchomo, żeby nadmiar sera ociekł. Zwykłym widelcem zsuń bułkę pokrytą serem na talerz i zjedz ją. Pomiędzy zanurzeniami widełki do fondue powinny leżeć na twoim talerzu. To samo odnosi się do roztopionej czekolady – fondue jako deseru, w którym zanurza się truskawki albo kawałki ciasta.

Fondue mięsne wymaga kilku dodatkowych czynności. Kiedy podawana jest miska z surowymi kawałkami mięsa, nabierz kilka na swój talerz. Na własny talerz nałóż łyżką małe ilości serwowanych sosów. Pewnie nabij kawałek mięsa na widełki do fondue i umieść w garnku razem z widełkami pozostałych gości. Kiedy mięso jest gotowe, wyjmij je i zsuń na swój talerz zwykłym widelcem. Po ostygnięciu pokrój na mniejsze kawałki i zjedz.

Frytki

Kiedy frytki towarzyszą potrawom jedzonym rękami, takim jak hamburgery, hot dogi czy inne kanapki, jedz je rękami. W pozostałych przypadkach krój je widelcem na kęsy. Nie zalewaj frytek ketchupem ani innymi sosami. Nalej odrobinę sosu obok frytek i maczaj je pojedynczo, uzupełniając sos w razie potrzeby.

Żabie udka

Żabie udka można jeść palcami albo nożem i widelcem. W tym drugim przypadku sztućców tych użyj także do przesunięcia niejadalnych części na bok talerza.

Ptactwo łowne

Zobacz s. 64: „Drób”.

Przybranie

Większość przybrania nie służy jedynie jako dekoracja. Gałązka natki albo rzeżuchy na brzegu talerza nie tylko ładnie wygląda, ale jest smaczna i zdrowa. We wszystkich sytuacjach poza najbardziej nieformalnymi, plasterki cytryny i innych ozdób z cytrusów można jeść tylko wtedy, gdy są obrane i da się je spożyć widelcem. (Zobacz też s. 35: „Koktajle”; s. 58: „Inne dodatki”).

Grapefruit

Grapefruita powinno się podawać po usunięciu z niego pestek i wyjęciu każdej cząstki ze skórki specjalnym nożem. Skórkę i wszystkie napotkane pestki zostawia się na talerzu.

Winogrona

Nie należy urywać po jednym winogronie z kiści. Powinno się ułamać gałązkę z kilkoma owocami z głównej łodygi. Jeśli winogrona mają pestki, można je jeść na dwa sposoby: (1) Połóż winogrono na boku, przebij środek czubkiem noża i usuń pestki; (2) Włóż winogrono w całości do ust, wypchnij pestki na kciuk i dwa pierwsze palce, a potem odłóż je na talerz.

Sosy

Czy można zjeść sos do końca, maczając w nim kawałki chleba? Tak, ale tylko przy użyciu widelca. Umieść kęs chleba w sosie, nasącz go i jedz, trzymając widelec w stylu kontynentalnym (Zobacz s. 18: „Styl kontynentalny”).

Przystawki

Na przyjęciach możesz wybierać przystawki z półmisków postawionych na stole albo częstować się z podawanych ci tac. Gdy bierzesz dwie albo trzy przystawki, użyj przyniesionych wcześniej talerzyków; mniejszą ilość trzyma się na serwetce. Serwetka trafia też pod trzymany talerzyk, żebyś mógł otrzeć usta.

Bierz małe porcje ze stołów lub tac i unikaj kilkakrotnego wracania po pełny talerzyk, gdyż może to sprawiać wrażenie, że pochłanianie jedzenia jest dla ciebie ważniejsze niż kontakty towarzyskie. Pamiętaj też, by nie jeść, nie mówić i nie pić jednocześnie – możesz wykonywać tylko jedną czynność w danej chwili.

Zwykle na stole albo tacy znajduje się niewielki pojemnik na zużyte szpikulce i wykałaczki. Jeśli go nie ma, trzymaj je w serwetce (tak samo, jak resztki, na przykład ogonki krewetek i patyczki z koktajlu), dopóki nie znajdziesz kosza na śmieci. Nie kładź zużytych przyborów na stole bufetowym, chyba że stoi na nim przeznaczony do tego celu pojemnik.

Kiedy podane są krojone, surowe warzywa (crudités), chipsy i dip, nałóż trochę dipu na talerz. Jeśli miska z dipem jest wspólna, nigdy nie zanurzaj niczego dwa razy – to znaczy nie mocz kawałka warzywa czy chipsa po ugryzieniu go. (Zobacz też s. 126: „Tuzin nakazów i zakazów dla gościa na przyjęciu obiadowym”).

Lody

Gdy jesz lody z miseczki, chyba jedyną gafą może być ulegnięcie pokusie, by wypić to, co się roztopiło. Lody w rożku powinno się owinąć serwetką, w celu ochrony przed kapaniem.

Może warto skorzystać z pomysłu z dawnych czasów, kiedy jadło się lody włoskie, a konkretnie dwa ich rodzaje: śmietankowe i owocowe bez śmietany. Porcja składa się zwykle z dwóch albo trzech gałek różnych smaków, jednak Włosi nie mieszają lodów śmietankowych z owocowymi, gdyż ich konsystencja i smaki nie uzupełniają się nawzajem. (Zobacz też s. 40: „Desery”).

Kiwi

Odpowiednim, ostrym nożem obierz chropowatą, niejadalną skórkę kiwi. Następnie pokrój owoc w poprzek na plasterki, tak jak pomidora. Nie ma potrzeby usuwania pestek, gdyż są one jadalne. Plasterek podziel widelcem na kęsy.

Cytryny

Cytryny bywają zazwyczaj wykorzystywane jako dodatek albo przybranie do innych potraw. Kroi się je na kliny, plasterki, ćwiartki albo połowy, w zależności od tego, do czego mają służyć, i usuwa widoczne pestki. (Zobacz też s. 44: „Przybranie”).

Kiedy wyciskasz część cytryny nad potrawą albo herbatą, osłoń inne osoby przed opryskaniem – trzymaj łyżeczkę albo zgiętą dłoń przed cytryną. (Niektóre restauracje podają cytrynę z osłonką z gazy, żeby rozwiązać ten problem.) Następnie połóż owoc na brzegu talerzyka (lub spodka) albo – w przypadku mrożonej herbaty – wrzuć do szklanki.

Linguini

Zobacz s. 51: „Spaghetti i inne makarony długie”.

Homar

Jedzący homara dostaje dużą papierową serwetkę albo plastikowy fartuch. Warto go założyć, ponieważ jedzenie tego skorupiaka zwykle kończy się pochlapaniem i plamami. Trzymając homara pewnie w jednej ręce, ukręć kleszcze i połóż je na boku talerza. Specjalnym narzędziem („dziadkiem” do orzechów lub skorupiaków) odłam po kolei kleszcze (powoli, żeby zmniejszyć pryskanie) i wyciągnij mięso widelcem albo małym szpikulcem do homarów. Musisz także wyjąć mięso z ogona (często już przekrojonego na dwa duże kawałki) i pokroić je na kęsy.

Odłamywanie kleszczy homara

Każdy kawałek mięsa nabijaj na widelec i przed zjedzeniem maczaj w maśle albo sosie. (Prawdziwi miłośnicy homarów wydobywają dodatkowe kęsy z odnóży, przełamując je po kolei, wkładając do ust przełamanym końcem i wyciskając mięso zębami).

Na puste skorupy powinna zostać podana duża miska albo półmisek. Zaraz po skończeniu posiłku przy każdym nakryciu często stawia się miseczki z gorącą wodą i plasterkami cytryny, do opłukania palców. (Zobacz też s. 131: „Finezja miseczki z wodą”).

Mango

Mango w większości odmian bywa za duże dla jednej osoby. Na ogół owoc dzieli się, żeby usunąć ze środka pestkę. Skóra jest za twarda, aby ją zjeść, miąższ wykrawa się więc i zjada przy użyciu noża i widelca.

Mięsa

Skwierczący płat mięsa może wyzwolić pierwotne instynkty nawet w najbardziej kulturalnym biesiadniku, ale nie zawsze jedzenie mięsa rękami to oznaka braku ogłady.

Kotlety z kością. Na przyjęciu albo w stosunkowo oficjalnej restauracji, kotlety wieprzowe, jagnięce czy cielęce je się nożem i widelcem. Środek kotleta odcina się nożem od kości, a potem kroi na dwa albo trzy kawałki. Jeśli kotlet ma wokół końca kości „kołnierz” z pomarszczonego papieru, można, trzymając ją w ręku, wykroić smaczne mięso z jej boku. Jeśli kość nie ma takiej osłonki, trzeba sobie poradzić, używając sztućców.

Wśród przyjaciół i w domu dopuszczalne jest obgryzienie z kości ostatnich kawałków mięsa. Jeśli jednak kotlet jest za duży, by jeść go, trzymając w jednej ręce, powinien pozostać na talerzu.

Mięso z grilla. Na nieoficjalnym grillu hamburgery, hot dogi, żeberka i kawałki kurczaka smakują najlepiej, jeśli są jedzone rękami. Jednak kiełbaski bez bułek je się nożem i widelcem, tak samo jak ryby, steki i inne mięsa podawane w dużych porcjach.

Stek. Nie smaruj steku sosem, zwłaszcza w dobrej restauracji. Jeśli jednak lubisz sos, nalej odrobinę obok mięsa i maczaj w nim każdy kęs nabity na widelec.

Miętówki i inne małe smakołyki

Gdy zostają podane miętówki, inne cukierki, małe ciasteczka czy kandyzowane owoce w papierkach, podnoś je z tacy w papierku, przenosząc na własny talerz przed zjedzeniem. Papierek zostaw na swoim talerzu, nie na tacy.

Mufinki

Zwykłe mufinki krój na połowy pionowo albo poziomo i smaruj połówki masłem. (Jak każde pieczywo, w czasie smarowania trzymaj je na talerzu, a nie w powietrzu). Angielskie mufinki dzieli się na połowy; każda strona smarowana jest masłem, dżemem, miodem albo marmoladą.

Omułki

Kiedy jesz omułki po marynarsku (moules marinières, podawane w skorupkach w bulionie, na którym były parowane), wyjmuj je z muszli widelcem, maczaj w sosie i zjadaj na jeden raz. Wszędzie, poza oficjalnym przyjęciem, dopuszczalne jest wyjęcie muszli z odrobiną wywaru i wyssanie małża oraz wywaru wprost z muszli. Sok czy bulion pozostały w miseczce można zjeść łyżką albo maczać w nim kawałki bułki lub chleba nabite na widelec. Puste muszle kładzie się do miski albo na talerz postawiony w tym celu na stole.

Oliwa z oliwek

Czasem obok podanego pieczywa zamiast masła (albo wraz z nim) na stół trafia mała, płytka miseczka albo talerzyk z oliwą z oliwek. Można nabrać nieco oliwy na talerzyk na chleb albo maczać kęsy chleba we wspólnym naczyniu. Nie wolno moczyć tego samego kawałka drugi raz.

Oliwki

Oliwki na półmisku z przystawkami zjada się palcami. Można wyjąć pestkę palcami z ust, zakrywając je dłonią.

Gdy oliwki pojawiają się w sałatce, należy jeść je widelcem. Jeśli są w nich pestki, wypchnij je językiem na koniec widelca, a potem odłóż na brzeg swojego talerza.

Pomarańcze i mandarynki

Te owoce cytrusowe je się po uprzednim obraniu. Odetnij dwa końce skórki i ponacinaj jej resztę w pionowe paski. Jeśli skóra jest gruba i luźna, zdejmij ją palcami. Mandarynki można rozdzielić na małe cząstki przed jedzeniem, natomiast niektóre gatunki pomarańczy łatwiej kroi się nożem.

Pestki powinno się wyciągać czubkiem noża, a poszczególne kawałki jeść rękoma. Skórkę wokół cząstek można również usunąć palcami.

Ostrygi i sercówki

Skorupiaki te zwykle otwiera się, podaje na potłuczonym lodzie i układa wokół pojemnika z sosem koktajlowym. Palcami jednej ręki trzyma się skorupkę, a drugą dłonią widelec do skorupiaków (najmniejszy z podanych widelców). Nabij ostrygę albo sercówkę na widelec, zanurz w sosie i zjedz na jeden raz. Można też nabrać odrobinę sosu na widelec i polać nim ostrygę. Jeśli jakaś część ostrygi albo sercówki przywiera do muszli, oddziel ją widelcem.

Jeżeli podano krakersy ostrygowe i chcesz je połączyć ze swoją porcją sosu, najpierw zgnieć je palcami. Można też dodać musztardę chrzanową albo kroplę sosu wprost na skorupiaka, jeśli lubi się ostry smak.

Gdy zamawiasz surowe ostrygi czy sercówki w barze albo jesz je na pikniku, możesz wziąć skorupkę do rąk i wyssać mięso z sosem wprost z muszli.

Sercówki gotowane na parze. Nie jedz żadnych małży gotowanych na parze, jeśli nie otworzyły się przynajmniej w połowie; mogą być one zepsute. Muszlę dobrej sercówki otwórz całkowicie, trzymając ją jedną ręką. Na swobodnym przyjęciu wyciągnij sercówkę palcami albo widelcem do owoców morza. Ściągnij skórkę palcami i odłóż ją na bok. Potem, trzymając sercówkę w palcach, zanurz ją w bulionie albo w roztopionym maśle (lub jednym i drugim) i zjedz na jeden raz.

Jeżeli nie podano miski na puste skorupki, układaj je dookoła, na brzegu talerza. W bardziej nieoficjalnym otoczeniu można wypić bulion po zjedzeniu sercówek. W środowisku bardziej formalnym postępuj tak, jak gospodarz.

Papaja

Te tropikalne owoce podaje się przekrojone na połówki albo ćwiartki, a pestkę wydrąża i wyrzuca. Kawałki można obierać albo kroić na plasterki – w takim przypadku spożywa się je widelcem – albo jeść łyżeczką ze skóry.

Makarony

Makaron występuje w wielu kształtach, nic więc dziwnego, że jada się go w różny sposób.

Spaghetti i inne makarony długie. Tradycyjna metoda jedzenia spaghetti, linguine, tagliatelle i tym podobnych polega na ustawieniu widelca pionowo w makaronie, tak by zęby dotykały talerza, a potem skręceniu nitek w dość uporządkowaną całość.

Skręcanie spaghetti

Podnosząc widelec do ust, zgrabnie odgryź zwisające nitki, żeby opadły z powrotem na widelec.

Inną możliwością jest trzymanie w jednej ręce widelca, a w drugiej – dużej łyżki. Nabierz kilka nitek spaghetti na widelec i przyciśnij jego zęby do wgłębienia łyżki, obracając widelcem tak, by ładnie zwinąć nitki.

Dla osób, które nie opanowały sztuki zwijania nitek makaronu, pozostaje prosta metoda krojenia nożem i widelcem. Nie należy jednakże kroić od razu całej porcji makaronu, która jest na talerzu; trzeba dzielić go na małe porcje.

Lasagne i inne warstwowe potrawy z makaronu. Przy potrawach warstwowych z makaronu, takich jak ziti i lasagna, pasek roztopionego sera może się ciągnąć od talerza do widelca i ust przy każdej porcji. Krojenie makaronu ostrym nożem powinno zapobiec temu problemowi.

Penne, ziti i inne makarony w kształcie rurek. Grupki małych rurek można nabijać na widelec, natomiast rigatoni i inne, większe makarony w kształcie rurek powinno się kroić na kęsy.

Ravioli. Małe ravioli je się na raz, ale standardowe kwadraty (5x5cm) należy kroić widelcem na połowy. Jedząc w stylu kontynentalnym, nożem popychaj kawałki na widelec.

Wyroby cukiernicze

Tradycyjnie używa się deserowych łyżeczek i widelczyków do jedzenia ciastek w rodzaju ptysiów i eklerków; ciastko przytrzymuje się łyżeczką, a kroi i je widelczykiem. Ciasteczka wielkości jednego kęsa, takie jak rugalach[2], jada się rękami. Obowiązuje ogólna zasada, że jeśli nie da się zjeść ciastka bez zabrudzenia rąk, lepiej przestawić się na sztućce.

Wyroby śniadaniowe. Francuskie rogaliki jada się rękoma. Przy dodawaniu dżemu czy konfitur, ostrożnie odrywaj małe kawałki rogalika i nakładaj łyżką dodatki.

Duńskie bułeczki przecina się na połowy albo ćwiartki i je palcami albo widelcem.

Amerykańskie bułeczki biszkoptowe (popowery) otwiera się i smaruje masłem, a potem spożywa rękami (w małych kawałkach).

Lukrowane drożdżówki powinno się przekroić na połowy albo ćwiartki nożem, a potem jeść ręką. Jeśli są zbyt lepkie, należy użyć noża i widelca.

Eklerki. Ciastka z bitą śmietaną zawsze jada się nożem i widelcem. Trzeba je kroić delikatnie, żeby nie wypłynęło nadzienie. (Zobacz też s. 40: „Desery”; s. 48: „Mufinki”).

Brzoskwinie i nektarynki

Brzoskwinie należy przed jedzeniem rozkroić aż do pestki i podzielić na połówki. Jeśli nie lubisz mechatej skórki, obierz ją po przekrojeniu owocu na pół. Jedząc nektarynkę (obraną albo nie, zgodnie z upodobaniem), najpierw podziel ją na połowy, a potem wyjmij pestkę i każdą połówkę przekrój na dwie części.

Groszek

Aby wyłapać uciekający groszek, używaj noża do popychania go na widelec (z konieczności trzymany zębami do góry). Można nabijać po kilka ziarenek na widelec. Nigdy nie rozgniataj groszku na talerzu, by łatwiej było go zjeść.

Placek owocowy

Kawałek placka kroi się i je widelczykiem, pomagając sobie łyżeczką deserową, jeśli trudno to zrobić samym widelczykiem. Jeżeli podano także plasterek sera, można go podnieść widelczykiem i łyżeczką, umieścić na wierzchu placka, a potem kroić i jeść razem z każdym kęsem.

Ananas

Ten twardy i kłujący owoc tropikalny obiera się, a następnie kroi na okrągłe plastry i podaje na talerzu. Używaj deserowej łyżeczki i widelczyka – łyżeczki do popychania kawałków, a widelczyka do krojenia i jedzenia.

Chleb pita

Zobacz s. 36: „Pieczywo smażone albo płaskie”.

Pizza

Możesz wybierać: (1) złóż kawałek pizzy wzdłuż (by uchronić dodatki) i jedz, trzymając go w ręce; (2) pozostaw kawałek na talerzu i krój na kęsy nożem i widelcem. Pizzę w głębokim naczyniu albo sycylijską zazwyczaj je się sztućcami.

Śliwki

Zobacz s. 29: „Morele, czereśnie, wiśnie i śliwki”.

Czereśnie

Zobacz s. 29: „Morele, czereśnie, wiśnie i śliwki”.

Bułeczki biszkoptowe

Zobacz s. 52: „Wyroby cukiernicze”.

Kotlety wieprzowe

Zobacz s. 48: „Mięsa”.

Ziemniaki

Zobacz s. 33: „Pieczone ziemniaki (białe i słodkie); s.43: „Frytki”.

Drób

Na przyjęciu oficjalnym drobiu nie je się rękami, niezależnie, czy jest to kurczak, indyk, ptak łowny, przepiórka czy gołąb. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy gospodarz zachęca gości do jedzenia rękami chrząstek małych ptaków łownych podanych bez sosu.

Reguła ta nie zawsze ma zastosowanie, gdy jesz w domu, w gronie rodzinnym albo w nieoficjalnej restauracji. Można wówczas jeść smażonego kurczaka rękoma, tak samo jak skrzydełka, stawy czy pałki innego drobiu. Jednak spożywając podudzie indyka, zacznij nożem i widelcem, by najpierw zjeść dające się łatwo ukroić kawałki mięsa, a dopiero potem weź mięso do ręki i zjedz resztę.

Z wyjątkiem posiłku składającego się ze smażonego kurczaka, w pewnych sytuacjach zawsze używa się sztućców. Jedząc pierś ptaka, odetnij jak najwięcej mięsa, a resztę zostaw na talerzu. Sztućców należy używać także wtedy, gdy kawałki drobiu bez kości podane są w sosie albo pieczone, przypiekane na ruszcie lub smażone.

Quesadillas i empanadas

Quesadilla to mączna tortilla pokryta mieszanką sera, odsmażanej fasoli albo innych składników, a potem złożona i pieczona lub grillowana. Podaną jako przystawkę kroi się na kliny i zjada palcami. Gdy pojawia się w całości jako główne danie, je się ją widelcem i nożem.

Empanadas, których wielkość rozciąga się od bardzo małych do całkiem sporych, to hiszpańskie albo meksykańskie naleśniki, wypełnione mięsem i warzywami. Małe empanadas, podawane jako przystawki, jada się rękami, a większe – nożem i widelcem.

Sałatka

Gdy sałatka podawana jest razem z daniem głównym, a nie przed lub po nim, najlepiej umieścić ją na oddzielnym talerzyku na sałatkę, aby sos sałatkowy nie mieszał się z sosem do potrawy.

Sałatki jako danie główne – zwykle uzupełnione kawałkami kurczaka, skorupiaków, serów i wędlinami – kładzie się na środku nakrycia, tak jak inne dania główne.

Co z krojeniem liści sałatki? Duże kawałki zielonej sałaty lub innych warzyw sałatkowych można pokroić widelcem – albo, jeśli są wyjątkowo sprężyste – nożem i widelcem. Nie należy jednak kroić od razu całej sałatki na mniejsze kawałki.

Kanapki i kanapki zawijane

Kanapki grubsze niż 2,5 cm powinny zostać przecięte na połowy albo ćwiartki, zanim weźmie się je w palce obu dłoni, chociaż kanapka dowolnej wielkości może być jedzona nożem i widelcem. Gorącą, otwartą, polaną sosem kanapkę zawsze je się nożem i widelcem.

Kanapki zawijane. Burritos, gyros i inne kanapki, gdzie farsz jest owinięty cienkim, płaskim pieczywem (zwykle tortilla albo pita) najłatwiej jeść rękami. Farsz, który spadnie na talerz, zjada się widelcem.

Sashimi

Zobacz s. 30: „Sushi i sashimi”.

Owoce morza

Zobacz s. 30 „Sushi i sashimi”; s. 35: „Bouillabaisse”; s. 39: „Kraby”; s. 43: „Ryby”; s. 46: „Homar”; s. 49: „Omułki”; s. 50: „Ostrygi i sercówki”; „Krewetki” poniżej.

Shish kebab

Shish kebab (kawałki mięsa i warzyw nabite na szpikulce, a potem opiekane na ruszcie albo grillowane) je się wprost ze szpikulca tylko wtedy, gdy został podany jako przystawka. Jedząc go jako główne danie, podnieś szpikulec i widelcem zepchnij z niego kawałki na talerz. Opróżniony szpikulec połóż na brzegu talerza; nożem i widelcem krój pojedyncze kawałki mięsa i warzyw.

Krewetki

Krewetki są mniej lub bardziej łatwe w spożyciu, w zależności od tego, jak zostały podane. W koktajlu krewetkowym powinny być one obrane i zazwyczaj na tyle małe, by zjeść je na raz. Tradycyjnie używanym sztućcem jest widelec do ostryg, choć nadaje się do tego każdy widelczyk. Jeśli krewetka jest większa niż na jeden kęs, nabij ją na widelec i przetnij na talerzu, na którym została podana.

Krewetki podane jako danie główne jada się nożem i widelcem. Wyciskając cytrynę nad krewetką, zwiniętą dłonią albo łyżką osłoń owoc, aby uniknąć rozpryskiwania się soku. Jeśli sos podano w oddzielnej miseczce, możesz w nim zanurzać krewetki, jeśli jest przeznaczony tylko dla ciebie. Jeżeli naczynie jest wspólne, nabierz łyżką trochę sosu na swój talerz i zanurzaj w nim krewetki albo polewaj je nim. W niektórych potrawach, na przykład czosnkowych krewetkach królewskich, podaje się je nieobrane. Wyjmij wtedy krewetkę, włóż kciuk pod skorupkę na górnym końcu i poluzuj ją, a potem ściągnij. W takim przypadku powinien zostać podany dodatkowy talerz na zdjęte skorupki.

Krewetki serwowane jako przystawki jada się palcami. Trzymając krewetkę za ogon, zanurz ją w sosie koktajlowym, jeśli masz ochotę; nie wkładaj jej tylko do sosu drugi raz.

Zupy

Podając zupy, talerze albo miseczki stawia się na spodnim talerzu – albo spodku, jeśli używa się filiżanek. Gdy odkładamy łyżkę na chwilę lub po skończeniu zupy, zostawiamy ją w talerzu, nie na spodnim naczyniu. Jeśli zupa została podana w filiżance, łyżkę zostawia się na spodku.

Jak jeść zupę? Łyżkę trzyma się, opierając koniec trzonka na środkowym palcu i przytrzymując kciukiem od góry. Zanurz ją w zupie, bokiem przy brzegu miski, po czym nabierz zupy w kierunku od przodu naczynia do tyłu. Wypij zupę z łyżki, starając się nie siorbać. Aby zebrać ostatnią porcję zupy, odchyl miskę lekko od siebie.

Jeżeli chcesz zagryzać zupę chlebem, nie trzymaj go w jednej dłoni, a łyżki w drugiej. Połóż łyżkę na spodni talerz i tą samą ręką weź chleb do ust.

Francuska zupa cebulowa. Ta zdradliwa zupa rządzi się własnymi zasadami. Wynika to z obecności roztopionego sera na jej powierzchni (słynącego z tego, że ciągnie się od miski do ust) i kawałka bagietki pod spodem. Aby zacząć jeść zupę, weź niewielką ilość sera na łyżkę i kręć nim, aż utworzy się mała grudka. Wtedy odetnij nitkę sera przez przyciśnięcie brzegu łyżki do brzegu miski; można użyć do tego również noża albo widelca. Zjedz grudkę sera, a potem delektuj się zupą. Jeśli jakieś nitki sera ciągną się do ust, odgryzaj je w taki sposób, aby spadały na łyżkę.

Krakersy albo grzanki. Jeśli do zupy podano krakersy ostrygowe, połóż je na spodnim talerzu i dodawaj do zupy palcami po kilka sztuk. Większe krakersy trzyma się na talerzyku na chleb i je palcami. Można je również pokruszyć i dodać do zupy, po dwie lub trzy sztuki. Grzanki przekazywane są w naczyniu wraz z małą łyżką, tak, aby każdy mógł się nimi częstować i dodać do swojej zupy.

Inne dodatki. Dodatkami w rodzaju grzanek, siekanej cebuli czy papryczek przybiera się zupę przed rozpoczęciem jedzenia. Swoją łyżką do zupy (czystą) nabierz porcję z naczynia i posyp zupę; nie ma potrzeby kłaść dodatków na talerzyk na sałatkę albo talerzyk na chleb, chyba że wydaje ci się, że będziesz miał ochotę na więcej. Jeśli używałeś wspólnej łyżki, odłóż ją z powrotem na talerz pod dodatkami.

Spaghetti

Zobacz s. 51: „Spaghetti i inne makarony długie”.

Gołąb

Zobacz s. 64: „Drób”.

Stek

Zobacz s. 48: „Mięsa”.

Truskawki

Zobacz s. 34: „Małe owoce”.

Słodkie ziemniaki

Zobacz s. 33: „Pieczone ziemniaki (białe i słodkie)”.

Taco

Kruche taco jada się palcami, ponieważ krojąc je nożem i widelcem, łatwo je pokruszyć. Używaj jednak widelca, by zjeść farsz, który spadł na talerz. Miękkie taco, polane sosem, je się nożem i widelcem; natomiast bez sosu – rękami.

Mandarynki

Zobacz s. 49: „Pomarańcze i mandarynki”.

Kotlety cielęce

Zobacz s. 48: „Kotlety z kością”.

Arbuz

Nie podawaj więcej niż ćwiartkę małego arbuza na raz. Na piknikach i innych nieoficjalnych spotkaniach możesz trzymać plaster w dłoniach i odgryzać pojedyncze kęsy. Gdy używasz widelca, jego zębami starannie wydłub pestki i odsuń je na brzeg talerza; potem bokiem widelca krój owoc na kawałki wielkości jednego kęsa.

DZIESIĘĆ NAJWAŻNIEJSZYCH RZECZY, KTÓRYCH NIE NALEŻY ROBIĆ PRZY STOLE:

żucie z otwartymi ustami i mówienie z pełnymi ustami

siorbanie, mlaskanie, wydmuchiwanie nosa oraz wydawanie innych nieprzyjemnych odgłosów

trzymanie sztućców jak szufli

dłubanie w zębach wykałaczką albo, co gorsza, – czyszczenie ich żyłką

niepołożenie serwetki na kolanach albo nieużywanie jej w ogóle

popijanie napoju, gdy jeszcze przeżuwa się jedzenie (chyba że się dławisz)

krojenie całego jedzenia od razu

garbienie się nad talerzem albo opieranie łokci o stół w trakcie jedzenia

zamaszyste sięganie po coś, zamiast poproszenia innej osoby o podanie tego, co jest daleko

odchodzenie od stołu bez wypowiedzenia słowa „przepraszam”.

Warto pamiętać, że wszelkie opisane w tym rozdziale maniery pomagają wszystkim – zarówno gościowi, jak i gospodarzowi – zachowywać się tak, aby każdy mógł czuć się swobodnie podczas posiłku. Maniery te wprowadzają poczucie ładu. Nie są sztywnym zestawem reguł, lecz wykształciły się przez lata jako najlepsze sposoby łatwego i schludnego radzenia sobie z jedzeniem różnych potraw. Jeśli jakiś gość popełni błąd, pozostałe osoby nie powinny tego komentować ani wytykać, a raczej zachować się w sposób, który świadczy o szacunku dla innych – istocie etykiety i najważniejszej ze wszystkich dobrych manier.

[1] Manewr Heimlicha: Obejmij osobę w pasie od tyłu. Połóż obie ręce na jej brzuchu powyżej pępka. Mocno ciągnij w swoim kierunku z dołu do góry i od przodu do tyłu – tak jakbyś chciał przeciąć osobę w pół. W razie potrzeby powtarzaj czynność wielokrotnie; przyp. tłum.

[2] Ruga(e)lach – żydowska roladka pochodzenia aszkenazyjskiego. Ciasto zwykle nie zawiera składników mlecznych, a w skład nadzienia mogą wchodzić rodzynki, orzechy włoskie, cynamon, czekolada, marcepan i dżem morelowy; przyp. tłum.

Rozdział 2
Posiłki poza domem

Do przyjemności jedzenia poza domem należy już sam szeroki wybór jadłodajni. Możemy wpaść z dziećmi do przydrożnego baru z grillem albo – gdy nas na to stać – zasmakować luksusu wytwornej restauracji. Nawet mieszkańcy niewielkiej miejscowości mogą zwykle wybrać między prostym menu obiadowym, na które składa się mięso i surówka, a kuchnią narodową. A kiedy cieszymy się swoim towarzystwem, nie musimy się martwić o nic więcej niż kilka podstawowych manier przy stole, prawda?

Niezupełnie. Znajomość układu nakrycia na stole i prawidłowe trzymanie widelca to zaledwie punkt wyjścia. To, jak odnosisz się do kelnerów i reszty obsługi może mieć wpływ na obsługę wszystkich. Oczywiście, im bardziej oficjalna restauracja, tym bardziej będziesz musiał uważać na swoje zachowanie. Jednak większość dobrych manier obowiązujących przy jedzeniu poza domem odnosi się w równej mierze do kafejki, co do restauracji z białymi obrusami i świecami.

REZERWOWAĆ MIEJSCA CZY NIE?

Jeśli nie należysz do osób, które lubią posiedzieć przy barze w oczekiwaniu na stolik, to rezerwując miejsca wcześniej, zaoszczędzisz sobie frustracji. Umożliwi ci to również podanie specjalnych preferencji co do miejsca, poza tym, czy mają być one w obszarze dla palących czy niepalących – możesz na przykład, wybrać stolik w ogrodzie albo w cichym kąciku. Jeżeli nie znasz restauracji, zyskujesz jeszcze jedno: dzwoniąc, by dokonać rezerwacji, możesz zapytać o reguły dotyczące stroju i możliwość płacenia kartą kredytową.

Niektóre restauracje proszą, żeby potwierdzić rezerwację na dzień lub dwa przed – to uzasadnione, zważywszy na liczbę osób, które nie zadają sobie trudu, by odwołać rezerwację, gdy zmienią się ich plany. Zarezerwowanie miejsca, a potem niestawienie się, to nie tylko nadużycie dobrej woli – może cię to też kosztować. Wiele restauracji, zwłaszcza w regionach wielkomiejskich, prosi o podanie numeru karty kredytowej przy dokonywaniu rezerwacji. Jeśli jej nie odwołasz, może cię zaskoczyć pobranie kary widoczne na następnym wyciągu bankowym.

Jeżeli zapraszasz jedną czy więcej osób jako swoich gości, przed wyborem miejsca rozważ kilka spraw. Po pierwsze, dowiedz się, czy gość szczególnie lubi albo nie lubi pewnych potraw narodowych (po prostu zapytaj o to, gdy zapraszasz). Możesz też dać gościowi możliwość wyboru spośród dwóch czy trzech restauracji. Jeśli zapraszasz grupę osób, wybierz restaurację o szerokiej gamie potraw, aby każdy znalazł coś dla siebie.

Wybranie znanej ci restauracji pomoże uchronić cię od problemów. Nawet, jeśli nie możesz się doczekać, by sprawdzić nowe, najmodniejsze miejsce w mieście, nie ryzykuj, dopóki nie upewnisz się, że gwarantuje ono dobre jedzenie, obsługę i atmosferę, jakiej szukasz.

PO PRZYBYCIU

Jeżeli postanawiasz skorzystać z parkowania przez obsługę restauracji, twoje pierwsze „spotkanie z etykietą” to podziękowanie, gdy parkingowy przejmuje twój samochód. (Na koniec, gdy zwraca ci auto, powinieneś wynagrodzić go napiwkiem).

Wchodząc do restauracji, spotykasz osobę stojącą w wejściu – starszego kelnera czy kierownika sali. Twoje zachowanie w tym momencie wymaga nieco więcej niż tylko zdrowego rozsądku: (1) Nie tamuj ruchu, kiedy czekasz na swoją kolej; (2) Gdy znajdziesz się twarzą w twarz z osobą witającą, uśmiechnij się i powiedz: „Dzień dobry”. Jeżeli zarezerwowałeś stolik, powiadom odpowiednią osobę: „Mam rezerwację na nazwisko...”; jeśli nie, możesz powiedzieć: „Potrzebujemy stolika dla czterech niepalących osób” albo „Stolik dla czterech osób! Dla niepalących!” (Uwaga: termin: „starszy kelner” i „kierownik sali”, jest w tym rozdziale używany, by nie pomylić go z właścicielem restauracji, który pełni rolę gospodarza).

Jeśli restauracja ma szatnię, to zgodnie z tradycją mężczyzna zostawia wierzchnie okrycie, natomiast kobieta ma wybór, czy zabrać swoje do stołu. Pakunki, teczki i parasole przeważnie zostają w szatni; wyjątek stanowią teczki z dokumentami (często potrzebne w czasie posiłku biznesowego), notatniki oraz inne małe przedmioty. Kobiety zwykle biorą ze sobą torebki. Trzymają je na kolanach albo przy nogach – nigdy na stole.

Co robić, jeśli pozostali goście przybywają o różnych porach? Oto kilka wskazówek:

Pierwszy przybyły powinien poczekać na kolejnego, a nie siadać do stołu – chyba że wcześniej uzgodnili coś innego albo restauracja szybko się zapełnia (to kolejny powód wcześniejszego rezerwowania miejsc).

Gdy razem przybywają dwie osoby z grupy, powinny poprosić o wskazanie im miejsca przy stole. Nie powodują wtedy tłoku w wejściu i mogą zatrzymać rezerwację do czasu przybycia pozostałych. Należy także powiadomić kierownika sali, że pojawią się następni, i poprosić, by skierował ich do stolika. Jeśli restauracja przestrzega zasady sadzania grupy dopiero wtedy, gdy wszyscy są obecni, ci, którzy przybyli jako pierwsi, powinni czekać w przeznaczonym miejscu albo tam, gdzie nie będą przeszkadzać innym gościom.

Siadanie do stołu

Czy z prowadzeniem gości do stołu przez kierownika sali wiąże się jakiś protokół? Tylko wówczas, gdy chcesz trzymać się tradycji. Jeśli razem mają jeść kobieta i mężczyzna, to zgodnie z regułą kobieta idzie zaraz za kierownikiem sali, a mężczyzna za nią. W grupie mieszanej wszystkie kobiety idą przed mężczyznami.

Nie czuj się obrażony, jeżeli zostaniesz posadzony w bardzo ruchliwym miejscu, w pobliżu wylotu klimatyzacji, tuż pod głośnikiem albo blisko kuchni, toalet czy drzwi. Nie wahaj się jednak poprosić o inny stolik, gdy usytuowanie twojego okazuje się niekorzystne. Zachowaj spokój i uprzejmość, zapytaj: „Czy moglibyśmy usiąść trochę dalej od drzwi?” albo powiedz po prostu „Wolelibyśmy stolik z kanapą, jeśli jest wolny”. Jeżeli twoje życzenie nie może zostać spełnione, po prostu uśmiechnij się i postaraj się wytrzymać, jeśli dokonałeś rezerwacji; jeśli nie masz rezerwacji, możesz podziękować i poszukać lepszego miejsca w innej restauracji.

Jeżeli grupowy posiłek ma swojego gospodarza, do niego należy wybór, czy skierować gości do poszczególnych miejsc. Jeśli tego nie zrobi, goście pytają, gdzie mają usiąść.

Lepsze miejsca to te z widokiem na restaurację albo na okno z krajobrazem, nie na ścianę – warto o tym pamiętać, kiedy jest się gospodarzem posiłku albo po prostu chce się zapewnić komuś lepszy widok.

Przy stole z kanapą, tradycyjnie kobiety sadza się na kanapie, a mężczyzn na krzesłach naprzeciwko.

Gospodarz i gospodyni zwyczajowo siedzą naprzeciw siebie. Kiedyś małżeństwa rozdzielano, by mieli szansę porozmawiać z innymi osobami. Obecnie wybór miejsc zależy bardziej od preferencji danej grupy.

Gość honorowy-mężczyzna, na przykład krewny, którego urodziny czy przejście na emeryturę akurat się świętuje, tradycyjnie jest sadzany po prawej stronie gospodyni; gość honorowy--kobieta – po prawej stronie gospodarza.

Zobacz też s. 79: „Rady dla gospodarzy i gości w restauracji”.

Nakrycie stołu

W większości bardziej ekskluzywnych restauracji na stole od samego początku znajduje się tylko talerz pomocniczy i talerzyk na pieczywo. Małe talerze na pierwsze danie i sałatkę kelner przynosi w razie potrzeby, stawiając je na talerzu pomocniczym. (Talerz pomocniczy zostanie zastąpiony właściwym talerzem z jedzeniem, kiedy kelner przyniesie danie główne).

Obecnie nawet w najbardziej eleganckich restauracjach rzadko na stole znajdują się wszystkie możliwe sztućce. Zastawa jest zwykle ograniczana do minimum, a dodatkowe przybory przynoszone, gdy wymagają tego zamówione dania. Najbardziej tradycyjne nakrycie rządzi się regułą: „od zewnątrz do środka”, co oznacza, że zaczynasz od sztućców najbardziej zewnętrznych i kierujesz się ku talerzowi. (Zobacz s. 12: „Stół”).

Szkło znajdujące się na wcześniej nakrytym stole to zwykle szklanka (lub pucharek) na wodę i dwa kieliszki na wino – większy na czerwone, a mniejszy na białe. W bardziej oficjalnych restauracjach mogą pojawić się dodatkowe naczynia: wąski kieliszek do szampana, z którego ucieka mniej bąbelków niż z dawnych, płaskich kieliszków, oraz kieliszek na sherry, również wąski, ale mniejszy.

Kelner to też człowiek

Udany posiłek w dużej mierze zależy od twoich kontaktów z kelnerem albo kelnerką. Dziś obsługa od razu przedstawia się imieniem, nie wiadomo, czy to dobrze, czy źle – ale nawet jeśli tego nie robi, uprzejmy gość traktuje ją z szacunkiem. Nie oznacza to dziękowania kelnerowi za każde, najdrobniejsze wykonane zadanie, ale wyrażanie od czasu do czasu wdzięczności jest zdecydowanie na miejscu. Traktowanie kelnera jak robota jest nieuprzejme, a władcze czy protekcjonalne maniery świadczą nie o twojej wielkości, ale małości. W skrócie należy robić, co następuje:

Odpowiedzieć powitaniem, gdy kelner pozdrawia cię po raz pierwszy, a nie żądaniem („Potrzebujemy wody!”).

Odpowiadać na pytania konkretnie, a nie mrucząc.

Dodawać słowo „proszę” do próśb.

Patrzeć na kelnera, gdy wymienia specjały i nie krzywić się, jeśli opisuje coś, czego nie lubisz.

Przed zamówieniem upewnić się, że wszyscy przy stole wiedzą, co chcą zamówić.

Jeśli chcesz, żeby zabrano twój talerz, daj sygnał, kładąc nóż i widelec w pozycji sugerującej zakończenie posiłku – obok siebie ukośnie na talerzu. (Zobacz też, s. 18: „Odkładanie sztućców”).

Jeśli chcesz zawołać kelnera, spróbuj dać mu sygnał wzrokiem. Jeśli jest w pewnej odległości, możesz podnieść dłoń na wysokość brody, z palcem wskazującym uniesionym w górę. Jeżeli patrzy w innym kierunku, a nie przyjmuje zamówienia przy drugim stoliku, można też cicho zawołać: „Przepraszam!” albo „Proszę pana!” Strzelanie palcami, gorączkowe machanie ręką albo zwracanie się w inny sposób nie jest grzeczne. Odzywanie się słowami: „synu” albo „kochanie” dopuszcza się tylko wtedy, gdy kelnerem jest twój syn, a kelnerką żona. (Zobacz też s. 89: „Płacenie rachunku”).

SZCZEGÓŁY ZAMAWIANIA

Stali bywalcy restauracji, wiedzą, że potrzeba więcej niż chwilę krótkiego namysłu przed zamówieniem, niezależnie, czy chodzi o wybór koktajli przed obiadem, dań wchodzących w skład posiłku czy win podawanych do jedzenia. Rozumieją też, jak ważne jest zdecydowanie się, zanim dadzą kelnerowi znak, iż może przyjąć od nich zamówienia.

Jeśli ty i twoi współbiesiadnicy nie jesteście gotowi, po prostu powiedz kelnerowi, że potrzebujecie więcej czasu. Trzymanie go w niepewności i zmienianie zdania, ma swoje reperkusje: nowo przybyli goście przy innych stolikach obsługiwanych przez tego kelnera zaczynają się niecierpliwić, niektórzy muszą dłużej czekać na zamówienie, a jedzenie, które wasz kelner ma podać komuś innemu, stoi w kuchni albo pod lampą grzejącą.

Dwie inne, ważne wskazówki:

Sygnał, że jesteś gotowy, by zamówić, to zamknięte menu. Jeśli nadal przeglądasz je po podjęciu decyzji, skąd kelner ma to wiedzieć?

Jeśli osoby z twojej grupy chcą otrzymać oddzielne rachunki, poproś o to na początku, jeszcze przed zamówieniem napoju czy przystawki. Prośba wyrażona na końcu posiłku spowalnia obsługę wszystkich w restauracji, ponieważ kelner musi poświęcić czas na przygotowanie rachunków. Pamiętaj, że restauracja może nie przewidywać oddzielnych rachunków. Jeśli planujesz o nie poprosić, sprawdź, czy jest to możliwe, dzwoniąc wcześniej albo pytając o to zaraz po przybyciu.

Zamawianie napojów przed obiadem

Napoje zamawia się, gdy kelner pyta o to po raz pierwszy, nawet jeśli nie wszyscy goście siedzą już przy stole; spóźnialscy mogą zamówić coś do picia, kiedy kelner przyniesie pierwszą turę jedzenia. Jeśli jest obecny gospodarz, może on przejąć kierownictwo i zapytać gości, czego sobie życzą. (Zobacz s. 79: „Rady dla gospodarzy i gości w restauracji”).

Zamawianie posiłków

Czy konieczne jest zamawianie takiej samej liczby dań, co wszyscy pozostali? Nie, zwłaszcza jeśli każdy płaci za siebie. Jeżeli jako jedyny zamawiasz przystawkę, nie ma potrzeby prosić kelnera, by przyniósł ją z głównym daniem dla pozostałych gości – chyba że zamawiasz to tylko jako posiłek; twoi towarzysze mają napoje i koszyk z pieczywem. Mogą też zająć się rozmową, zanim pojawią się ich potrawy. Przy posiłku z gospodarzem, możesz jako jedyny zamówić przystawkę, pierwsze danie czy deser tylko wtedy, gdy nakłania do tego gospodarz.

Gdy już zawęziłeś swój wybór, miło jest zapytać kelnera, co poleca. Kiedy wymienia specjalności dnia, warto zapytać o ceny dań, które cię interesują (specjalności zwykle nie należą do najdroższych). Jednak jeżeli jesteś gościem, kwestię cen lepiej zostawić gospodarzowi. (Jeśli chodzi o menu bez cen, zobacz s. 79: „Rady dla gospodarzy i gości w restauracji”).

Można powiedzieć kelnerowi, że przystawka czy deser (a nawet danie główne, jeśli wiesz, że porcje będą ogromne) mają być dla dwóch osób. Ofiaruj kelnerowi bardziej szczodry napiwek, jeżeli nie jest pobierana opłata za dodatkowy talerz. Za dwa pełne posiłki kelner dostałby wyższy napiwek, więc warto o tym pamiętać, obliczając kwotę.

Jeśli zamierzasz prowadzić swobodną rozmowę podczas posiłku, zamów potrawy łatwe do jedzenia. Homar albo krab w skorupie, ryba z ośćmi czy makaron, które brudzą albo są trudne w spożyciu, mogą wymagać więcej czasu i skupienia niż byś chciał. Zastanów się też dobrze, zanim zamówisz nieznane ci potrawy. Jeśli nie wiesz, jak jeść karczocha albo zabrać się za szczypce kraba w zupie bouillabaisse, trzymaj się dań, które nie stawiają przed tobą niespodziewanych wyzwań. (Zobacz też s. 28: „Żywność krok po kroku”).

Zamawianie wina

Wino do obiadu to tak naprawdę dodatek do pożywienia, dlatego lepiej zamawiać je po wyborze posiłku. Zamawiający (osoba najlepiej się na tym znająca) może zamówić wino, które najlepiej pasuje do jak największej liczby zamówionych dań albo poprosić o radę kelnera – a w bardziej wykwintnych restauracjach specjalnego kelnera do win. Ze względu na szeroką gamę win czerwonych i białych dawna zasada, że czerwone podaje się do mięsa, a białe do ryby i owoców morza okazuje się nieco przestarzała. Prostą alternatywą dla wspólnej butelki wina jest wino zamawiane w kieliszkach, co pozwala gościom dopasować je do swoich posiłków.

Po przyniesieniu do stołu zamkniętej butelki kelner pokazuje ją zamawiającemu. Jeśli to ty zamawiałeś, potwierdź wybór skinięciem. Wówczas kelner otwiera butelkę i nalewa niewielką ilość wina do twojego kieliszka. Powinieneś je powąchać, zanim spróbujesz. Prosta odpowiedź: „W porządku” daje kelnerowi znak, że wino nie pachnie ani nie smakuje źle. (Krótkie zamieszanie wina przed powąchaniem wydobywa jego aromat – jednak robienie z próbowania pokazu lepiej zostawić znawcom). Jeżeli rozpoznajesz zapach wina zepsutego albo „korkowego”, powąchaj korek, jeśli podaje ci go kelner. W przeciwnym razie połóż korek bezpośrednio na talerzu pomocniczym albo na stole.

Kelner nalewa wina, obsługując gospodarza czy zamawiającego na końcu. (Gość, który nie chce pić wina, powinien na chwilę przykryć kieliszek palcami, kiedy przychodzi jego kolej, albo po prostu powiedzieć: „Nie, dziękuję”; odwracanie kieliszka do góry dnem to sygnał, którego nigdy nie należy stosować). Od tej chwili to do zamawiającego należy uzupełnianie kieliszków, jeśli kelner nie wraca w tym celu. Kieliszki na wino białe napełnia się tradycyjnie do trzech czwartych, a większe, na wino czerwone – do połowy.

PYTANIE DO AUTORKI

Nie wiem prawie nic o winie, jednak niedawno na obiedzie gospodarz nalegał, bym je wybrał. Jak powinienem zachować się w takiej sytuacji?

Gdy jesteś w taki sposób zmuszony do podjęcia trudnej decyzji, bądź szczery: „Bardzo bym chciał, ale wiem tak mało o winach, że chyba powinienem zostawić to tobie”. Nigdy nie powinieneś udawać, ponieważ możecie otrzymać wino, które nie pasuje dobrze do jedzenia. Nie bądź zażenowany, jeśli prosisz o pomoc, gdyż nawet rzekomi znawcy wina często niewiele wiedzą o jego prawidłowym dobieraniu do jedzenia. Można poprosić kelnera albo innych gości o sugestie, kiedy przeglądasz listę: „Które według was czerwone wino będzie najlepiej pasowało do wybranych przez nas dań?” Jeszcze jedna rada: nie myśl, że musisz zamówić najdroższe wino, by było ono dobrej jakości.

WSKAZÓWKI OD A DO Z

We wszystkich restauracjach, poza najbardziej nieoficjalnymi, dobre maniery wymagają, by przestrzegać sporej liczby form grzecznościowych i procedur, począwszy od prawidłowego używania serwetki i smarowania pieczywa, po konsumpcję kawy i deseru.

Używanie serwetki

Serwetkę połóż na kolanach zaraz po zajęciu miejsca. Kiedy jej używasz, preferowane jest osuszanie czy dotykanie ust, a nie wycieranie ich jak ścierką; pamiętaj, że ten kawałek materiału nigdy nie powinien pełnić roli chusteczki do nosa. (Więcej na ten temat, zobacz, s. 14: „Używanie serwetki”).

Tradycyjna etykieta mówi, że kiedy skończy się jeść, nie powinno się kłaść serwetki na stole, dopóki gospodarz albo gospodyni tego nie zrobi, dając znak, iż posiłek jest skończony. Praktyka ta w dużym stopniu wygasła, jednak pamiętanie o niej okazuje się przydatne, gdy znajdujesz się na spotkaniu bardziej oficjalnym. Zawsze jednak zostaw serwetkę po lewej stronie miejsca, luźno złożoną, tak żeby zabrudzone miejsca nie były widoczne.

Pieczywo i masło

Jeśli chcesz wziąć kawałek pieczywa, a koszyk stoi blisko ciebie, właściwe jest podniesienie go i zapytanie: „Czy ktoś ma ochotę na pieczywo?” Gdy wszyscy się obsłużą, wybierz kawałek i połóż go na swoim talerzyku na chleb, z jednym czy dwoma kawałkami masła. Jeżeli masło znajduje się w naczyniu, nabierz porcję nożykiem do masła i połóż na brzegu talerzyka na pieczywo. (Kładzie się tam również dżem oraz potrawy jedzone rękami, a podane na wspólnym półmisku).

Gdy weźmiesz kawałek pieczywa, należy on do ciebie. Nie odrywaj części kromki po to, by potem odłożyć resztę do koszyka. Połóż pieczywo na swoim talerzyku. Za każdym razem, gdy masz ochotę, urwij kawałek na jeden czy dwa kęsy, posmaruj masłem, trzymając na talerzyku (nie w powietrzu) i zjedz. Nie trzymaj pieczywa w jednej ręce, a napoju w drugiej (kulturalny gość używa w danej chwili tylko jednej ręki) i nie bierz ostatniego kawałka pieczywa, zanim nie zaproponujesz go innym.

Gdy na stole znajduje się niepokrojony bochenek (z deską do krojenia i nożem), gospodarz albo ten, kto jest najbliżej koszyka, kroi trzy-cztery kromki, zostawiając je na desce. Jeśli jest to możliwe, deska jest następnie podawana, gdy ktoś chce ukroić kawałek dla siebie.

Pierwsze dania

Przystawki jada się małym widelcem położonym z lewej strony widelca obiadowego. Jeśli jesz zupę, kelner prawdopodobnie przyniesie wraz z nią łyżkę; jeżeli znajduje się już ona na stole, leży z prawej strony noża albo noży.

Jeżeli zamówiono wspólny półmisek, na przykład do przystawek czy faszerowanych pieczarek, podaje się go dookoła stołu. Każdy z gości trzyma naczynie, gdy następna osoba nakłada sobie jedzenie, używając w tym celu tylko specjalnych sztućców do nakładania.

Napoje

Przed wzięciem łyka wody, wina czy innego napoju, osusz usta serwetką, aby nie zabrudzić szklanki czy kieliszka. Pamiętaj też, że szklanka z wodą nie zastępuje miseczki do płukania palców. Gdy chcesz oczyścić palce, użyj serwetki; jeżeli potrawa była brudząca, przeproś i wyjdź do toalety, jeśli nie ma miseczki z wodą ani nie podano gorącego ręcznika. (Zobacz s. 131: „Finezja miseczki z wodą”).

Dania główne

Czas spędzony na jedzeniu dania głównego ma być przyjemny, ale czasem mogą pojawić się pewne trudności. Poniżej podajemy kilka problemów, jakie mogą wystąpić, i rady, jak się zachować.

Jedzenie pojawia się w różnym czasie. Jeśli pomiędzy podaniem gorących dań dla poszczególnych gości następują dłuższe przerwy, gospodarz (jeśli go nie ma, to inni goście) powinien nakłaniać pierwszych obsłużonych do jedzenia. Jeśli jecie tylko dania zimne, przestrzegaj reguły odczekania, aż wszyscy zostaną obsłużeni.

Chcesz odesłać jedzenie. Reguła jest taka, że potrawę odsyłasz tylko wtedy, gdy: nie to zamawiałeś; nie jest przyrządzona zgodnie z zamówieniem (na przykład filet, który miał być średnio lub dobrze wysmażony przybywa krwisty); danie smakuje jak zepsute lub znalazłeś w nim włos albo szkodnika. Kiedy prosisz o wymianę, mów do kelnera spokojnie i cicho. (Zobacz też s. 79: „Rady dla gospodarzy i gości w restauracji”).

Twoje dodatki do dania głównego docierają oddzielnie. Gdy warzywa zostają podane w oddzielnych, małych naczyniach, właściwe jest spożywanie ich z tego naczynia. Jeśli wolisz przełożyć je na talerz obiadowy, użyj łyżki lub widelca, by ostrożnie zsunąć je na talerz. Możesz też poprosić kelnera, by przeniósł dodatek na twój talerz, kiedy go serwuje. W razie potrzeby poproś o zabranie pustych naczyń, żeby stół nie był przepełniony.

Chcecie nawzajem spróbować swoich potraw. Przyjęcie propozycji innej osoby, by spróbować jej potrawy (albo zaproponowanie swojej) jest właściwe, jeśli wykona się to bez przeszkadzania innym. Albo podaj swój talerzyk na pieczywo danej osobie, żeby mogła nałożyć na niego trochę potrawy (jeśli siedzi w pobliżu), albo przysuń swój talerz, by mogła położyć trochę na jego brzegu. Nie podawaj jedzenia na widelcu do ust drugiej osoby i nigdy nie nabijaj niczego na widelec z talerza kogoś innego.

Dostajesz nieznane potrawy. Jeśli nieznane ci jedzenie pojawia się na półmisku do przystawek – w rodzaju sushi czy kraba w skorupie – jako kulturalny gość masz trzy możliwości zachowania: (1) Poczekaj, aż ktoś inny zacznie jeść i postępuj tak samo; (2) Zapytaj, jak powinno się jeść tę potrawę (na przykład widelcem czy rękami); (3) W ogóle jej nie jedz. Tylko osoba źle wychowana woła: „Ojej!... A co to jest?”

Nie jesteś pewien, jak odłożyć sztućce. Podczas posiłku, widelca czy łyżki, których używałeś, nigdy nie kładź bezpośrednio na stole. Połóż je ukośnie na brzegu talerza, a nie oparte o niego jak wiosła. Właściwie to, jak kładziesz sztućce na talerzu, jest sygnałem dla kelnera, informującym go, czy skończyłeś danie. (O odkładaniu sztućców w czasie posiłku i na jego końcu, zobacz s. 18: „Odkładanie sztućców”).

Nadmiar jedzenia

Jeśli zostało jedzenie, a nie chcesz, żeby je wyrzucono, zwykle możesz poprosić o torebkę dla psa – dzisiaj jest to często pojemnik z pokrywką, wkładany do papierowej torebki. Kiedy nie należy o nią prosić? Po pierwsze, podczas większości posiłków biznesowych. (Jeżeli jesz z kolegą z pracy, który jest jednocześnie twoim bliskim przyjacielem, możesz poprosić o torebkę dla psa, gdy każdy płaci za siebie – ale gdy on jest gospodarzem, pomiń sprawę nadmiaru jedzenia). Po drugie, na weselu albo przy innych specjalnych okazjach.

Co robić, gdy...

Rzadko zdarza się posiłek w restauracji, na którym nie nastąpi przynajmniej jedno rozlanie, rozsypanie czy inna kłopotliwa gafa albo wypadek. Poniżej zamieszczamy wskazówki, które ułatwią radzenie sobie w takiej sytuacji.

Upuściłeś coś na ziemię? Nie podnoś takiego sztućca i nie kładź go z powrotem na stole. Powiedz o tym kelnerowi, a ten go podniesie i przyniesie nowy. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy upuściłeś sztuciec, na który można nadepnąć albo który przeszkadza w ruchu wokół stołu; wówczas działaj jak najszybciej i podnieś go sam.

Podobnie, jeśli spadnie ci z kolan serwetka, poproś kelnera o wymianę, zamiast gmerać pod stołem, by ją odzyskać. Poinformuj też kelnera, gdy upadnie ci jedzenie. Jeśli, powiedzmy, łyżeczka lodów spadnie na podłogę, dyskretnie poinformuj o tym kelnera pod koniec posiłku, aby posprzątano, zanim usiądą następni goście.

Twój widelec albo szklanka (kieliszek) nie są czyste. Nie próbuj wycierać sztućca czy naczynia serwetką. Nie informuj o problemie wszystkich – zwłaszcza gospodarza. Gdy następnym razem kelner znajdzie się w pobliżu, dyskretnie poproś o wymianę.

Zauważyłeś włos albo robaka. Jeżeli w wodzie pływa jakiś śmieć albo dostrzegłeś w jedzeniu szkodnika czy włos, po prostu nie pij albo odłóż widelec do czasu, gdy przyciągniesz uwagę kelnera. Choć raczej nie da się uniknąć tego, by reszta stołu dowiedziała się, że coś jest nie tak, staraj się zapobiec zamieszaniu. Jeśli chcesz wymiany jedzenia, prawdopodobnie szybko je dostaniesz. Bez względu na to, ile czasu minie, nim dostaniesz nową potrawę, nalegaj, by pozostałe osoby przy stole kontynuowały jedzenie.

Ktoś z przyjęcia ma jedzenie na twarzy. Jeśli zauważysz odrobinę jedzenia na czyjejś twarzy (czy na wąsach albo brodzie mężczyzny), delikatnie zwróć danej osobie uwagę – będzie ci za to wdzięczna. Powiedz: „Masz coś na policzku” albo milcząco daj znak palcem wskazującym, dotykając lekko swojej brody czy odpowiedniej części twarzy. Jeśli chcesz zadbać o siebie, od czasu do czasu przytknij serwetkę do brody i ust, by usunąć ewentualne niesforne kawałki jedzenia.

Masz szpinak w zębach. Przesunięcie języka po zębach może ci uświadomić, że utknęła ci między nimi odrobina jedzenia; również ktoś przy stole mógł dać ci o tym dyskretnie znać. Jeśli uda ci się szybko przetrzeć zęby serwetką bez przyciągania uwagi innych, zrób to. Jeżeli to nie pomogło, oprzyj się pokusie dłubania w zębach przy stole; przeproś i wyjdź do toalety.

Przewróciłeś swój napój. Jeśli rozlejesz napój, natychmiast postaw szklankę lub kieliszek i przeproś wszystkich: „Bardzo przepraszam. Ależ ze mnie niezdara!”. Nie czuj się tak, jakbyś miał się zapaść pod ziemię; wypadki zdarzają się każdemu. Jeżeli rozleje się wino (zwłaszcza czerwone), dyskretnie daj znak kelnerowi albo komuś innemu z obsługi, aby położono serwetkę w miejscu plamy.

Kelner próbuje zabrać ci talerz. Jeśli kelner próbuje zabrać ci talerz, zanim skończyłeś (może przerwałeś na chwilę przed wzięciem ostatniego kęsa steku), bez wahania powiedz: „Jeszcze nie skończyłem”, nawet gdy kelner już jest w drodze do kuchni. Jeśli już nie jesz, ale nie chcesz, by inni czuli się popędzani, po prostu podnieś rękę i powiedz: „Jeśli to panu nie przeszkadza, proszę poczekać z zabraniem talerzy, aż wszyscy skończą”.

Przyprawy

Gama przypraw rozciąga się od soli i pieprzu po oddzielne dodatki towarzyszące potrawom chińskim, indyjskim i innym narodowym. Jeśli nie wiesz, jak się z nimi obchodzić, zobacz s. 38: „Przyprawy”.

PYTANIE DO AUTORKI

W czasie posiłku na stole jest tak wiele rzeczy, które trzeba gdzieś odłożyć: pojemniczki na masło, słodziki czy dżem. Gdzie powinno się je kłaść?

To proste. Pojemniczki na masło i dżem połóż na brzegu talerzyka na pieczywo. Wszelkie papierki mocno zgnieć i wsuń pod brzeg albo połóż na brzegu talerzyka na pieczywo lub spodka do kawy. Pomożesz w ten sposób zachować schludny wygląd stołu.

Rady dla gospodarzy i gości w restauracji

W naszym bardziej swobodnym świecie, podczas wspólnego obiadu ludzie rzadziej niż w przeszłości myślą w kategoriach gospodarzy i gości. Jeśli jednak ty zapraszasz i wiadomo, że ty płacisz (jak przy wielu posiłkach biznesowych), to jesteś gospodarzem, czy to ci się podoba, czy nie. Dzisiaj gospodarze traktują swoją rolę mniej poważnie, jednak powinni zastanowić się nad kilkoma sprawami – podobnie jak goście.

Gdy jesteś gospodarzem...

Przemyśl starannie wybór restauracji. Zastanów się, czy goście lubią potrawy egzotyczne, czy kuchnię domową, czy są wegetarianami, czy wielbicielami mięsa. Jeśli przyjmujesz grupę osób, znajdź restaurację o wystarczająco szerokim wyborze potraw, by zadowolić wszystkich. (Zobacz też s. 63: „Rezerwować miejsca czy nie?”)

Zarezerwuj stolik z wyprzedzeniem. Tobie może nie przeszkadzać siedzenie przy barze w oczekiwaniu na stolik, ale może pozostali woleliby robić wszystko, tylko nie czekać.

Przybądź na kilka minut przed gośćmi, by zaoszczędzić im martwienia się, czy mają zasiąść do stołu. Jeśli czekasz przy stole, podaj kierownikowi sali nazwiska gości i poproś o skierowanie ich do ciebie.

Jeżeli czekasz w holu na kilka osób, a niektórzy spóźniają się o więcej niż dziesięć minut, można zasiąść do stołu, prosząc uprzednio kierownika sali, by skierował tam spóźnialskich.

Jako gospodarz tradycyjnie idziesz za gośćmi, jeśli kierownik sali prowadzi ich do stołu. Jeśli nie pokazuje drogi, ty sam prowadzisz biesiadników. (Zobacz też s. 66: „Siadanie do stołu”).

Jeśli jesteś kobietą, po przybyciu wyraźnie powiadom kierownika sali, że rachunek ma być podany tobie i tylko tobie – a nie jednemu z mężczyzn w towarzystwie mieszanym. Niektóre kobiety wolą wcześniej uzgodnić otrzymanie rachunku (i czasem opłacenie go).

Jeśli spóźnialski przychodzi, kiedy już siedzicie, wstań, żeby się z nim przywitać.

Bez względu na to, czy zamawiasz napój przed posiłkiem, daj gościom jasno znać, że i oni mogą zamawiać napoje wszelkiego rodzaju.

Przy zamawianiu potraw powiedz gościom, by zamawiali z menu cokolwiek chcą. Możesz też zasugerować im, zamawiając coś ze środka cennika czy jego szczytu, albo poinformować ich, co ty będziesz jeść (wybierz potrawę o cenie od średniej do najwyższej). Mówiąc, że jakaś przystawka „wydaje się pyszna”, sugerujesz gościom, że spodziewasz się zamówienia pierwszego dania przez wszystkich.

Jeżeli następuje przerwa w obsłudze i potrawy docierają w różnym czasie, nakłoń tych, którzy już zostali obsłużeni, by zaczęli jeść, zwłaszcza jeśli ich potrawy są gorące.

Jeśli nastąpi pomyłka, na przykład jakiś gość dostanie złą potrawę, powiedz mu, że powiadomisz o tym kelnera i zrób to.

Płacąc rachunek, nie pokazuj go ani nie ujawniaj kwoty. Nawet żart: „No cóż, nieźle sobie podjedliśmy” może spowodować, iż goście poczują, że zamawiali potrawy zbyt ekstrawaganckie i drogie.

Gdy jesteś gościem...

Jeśli przybyłeś przed gospodarzem i zająłeś miejsce przy zarezerwowanym stoliku, najlepiej nie zamawiać nic oprócz wody, zwłaszcza, gdy będzie to posiłek biznesowy. Gdy czekasz na bliskiego przyjaciela albo członka rodziny, możesz swobodnie zamówić coś do picia – ale nic więcej.

Nigdy nie krytykuj wyboru stolika, mówiąc o tym kierownikowi sali, niezależnie od tego, jak bardzo nie odpowiada ci lokalizacja. Tylko gospodarz może poprosić o zmianę stolika.

Zamawiając napój, staraj się mniej więcej dostosować do tego, co zamawiają wszyscy pozostali. W swobodnej grupie parę łyków tequili może nie wywoła zdziwienia. Jednak jest to raczej zły pomysł, jeśli pozostałe osoby piją mrożoną herbatę, sok owocowy czy wodę.

Gdy gospodarz zamawia napój podczas posiłku odbywającego się w ograniczonym czasie (na przykład podczas lunchu biznesowego albo obiadu przed przedstawieniem teatralnym), zamów jakiegoś rodzaju napój, by nie myślał, że martwisz się, że przez picie przed posiłkiem spowalnia jego przebieg).

Zasada ogólna jest taka, że nie należy wybierać najdroższych potraw z menu, nawet jeśli gospodarz mówi: „Proszę, zamawiajcie wszystko, na co macie ochotę”. Staraj się zamawiać potrawy w tym samym, zakresie cenowym, co inni goście. Nie czuj się jednak zobowiązany do wyboru najtańszych pozycji z menu, gdyż może to sugerować, że według ciebie gospodarza nie stać na coś droższego.

Jeśli w menu nie są podane ceny, zachowaj umiar, pamiętając, że niektóre potrawy (wieprzowina, kurczak, makarony i dania, których podstawą jest ryż) bywają na ogół tańsze od innych (wołowina, ryby, skorupiaki, kawior i wszystko, co zawiera trufle).

Jeżeli zachodzi potrzeba odesłania jedzenia, rób to tylko wtedy, gdy naprawdę jest z nim coś nie w porządku, a nie gdy ci nie smakuje.

Nigdy nie narzekaj na jedzenie ani obsługę. Jeśli wyglądasz na niezadowolonego, może to sugerować, że kwestionujesz gust gospodarza w kwestii wyboru restauracji.

Nawet jeśli gospodarz opłacił szatnię, gdyż on, a nie ty, zebrał numerki po przybyciu, miłym gestem jest spróbować zwrócić mu pieniądze. Jednak jeśli odmawia, powinieneś to uszanować.

Owoce i sery

Możliwe, że w którymś momencie posiłku zostaną podane owoce – albo z sałatką, po głównym daniu (wtedy zwykle podaje się je z serem), albo jako deser. Czasy, kiedy obierało się swój owoc, dawno minęły, jednak cały owoc należy rozdzielić na ćwiartki, pokroić na mniejsze kawałki i jeść widelcem.

Ser, wymieniany w menu wielu wykwintnych restauracji, podawany jest przed deserem. Podający (fromager [fro-ma-żee] – mężczyzna i fromagère [fro-ma-żer] – kobieta) serwuje sery na tacy albo na specjalnym wózku, sugerując najbardziej odpowiedni wybór. Plasterki różnego typu serów układane są na oddzielnym talerzu (na jego środku często leży kawałek owocu albo ciasta z figami lub śliwkami) dla każdego gościa. Choć ser można spożywać na pieczywie, jego pełny smak wydobywa się, jedząc go osobno – nożem i widelcem. Zacznij od serów łagodniejszych i przechodź do najmocniejszych).

Deser

Są nakrycia stołu, w których łyżeczka i widelczyk są umieszczone poziomo nad talerzem obiadowym. Widelczyka używaj do jedzenia, a łyżeczki do popychania – albo odwrotnie, w zależności od tego, jak bardzo twardy jest deser. (Zobacz też s. 40: „Desery”).

Kawa i herbata

Jeśli kelner stawia dzbanek z kawą czy herbatą na stole, ale jej nie nalewa, osoba siedząca najbliżej powinna zaproponować, że to zrobi, napełniając własną filiżankę na końcu.

Oto dwie inne wskazówki:

Nie bierz lodu ze szklanki z wodą, by ostudzić gorący napój – po prostu bądź cierpliwy.

Nie mocz pączków, biszkoptów ani innych ciastek w kawie.

O zaparzaniu i piciu herbaty zobacz, s. 34: „Kawa i her-bata”.

Używanie gorących ręczników

W niektórych wytwornych restauracjach pod koniec posiłku goście dostają parujące ręczniki do rąk. Użyj ręcznika do wytarcia rąk i w razie potrzeby okolicy ust. Najczęściej kelner zabiera ręcznik, gdy tylko skończysz. Jeśli nie, zostaw go po lewej stronie swojego talerza, na złożonej serwetce.

UWAGA!

Zrozumiałe jest, że gospodarz w restauracji powinien unikać pewnych zachowań. Kilka zakazów wiąże się z manierami przy stole i ogólnym dobrym wychowaniem, inne wynikają z szacunku dla innych. Nawet ktoś dobrze obyty, znający szczegóły nakrycia stołu, może okazać się gburem w stosunku do gości oraz kelnerów, jeśli myśli tylko o sobie. (Więcej na temat zachowania podczas jedzenia, zobacz s. 11).

Trochę zakazów

Pierwszy element to postawa ciała. Aby okazać, że jesteś zaangażowany, nie garb się. Siedź prosto i nie pochylaj się przy jedzeniu. Nie baw się też krawatem ani biżuterią, nie bębnij palcami ani nie podryguj kolanami. A oto kilka innych zachowań, których trzeba unikać:

Mlaskanie. Jak najcichsze jedzenie to istota dobrych manier przy stole. Odgłosy mlaskania robią na niektórych bardzo nieprzyjemne wrażenie.

Niechlujne przeżuwanie. Gryź stosunkowo niewielkie kęsy i przeżuwaj je z zamkniętymi ustami. Nie gromadź jedzenia w jednym policzku i nie popijaj, kiedy przeżuwasz.

Mówienie w trakcie jedzenia. Nie odzywaj się, gdy masz choć odrobinę jedzenia w ustach; przełknięcie naprawdę nie zajmie ci wiele czasu.

Sięganie. Unikaj sięgania po produkty położone daleko od ciebie. Sięgaj tylko po rzeczy w obrębie niewidzialnej granicy, jaka dzieli twoją osobistą przestrzeń od przestrzeni innych gości.

Zjadanie sosu do końca i odsuwanie talerza. Użycie kawałka pieczywa, by zebrać sos pozostały po potrawie jest dopuszczalne, ale tylko, gdy pieczywo jest nabite na widelec. Kiedy skończysz posiłek, zostaw talerz na swoim miejscu; odsuwanie go, nawet lekkie, to faux pas podobne do sięgania zbyt daleko.

Oczyszczanie zębów. Wykałaczek powinno się używać na osobności, a nie podczas wychodzenia z restauracji, ani tym bardziej przy stole. Powstrzymuj się również od hałaśliwego czyszczenia zębów językiem na koniec posiłku – to równie nieprzyjemny nawyk.

Rozmowy przy obiedzie

Zasada najważniejsza dla kontaktów towarzyskich przy stole: mów na tyle głośno, by nie przeszkadzało to innym gościom. To samo odnosi się do śmiechu, którego natężenie zwykle wzmaga się proporcjonalnie do ilości wypitego alkoholu. Okazjonalny wybuch śmiechu w pełnej ludzi restauracji jest dopuszczalny, ale ciągłe wybuchy to zakłócanie spokoju innych.

W czasie rozmowy siedź prosto i nie wierć się. Starannie dobieraj temat konwersacji. Choć polityka, religia i inne potencjalnie niepewne tematy nie są zakazane, to poruszanie ich może zirytować pozostałych i podziałać przygnębiająco na jedzących. Unikaj też mówienia o rzeczach ponurych i nieapetycznych, w tym o chorobie czy operacjach – to dwa tematy szczególnie niemiłe podczas jedzenia.

Zasada, by nie opierać łokci na stole, dotyczy tylko czasu rzeczywistego jedzenia, nie rozmawiania. Gdy nie masz w ręku sztućców, oparcie łokci na stole i lekkie pochylenie się do przodu świadczy o tym, że słuchasz uważnie tego, co się mówi, nie wspominając o tym, że ułatwia to słyszenie rozmówcy w hałaśliwej restauracji.

Ważne jest, by wyłączyć telefon komórkowy na czas od wejścia do restauracji do momentu jej opuszczenia. Właściwie coraz więcej restauracji wymaga od gości, by wyłączyli telefony komórkowe albo przełączyli je na tryb wibracyjny. (Zobacz też s. 89: „Zachowania niedopuszczalne”).

Zabieranie dzieci

Restauracje, które obsługują dzieci, stają się coraz bardziej popularne, a przyjęcia urodzinowe i rozrywka dziecięca to specjalność niektórych sieci restauracyjnych. Ich przeciwieństwem są wytworne restauracje o spokojnym, oficjalnym wystroju, z których do wielu nie wpuszcza się dzieci poniżej dwunastu lat. Dobrą podstawową zasadą dla rodziców jest nie zabierać małych dzieci do luksusowych restauracji. Lepiej odłożyć to do czasu, kiedy skończą osiem-dziewięć lat i będą umiały siedzieć spokojnie przy stole, ćwicząc swoje dobre maniery.

Nawet w miejscach najbardziej przyjaznych dzieciom powinno się je nauczyć mówić cicho i zachowywać się jak najlepiej podczas posiłku poza domem. Jeśli poświęcimy dziecku uwagę i udzielimy trafnych wskazówek, jedzenie poza domem może być dla nich pouczającym doświadczeniem.

Przed wyjściem przypomnij dzieciom, co będzie się działo: dostaną menu, kelner przyjmie ich zamówienie i wszyscy będą siedzieć przy stole aż do skończenia posiłku.

Małe dziecko przypuszczalnie nie jest przyzwyczajone do czekania na posiłki, warto więc zabrać papier do rysowania i kredki (albo coś innego do cichej zabawy), aby miało zajęcie. Dopilnuj jedynie, aby wszystko zostało odłożone, zanim pojawi się jedzenie. Dla bardzo małych dzieci weź coś, co będą mogły zjeść, czekając na posiłek, na przykład sok, krakersy czy małe porcje jogurtu.

Jak najszybciej złóż zamówienie. Ze względów praktycznych zamów za dziecko w wieku poniżej pięciu lat. Upewnij się, że wie, na co ma ochotę, zanim pojawi się kelner. Jeśli musi on czekać, podczas gdy dziecko stale zmienia zdanie, zakłóca to rytm jego pracy.

Jeśli małe dziecko staje się niespokojne czy hałaśliwe i nie potrafisz temu zaradzić, wyprowadź je z obszaru, gdzie spożywa się posiłki i zostań z nim, aż się uspokoi.

Dzieci powinny siedzieć na swoich miejscach. Jeśli biegają w pobliżu kelnerów noszących ciężkie i gorące potrawy, narażają się na ryzyko wyrządzenia krzywdy sobie i innym.

Jeśli dziecko coś wyleje albo narobi bałaganu, postaraj się to posprzątać. Im mniej absorbujesz kelnera, tym mniej opóźniasz obsługę innych gości. Sprzątanie po waszym przyjęciu będzie trwać dłużej niż po gościach bez dzieci, wynagrodź więc to personelowi zarówno w pochwałach, jak i w napiwku.

Jeśli dziecko zaczyna irytować innych gości, natychmiast powstrzymaj takie zachowanie. (Mimo że wydaje się to oczywiste, zdumiewająca liczba rodziców pozwala, by takie psoty uchodziły płazem). Jeżeli ktoś zwraca ci uwagę (może grzecznym: „Przepraszam, prawdopodobnie nie zdaje sobie pani z tego sprawy, ale skakanie pani córki nam przeszkadza... Czy mogłaby pani poprosić, żeby przestała?”), przeproś i obiecaj, że to się więcej nie powtórzy. Zadaj sobie trud, by tak się stało.

Musisz wiedzieć, kiedy wyjść. Dzieciom trudno jest siedzieć nieruchomo przez długi czas, a oczekiwanie tego od nich to brak realizmu. Jeśli deser i kawa nie zostają podane od razu, lepiej z nich zrezygnować.

Odchodzenie od stołu

Jeśli potrzebujesz wstać, żeby pójść do toalety, nie musisz mówić, gdzie idziesz – wystarczy proste: „Przepraszam, zaraz wracam”. Kiedy indziej warto dodać krótkie wyjaśnienie: „Przepraszam na chwilę. Skontaktuję się tylko z opiekunką dziecka”. Opuszczanie stołu bez słowa jest niegrzeczne.

Kiedy wpadasz na znajomych

Jeśli zdarzy ci się spotkać w restauracji przyjaciół, czy trzeba przedstawiać ich twoim towarzyszom przy stole? Jeżeli przyjaciel czy znajomy przechodzi tylko koło stolika, to zazwyczaj nie. Jeśli chcesz zamienić z nim kilka słów, odejdźcie na bok. Gdy jednak intuicja podpowiada ci, że pozostali goście oczekują przedstawienia im tej osoby, oczywiście zrób to.

Jeżeli goście nie siedzą w ciasnym miejscu czy na kanapie, gdzie wstawanie byłoby trudne, grzeczność podpowiada, by zarówno mężczyźni, jak i kobiety wstali, kiedy ktoś jest przedstawiany albo przystanął, by porozmawiać. Przy dużej grupie wstają tylko osoby najbliżej gościa. Kiedyś kobiety nie wstawały, bez względu na płeć osoby znajomej, nawet gdy była starsza. Obecnie jednak, zwłaszcza przy posiłku biznesowym, wszyscy powinni wstać na chwilę podczas przedstawiania.

Jeśli zauważysz przyjaciół, kiedy siadacie do stołu, nie wdawaj się w długie rozmowy, gdy reszta towarzystwa siada i zaczyna przeglądać menu. Nie musisz siadać natychmiast, ale powiedz osobom ci towarzyszącym, że wrócisz za chwilę – i dotrzymaj słowa. Jeżeli mówisz, że odchodzisz tylko na moment, nie zostawiaj swoich towarzyszy na tak długo, by mogli poczuć się opuszczeni.

Zabiegi pielęgnacyjne przy stole

W większości sytuacji grzeczniej jest odejść od stołu i pomalować usta szminką w toalecie niż robić to przy stole. Wyjątek stanowi restauracja o bardzo nieformalnej atmosferze i przebywanie wśród przyjaciół. W takim przypadku możesz szybko pomalować usta. Należy jednak unikać robienia makijażu. Nie wolno też nigdy łamać jednej reguły: niezależnie od tego, czy jesteś mężczyzną, czy kobietą, nie używaj grzebienia przy stole, nie poprawiaj fryzury ani nie dotykaj włosów, jeśli przebywasz w miejscu, gdzie podaje się jedzenie. Ważny, obowiązujący zawsze zakaz, dotyczy używania nitki dentystycznej przy stole. Możesz w to nie uwierzyć, ale niektórzy ludzie nie mają żadnych skrupułów, by wykonywać publicznie tak osobistą czynność.

PŁACENIE RACHUNKU

Jeśli jesteś gospodarzem posiłku, dobrze jest zawczasu poinformować kierownika sali albo kelnera, że rachunek należy dać tobie, aby jakiś gorliwy gość nie próbował sam zapłacić. (Uwaga dla gości: nie deprecjonuj gościnności gospodarza, usiłując przechwycić rachunek; twoja kolej jeszcze nadejdzie).

ZACHOWANIA NIEDOPUSZCZALNE

Zachowanie niezupełnie pożądane w restauracji jest jeszcze bardziej denerwujące, ponieważ osoby płacące słusznie oczekują stosunkowo spokojnego posiłku. Poniżej podajemy kilka czynności, których trzeba unikać za wszelką cenę.

Długie rozmowy przez telefon komórkowy. Choć wydawałoby się, że gość na przyjęciu gadający przez telefon komórkowy powinien już należeć do wymarłego gatunku, to jednak tak nie jest. Choć to godne politowania, takie osoby nie zdają sobie sprawy, że krzycząc przez telefon, zakłócają spokój innych. Nie wiedzą, że wszystko ma swoje miejsce i czas.

Przekupywanie kierownika sali. Ludzie, którzy pędzą na początek kolejki w zatłoczonej restauracji i machają dużym banknotem przed oczami kierownika sali, obrażają nie tylko kierownictwo restauracji, ale też wszystkich, przed których się przepchnęli. Napiwek dla kierownika sali, który zaoferował ci dobry stolik i staranną obsługę, jest dopuszczalny (zwykle daje się go przy wyjściu), ale próba kupienia dobrego stolika jest niewybaczalna.

Popisywanie się swoim bogactwem. Stolik zajęty przez hałaśliwych gości, popisujących się swoim bogactwem przez zamawianie kolejnych butelek przesadnie drogich win (nie wspominając o pykaniu cygar), to najgorszy przykład popisywania się. Takie zachowanie jest niewybaczalne, a wysoki stan konta nie jest dla nikogo usprawiedliwieniem.

Upijanie się. Stolik w rogu, wstrząsany co jakiś czas wybuchami śmiechu i okrzykami, które niemal podrywają innych gości na nogi, oznacza, że albo słucha się tam właśnie najzabawniejszej osoby na świecie, albo pije za dużo alkoholu. W spokojnym otoczeniu nic bardziej nie irytuje właścicieli restauracji niż pijane towarzystwo przy stoliku, wybuchające co chwilę grubiańskim rechotem.

Panoszenie się po całej sali. Grupom osób świętujących z jakiejś specjalnej okazji wydaje się czasami, że wynajęły prywatną salę. Stają na krzesłach, przywiązują do nich balony, krzyczą, wznosząc najróżniejsze toasty, ku niezadowoleniu innych gości.

Nadmierne okazywanie uczuć. Romantyczna kolacja przy świecach dla dwojga to bez wątpienia pora na czułe słówka i rozmarzone spojrzenia, ale trudno ignorować pary, które bezustannie głaszczą się po rękach albo namiętnie całują. Powstrzymanie się od tego rodzaju zachowań jest oznaką szanowania innych gości, którzy mają prawo do czerpania przyjemności z własnego przyjęcia.

Kiedy otrzymasz rachunek, skontroluj go, nie pokazując innym. Goście nie powinni wiedzieć, ile kosztował posiłek, a ty nie masz obowiązku tego ujawniać. Gdy chcesz zapłacić, daj sygnał kelnerowi przez położenie futerału z rachunkiem na brzegu stołu, z lekko wystającymi banknotami albo kartą kredytową.

Co innego, gdy każdy płaci za siebie. Do dzielenia rachunku można podejść na dwa sposoby: 1) Każdy płaci tylko za to, co zamówił; 2) Dzielicie koszty po równo, mimo że ceny potraw nie były takie same. W wielu przypadkach ten drugi sposób preferuje się jako prostszy, a przyjaciołom zwykle nie przeszkadza, że ktoś zapłacił trochę mniej lub więcej. Czasem jednak możesz czuć się tak, jakbyś sponsorował innych (oni wypili dwie butelki wina, a ty żadnej; jedli stek, a ty sałatkę). Jeśli wydaje ci się, że przepłacasz częściej niż powinieneś, nie obawiaj się powiedzieć, że wolałbyś oddzielne rachunki; dopilnuj tylko, by poinformować o tym przed zamawianiem, dla dobra pozostałych kolegów i kelnera: „Mam nadzieję, że to nikomu nie będzie przeszkadzało, ale dzisiaj będę musiał poprosić o oddzielny rachunek”. Ujmując rzecz inaczej, obowiązkiem tych, których zamówienia są nieproporcjonalnie duże, jest zaoferowanie dołożenia większej kwoty do puli.

Jeśli płacisz gotówką i chcesz, by kelner zachował resztę, powiedz mu to wprost: „Proszę zachować resztę”. Zaoszczędzi mu to niepotrzebnego stania w kolejce do kasy.

SKARGI... I POCHWAŁY

Restauratorzy z pewnością powiedzą, że zadowolenie gości to niełatwe zadanie. Podkreślają też, iż ludzie są dużo bardziej skłonni do krytykowania niż chwalenia. Nie znaczy to, że powinieneś milczeć, gdy obsługa jest powolna, kelner nieuprzejmy czy jedzenie źle przygotowane. Istnienie restauracji zależy od aprobaty jej klientów, a błędów nie da się skorygować, jeśli nie dotrą do wiadomości kierownictwa. Wyraź jednak swoje niezadowolenie cicho, bez przyciągania uwagi pozostałych gości. Najpierw zwróć uwagę osobie, która popełniła błąd. Jeśli nie zada sobie trudu, aby go naprawić, przedstaw skargę kierownikowi.

Można donieść o braku uprzejmości albo lenistwie, nie należy ich jednak mylić z niemożnością obsłużenia zbyt dużej liczby osób. Często kelner pracuje najlepiej i najszybciej jak może, ale i tak nie potrafi nadążyć za prośbami gości. W takim przypadku możesz również poskarżyć się na to kierownictwu, ale uważaj, by nie winić za to kelnera, który również nie jest najszczęśliwszy z tego powodu.

Jeśli po złożeniu uzasadnionej skargi nie otrzymujesz żadnego zadośćuczynienia, możesz zmniejszyć napiwek (albo w skrajnym przypadku złej obsługi w ogóle go nie zostawiać), a w przyszłości szerokim łukiem omijać tę restaurację.

Z drugiej strony pochwały i szczodry napiwek są bardzo mile widziane, jeśli jesteś zadowolony z obsługi. Napiwku się oczekuje, natomiast pochwały typu: „Jedzenie było wyśmienite” albo „Obsługa była wyjątkowo dobra” są przyjemną niespodzianką i wiele znaczą dla kogoś, kto się stara. Kierownictwo również docenia komplement wypowiedziany przez klienta, który jest zadowolony i nie waha się o tym powiedzieć.

RESTAURACJE BUFETOWE, TANIE I TYM PODOBNE

Zaletą restauracji bufetowych jest to, że możesz spróbować tylu potraw, na ile masz ochotę. Okazują się również tańsze, gdyż napiwki dla obsługi bywają niższe.

Skoro wolno ci podchodzić do bufetu tyle razy, ile chcesz, nie ma potrzeby przeładowywania talerza. Pierwszy talerzyk i sztućce zostaw na stole, żeby zabrał je kelner. Przepisy zdrowotne w wielu miejscach nie pozwalają na zabranie brudnych naczyń z powrotem do stanowisk z jedzeniem, z obawy przed roznoszeniem zarazków. Poza tym czyste talerze wyglądają bardziej apetycznie.

Bary samoobsługowe

Gdy bar jest zatłoczony i nie ma wolnych stolików, można zająć wolne miejsce przy już zajętym stole – ale tylko po zapytaniu: „Czy to miejsce jest wolne?” albo „Czy nie będzie pani/panu przeszkadzać, jeśli tu usiądę?”. Goście przyłączający się do osoby nieznajomej nie mają żadnego obowiązku rozmowy, ale miłe jest nawiązanie zwykłej konwersacji, jeśli druga osoba wydaje się mieć na to ochotę.

Tanie restauracje, kafejki i bary sałatkowe

Większość tanich restauracji ma zarówno odgrodzone stoliki z samoobsługą, jak i obsługiwane przez kelnerów, natomiast bary sałatkowe mają stoliki dla klientów, ale nie mają obsługi stolików. W tanich restauracjach i kafejkach obowiązują wszystkie zasady odnoszące się do lepszych restauracji.

W barach sałatkowych zazwyczaj składasz zamówienie i albo je odbierasz, albo czekasz aż poda je osoba przy kontuarze. Klient sprząta ze stołu przed wyjściem i wyrzuca papierowe talerze oraz plastikowe sztućce. W tym przypadku nie daje się napiwku.

Bary szybkiej obsługi

Etykieta, jakiej powinieneś przestrzegać w tych najbardziej zwyczajnych restauracjach, sprowadza się do traktowania z szacunkiem osób obsługujących cię. Oznacza to, że w trakcie zamawiania i płacenia nie zajmujesz się wyłącznie osobami, które z tobą przyszły, albo rozmową przez telefon komórkowy i podajesz pieniądze obsługującemu, a nie kładziesz na ladzie. Ważne jest też używanie słów „proszę” i „dziękuję”.

Dwie kolejne rady: zaoszczędź czasu innym osobom w kolejce, decydując, na co masz ochotę, zanim zamawiasz, zwłaszcza gdy w zestawie jest napój. Kiedy zamawiasz w restauracji dla kierowców, podjedź wystarczająco blisko, by osoba obsługująca nie musiała się wychylać, podając ci jedzenie.

Rozdział 3
Przyjęcie obiadowe

Na przyjęcie obiadowe składają się ciekawi ludzie, dobre jedzenie i miłe otoczenie. Co sprawia, że razem tworzą wspaniałą całość? Nie szampan i kawior, nie doskonała porcelana i srebra – choć to z pewnością wdzięczne ozdoby. Nieodzownym elementem są gospodarze oraz atmosfera, jaką potrafią wykreować.

Przed wielu laty Emily Post napisała: „...Jeśli entuzjazm waszego [gospodyni i gospodarza] powitania wypływa z postawy przyjaźni, z radości dzielenia się nią pod własnym dachem, to nie ma wątpliwości, że ci, którzy raz doświadczyli waszej gościnności, będą czekać na następne zaproszenia”. Ta rada jest równie aktualna dzisiaj, jak była w 1922 roku, tak samo jak prawdziwe okazało się jej przewidywanie, że „z czasem termin przyjęcie obiadowe przestanie oznaczać coś więcej niż towarzystwo spożywające obiad”.

Bardzo oficjalne przyjęcie, choć nadal często organizowane przy uroczystych i czasami biznesowych okazjach, stało się bardziej nieformalne. Etykieta dzisiejszego przyjęcia przejęła bardzo wiele ze swobodnego stylu posiłków rodzinnych. Sztywne reguły zastąpiła elastyczność, a dobrzy gospodarze bardziej się dziś zajmują potrzebami swoich gości niż doskonałością nakrycia stołu. Bez względu na to, czy chodzi o posiłek na siedząco, przy świecach, obsługiwany przez zawodowych kelnerów czy na świeżym powietrzu, gdzie każdy bierze talerz i sam nakłada sobie jedzenie, punktem wyjścia do wspaniałego przyjęcia jest przyjaźń i entuzjazm.

Aby wydać przyjęcie, nie wystarczą jednak dobre intencje. Nawet najbardziej zwyczajne spotkanie wymaga starannej organizacji, przemyślanego wykonania i dobrych manier. Rozdział ten, choć poświęcony przede wszystkim etykiecie i skomplikowanej roli gospodarza przyjęcia obiadowego, ma również na celu udzielenie wskazówek gościom przyjęcia, tak aby wszystkim mile się ucztowało.

PIERWSZE KROKI DO UDANEGO PRZYJĘCIA

Chociaż kompletowanie świetnego menu i zastanawianie się, kogo zaprosić, może być przyjemne, najpierw trzeba zadbać o rzeczy najważniejsze – o to, kiedy zorganizujesz przyjęcie, na ile osób oraz ile pieniędzy i czasu gotowy jesteś na to poświęcić. Od tych niemal biznesowych podstaw w dużej mierze będą zależeć wszystkie pozostałe decyzje.

Dzień i godzina

Ustalenie pory przyjęcia zależy od ciebie, warto jednak mieć na uwadze lokalne zwyczaje i godziny pracy, zwłaszcza jeśli przyjęcie ma się odbyć wieczorem w ciągu tygodnia. Uwzględnij zmiany czasu – przyjęcie może się zacząć trochę później w okresie letnim, a nieco wcześniej w miesiącach, kiedy szybciej zapada zmrok.

Sprawdź własny kalendarz i spróbuj dostosować się do ewentualnych gości. Twoje przyjęcie może pokrywać się z uroczystościami religijnymi, ważnym wydarzeniem sportowym czy kulturalnym albo zebraniem rodziców w miejscowej szkole. Przed ustaleniem daty skonsultuj ją z gościem honorowym (albo kimś z jego rodziny, jeśli przyjęcie ma być niespodzianką). Jeżeli planujesz zatrudnienie fachowej pomocy, pamiętaj, że doświadczeni kucharze, kelnerzy i firmy kateringowe zwykle rezerwują terminy z dużym wyprzedzeniem na czas świąt oraz pory ślubów i zakończenia szkół.

Lista gości

Wiele rzeczy może pójść nie po twojej myśli podczas przyjęcia. Mimo to, jeśli są na nim właściwe osoby, może się ono okazać wielkim sukcesem. Kluczem jest zaproszenie osób, które lubisz i masz powody uważać, że będą dla siebie nawzajem ciekawe, bez względu na to, czy już się znają, czy nie. Dobór gości w dużym stopniu przesądza o charakterze twojego przyjęcia – czy upłynie ono spokojnie, w atmosferze relaksu; od niego zależy też, czy będzie intensywne i ożywione. Jeśli pragniesz spokojnego wieczoru, nie zapraszaj gości skłonnych do kłótni. Zagorzałego przyjaciela o poglądach lewicowych możesz zaprosić na to przyjęcie, a równie zaciekłego prawicowca – na następne. Jeśli jednak ty i twoi goście lubicie ożywione dyskusje polityczne, zaproś obu jednocześnie.

Czasem sama okazja podpowiada nam, kogo zaprosić na przykład na obiad dla kolegów z pracy i ich żon, członków klubu czy organizacji, gościa honorowego (w takim wypadku bywa on często proszony o zasugerowanie, kto byłby mile widziany) czy rodziny. Gdy zapraszasz ludzi, których dobrze nie znasz, zwłaszcza na duże przyjęcie, warto, by znalazła się między nimi jedna lub dwie osoby bardzo towarzyskie, które zechcą ci pomóc w sprawnym przebiegu wieczoru.

Nie ma uniwersalnej zasady kompletowania listy gości. Niewielu gospodarzom udało się uniknąć typowych gości psujących zabawę innym, takich jak miły facet, który po jednym koktajlu staje się bufonem, spokojny znajomy, który postanawia nagle skandalicznie flirtować, egotyk, który musi być w centrum uwagi czy ktoś zachowujący się przy stole niechlujnie. Dla większości ludzi radzenie sobie z kłopotliwymi gośćmi to kwestia doświadczenia, które przychodzi wraz z praktyką. Nie zniechęcaj się, jeśli jakieś spotkanie nie przebiega zgodnie z planem; z każdego przyjęcia możesz wyciągnąć wnioski, które pomogą ci doskonalić umiejętności gospodarza.

PRZYJĘCIA Z MOTYWEM

Przyjęcia z motywem mogą dostarczyć mnóstwa przyjemności. Jeśli jednak jest on niejasny, zbyt oryginalny czy trudny, przyjęcie może się nie powieść. Goście po prostu mogą go nie rozumieć albo się nim nie przejąć. Dekoracja w barwach twojej uczelni może wywołać zachwyt na spotkaniu absolwentów, ale wprawić w zakłopotanie albo przejść niezauważona wśród tych, którzy tych barw nie kojarzą. Motyw zbyt oryginalny to pomysł dziecinny, niedostosowany do gości albo przesadzony. Przykładowo, tradycyjnie podaje się zielone piwo na przyjęciu w Dniu Świętego Patryka[3], ale zabarwienie na zielono potraw może zniechęcić gości do jedzenia. Pomysł jest za trudny, jeśli jego wykonanie pochłania zbyt dużo czasu, energii i często pieniędzy gospodarza. Dobry motyw to taki, który spodoba się wszystkim gościom i zostanie doceniony, niezależnie od tego, czy jest to delikatne przybranie z sezonowych kwiatów, czy wyszukany bal przebierańców z okazji Halloween.

Ilu gospodarzy?

Obecność kilku gospodarzy to doskonały sposób na wydanie dużego przyjęcia, które może być za drogie dla jednej osoby czy małżeństwa. Połączenie wspólnych sił to także dobry pomysł przy organizowaniu przyjęć na cześć innych – z takich okazji, jak ukończenie szkoły, zaręczyny, ślub, rocznica ślubu, urodziny, awans czy przejście na emeryturę.

Gospodarze powinni spotkać się na samym początku, aby ustalić daty, listę gości, budżet oraz zdecydować, kto ma co zrobić. Obowiązki należy rozdzielić jak najbardziej sprawiedliwie, z uwzględnieniem umiejętności i zainteresowań poszczególnych osób. Jeśli jedna z gospodyń ma dobre wyczucie kolorów, ale nie potrafi ugotować wody, jest oczywistą kandydatką do przystrojenia stołu, a nie przyrządzenia głównego dania. Współgospodarze dzielą się także obowiązkami podejmowania gości, w tym powitaniami i przedstawianiem, dyżurem w kuchni oraz podawaniem potraw na stół albo nadzorowaniem zatrudnionych kelnerów.

Największą odpowiedzialność ponosi gospodarz, w którego domu odbywa się przyjęcie, pozostali powinni więc zaproponować mu pomoc w sprzątaniu przed i po przyjęciu. Kolejny etap kooperacji to uzupełnienie zastawy i sprzętu kuchennego gospodarza domu. Zdarza się, że ktoś nie może pomóc fizycznie (osoba starsza, niesprawna albo mieszkająca daleko). Jednak w pełni sprawne osoby, które są zbyt zajęte, by poświęcić swój czas, powinny dobrze się zastanowić, zanim podejmą się bycia współgospodarzami.

Ilu gości?

Większość ludzi potrafi samodzielnie obsłużyć kameralne przyjęcia na cztery do sześciu osób; przyjmowanie większej liczby gości zależy od możliwości ich pomieszczenia. Spójrz obiektywnie na swoje mieszkanie albo dom i wyobraź je sobie zapełnione gośćmi. Gdzie będą siedzieć? Czy masz dość miejsca, by mogli poruszać się swobodnie i wygodnie jeść? Jeśli twój stół jest przeznaczony na osiem osób, to zaproszenie dwunastu na posiłek na siedząco będzie oznaczać tłok. Miej litość dla tych, którzy musieliby siedzieć w rogach stołu i zaproś mniej osób albo zdecyduj się na bufet.

Czy dysponujesz dużą liczbą wygodnych siedzeń na czas przed posiłkiem i po nim? Co z łazienkami? Zbyt wielu gości przy zbyt małej liczbie udogodnień może powodować kolejki. Czy masz dość talerzy, szkła, sztućców i obrusów albo czy jesteś gotowy zakupić, pożyczyć lub wynająć od kogoś to, czego ci brakuje?

Doświadczeni gospodarze biorą pod uwagę wszystko, w tym także pogodę. Trzydzieści osób to liczba optymalna na bufet w ciepły dzień, gdy goście wychodzą na ganek albo taras. Może jednak okazać się za duża na zorganizowanie przyjęcia w budynku, zimą.

Planowanie pieniędzy i czasu

Udane przyjęcie to takie, na którym wydaje się, że powstało niemal bez wysiłku, a tak naprawdę zostało zaplanowane z wojskową precyzją. Do pierwszych kroków gospodarza należy określenie budżetu. Postanów zatem, ile pieniędzy możesz poświęcić na ten wieczór – uwzględnij wszystko, łącznie z ostatnim patyczkiem do mieszania. Lepiej okroić listę wydatków na samym początku, niż wydać za dużo na dekoracje, a potem być zmuszonym do oszczędzania każdego grosza na jedzeniu i piciu.

Mądrzy gospodarze zarządzają swoim czasem równie starannie, co pieniędzmi. Jedna osoba czy para potrafi pokierować niewielkim, zwyczajnym spotkaniem, ale na ogół potrzeba pomocy przy przyjęciu na siedząco na co najmniej osiem osób i bufetowym dla większej liczby. Czy rodzina albo przyjaciele mogą pomóc ci przy gotowaniu i podawaniu? Może dobrym pomysłem byłoby zatrudnienie na ten wieczór jednego albo kilku kelnerów, pomocników w kuchni albo barmanów? A może najlepiej zamówić profesjonalny katering? (Zobacz s. 103: „Przyjęcie z dostawą jedzenia”).

Gotowanie i noszenie dań na stół to tylko część obowiązków gospodarza. Jeśli utkniesz w kuchni albo nadmiernie pochłonie cię podawanie posiłku, kto będzie witać gości, przedstawiać ich sobie nawzajem i podtrzymywać rozmowę oraz rozwiązywać drobne problemy, zanim przerodzą się w duże? Rola gospodarza na przyjęciu jest wielozadaniowa, zdecyduj zatem, z czym sobie poradzisz, a co będzie wymagało pomocy.

WCZEŚNIEJSZE PRZYGOTOWANIA

Jeśli zaplanowałeś dzień, godzinę, listę gości i budżet, pora dokładnie przemyśleć organizację wieczoru. Dla wielu gospodarzy to najważniejsza część przygotowań – wymagająca tyle samo kreatywności, co zdrowego rozsądku.

Forma przyjęcia

Bez względu na to; czy przyjęcie jest oficjalne czy nie, istnieją dwie możliwości – posiłek na siedząco i bufet; każda dopuszcza jednak sporo różnorodności.

Przyjęcie na siedząco z jedzeniem podawanym do stołu. Goście siedzą przy stole, a jedzenie jest im przynoszone albo stawiane na stole na półmiskach i przekazywane. Posiłek serwuje się daniami, a pomiędzy nimi zmienia się talerze. Liczba dań waha się od dwóch do sześciu, a stopień oficjalności zależy w zupełności od gospodarzy. (Zobacz s. 175: „Przyjęcia oficjalne”).

ALTERNATYWY DLA PRZYJĘCIA W DOMU

Rola gospodarza w restauracji albo klubie to często jedyny sposób, w jaki mogą podejmować gości ludzie bardzo zajęci. Umożliwia to wydawanie przyjęć w odległych miejscach, uzgadnianie szczegółów przez telefon albo internet oraz podejmowanie gości na większą skalę niż jest to możliwe w małych mieszkaniach i blokach. To także doskonały sposób odwzajemnienia się tym, którzy ciebie gdzieś wcześniej zaprosili, jeśli nie masz możliwości zorganizowania przyjęcia w domu. Jeżeli martwią cię koszty, zastanów się, ile wydasz na przyjęcie w domu i ile poświęcisz czasu na jego przygotowanie; faktyczny koszt imprezy poza domem może się okazać taki sam albo nawet niższy.

Pierwsze etapy planowania są takie same, jak dla przyjęcia w domu: musisz ustalić datę, listę gości i kwotę przeznaczoną do wydania. Następnie przeprowadź reko nesans miejsca, jeśli jeszcze go nie wybrałeś; skontaktuj się z właścicielami, ustal menu, szczegóły dotyczące miejsca, gdzie goście będą siedzieć (możesz zarezerwować oddzielną salę albo miejsca na tarasie) i rodzaj obsługi (na siedząco czy bufet, z barem czy bez). Musisz także uzgodnić formę płacenia (z uwzględnieniem zaproszeń bezpłatnych). Jeśli nie znasz danej restauracji albo klubu, wypróbuj ich kuchnię przed ostateczną decyzją.

Bufet częściowy albo przyjęcie na siedząco z obsługą bufetową. Posiłek je się przy stole albo przy mniejszych stolikach nakrytych do obiadu, ale jedzenie i talerze ustawione są na oddzielnym stole lub stołach bufetowych i goście obsługują się sami. Napoje, desery i czasem sałatkę przynosi się im do stolików. Częściowy bufet nadaje się doskonale na przyjęcia na świeżym powietrzu, kiedy siedzi się na wewnętrznym dziedzińcu albo przy stolikach piknikowych.

Bufet ze swobodnym siadaniem. Jest to typowy bufet. Goście nakładają sobie jedzenie, a potem siadają, gdzie chcą – w salonie i jadalni, w pokoju rodzinnym albo na wewnętrznym dziedzińcu. Bufet wymaga odpowiedniej przestrzeni do siedzenia oraz rozmieszczenia stołów (stół z kawą, stoły boczne, stoły na brudne naczynia), tak aby goście mieli gdzie postawić szklanki, kieliszki, filiżanki i spodki. Zwyczajne bufety obejmują grill, przyjęcia przy basenie i zamówione gotowe kolacje.

Bufet koktajlowy. To w zasadzie przyjęcie koktajlowe (zobacz s. 163: „Powrót przyjęcia koktajlowego”), na którym podaje się wystarczająco dużo jedzenia, aby mogło służyć za pełny posiłek. Menu jest szersze i pożywniejsze niż przystawki. Właściwe jest jedzenie tylko rękoma albo przy użyciu jedynie talerzyka i widelca. Potrawy stawia się w stylu bufetowym na jednym lub większej liczbie stołów, a goście częstują się, kiedy chcą. Bufet koktajlowy zaczyna się zwykle później niż konwencjonalne przyjęcie koktajlowe – o 18.30 czy 19.00 – i trwa od dwóch do trzech godzin.

Przyjęcie koktajlowe jest najbardziej oficjalne; odbywa się zwykle na cześć konkretnej osoby albo z okazji jakiegoś wydarzenia; wymagany strój to często smoking dla mężczyzny i elegancka suknia koktajlowa albo wieczorowa dla kobiety.

Przyjęcie z dostawą jedzenia

Firmy kateringowe mogą uratować życie zajętym gospodarzom, a zamawiane posiłki bywają często tańsze niż można przypuszczać. Jednak znalezienie i wynajęcie odpowiedniej firmy kateringowej wymaga znacznego nakładu czasu. Jeśli nigdy tego nie robiłeś, poproś rodzinę i przyjaciół o rekomendację albo przewertuj miejscowe katalogi firm. Dokładnie szukaj, spotkaj się osobiście z ewentualnymi dostawcami i sprawdź każdy szczegół przed podpisaniem umowy.

Firma, która dostarcza jedzenie do twojego domu, świadczy usługi katerignowe na wynos. Usługi na miejscu odbywają się w miejscu lokalizacji firmy – w hotelu, klubie czy restauracji. Niektóre korporacje świadczą oba rodzaje usług, możesz więc w swojej ulubionej restauracji zapytać, czy przygotowują też jedzenie na wynos albo czy mogą kogoś polecić.

Zanim zadzwonisz do firmy kateringowej, ustal swój budżet, datę, godzinę, miejsce i formę przyjęcia oraz przybliżoną liczbę gości. Pomyśl o tym, czego oczekujesz od firmy kateringowej – pełnego posiłku i przygotowania baru oraz zapewnienia obsługi czy tylko przygotowania jedzenia; czy chcesz zamówić całe jedzenie czy tylko część posiłku. Zastanów się, czy firma ma zapewnić talerze, zastawę stołową i szkło. Niektóre korporacje oferują również wypożyczenie mebli, obrusów oraz dekoracji i kwiatów.

Jeśli nie przychodzi ci na myśl konkretna firma kateringowa, spotkaj się z właścicielami kilku i rozważ więcej niż jedną opcję. Firmy katerignowe podają zwykle średnią cenę od osoby, możesz jednak poprosić o dokładną kalkulację, która wyszczególnia jedzenie, obsługę i sprzęt. Czy cena uwzględnia podatek i napiwki? W jaki sposób odbywa się zapłata? Omów szczegółowo menu i dowiedz się, jakie możliwości masz do wyboru. Zastanów się nad czasem związanym z przygotowaniem pożywienia i obsługą. Zwrócenie uwagi na szczegóły może zaoszczędzić ci nieprzyjemnych niespodzianek, kiedy zostanie przedstawiony końcowy rachunek.

Niektóre firmy kateringowe przyjeżdżają do domu na rekonesans. Jeśli nie, musisz udzielić jasnych informacji na temat posiadanego sprzętu i możliwych ograniczeń, takich jak mała kuchnia albo trudny dojazd dla pojazdów z dostawą. Jeżeli przyjęcie ma się odbyć w klubie, na łodzi albo w innym miejscu z dala od twojego domu, dokładnie opisz to miejsce i jego położenie.

Sprawdź referencje. Upewnij się, że firma ma właściwą licencję i ważne pozwolenie. Sprawdź ubezpieczenie firmy (od odpowiedzialności ogólnej i alkoholowej) oraz pokrycie wynagrodzenia pracowników. Miejscowy urząd gminy posiada informacje na temat wymaganych pozwoleń.

Odwiedź kuchnię firmy. Większość z nich proponuje potrawy do spróbowania, skorzystaj więc z tej możliwości. Możesz poprosić o zdjęcia dostarczanych posiłków, aby poznać styl danej firmy.

Zdecyduj, czy dana firma potrafi być elastyczna, na przykład czy może zapewnić posiłki dla gości ze specjalnymi wymaganiami, preferujących dania koszerne albo wegetariańskie.

Powinieneś nawiązać swobodną, ale profesjonalną więź z tymi, których chcesz zatrudnić. Szef i jego pomocnicy będą pracować w twoim domu, powinieneś mieć zatem możliwość nadzorowania pracy, aby była wykonywana ku twojemu zadowoleniu.

Zapraszanie gości

Choć swobodne przyjęcia można zorganizować w ostatniej chwili, zaproszenia na nie składa się tydzień albo dwa tygodnie wcześniej – a trzy do sześciu tygodni wcześniej, jeśli okazja jest oficjalna albo kalendarz towarzyski przepełniony. Ogólnie rzecz biorąc, im bardziej formalne przyjęcie, tym wcześniej wysyła się zaproszenia, ponieważ goście potrzebują czasu, by przygotować się do eleganckiego wieczoru.

Stopień oficjalności przyjęcia zazwyczaj wpływa na charakter zaproszenia. Przy spotkaniach bardzo formalnych i koktajlowych zaproszenia drukuje się albo pisze ręcznie. Zaproszenia na mniej oficjalne przyjęcia mogą być drukowane na zamówienie, wypisane na wcześniej wydrukowanych kartach, napisane ręcznie na karteczkach albo przekazane ustnie przez telefon lub osobiście. Jeśli goście są stałymi użytkownikami poczty elektronicznej, w grę wchodzi także e-mail.

Zaproszenia telefoniczne albo osobiste to konieczność przy spotkaniach w rodzaju kolacji składkowej, gdy goście mają przynieść jedzenie; może po nim zostać również wysłane atrakcyjne zaproszenie na piśmie.

Zaproszenia na przyjęcia, gdzie się siedzi, oraz na małe bufety zwykle zawierają prośbę o potwierdzenie uczestnictwa (często jest to dopisek RSVP, z franc. repondez s’il vous plaît, co oznacza „proszę o odpowiedź”), ponieważ gospodarze muszą wiedzieć dokładnie, na ile osób planować spotkanie. Brak prośby o odpowiedź może być właściwa przy dużym przyjęciu w stylu bufetowym: jeśli znasz przybliżoną liczbę uczestników, to zwykle jest dość jedzenia dla kilku dodatkowych osób. Jednak dzięki dopiskowi RSVP gospodarze mogą poznać dokładniejszą liczbę gości. Poza datą, godziną, miejscem, nazwiskami gospodarzy i ewentualnymi dopiskami zaproszenie powinno określać charakter przyjęcia oraz zawierać inne istotne informacje, w tym, w razie potrzeby, wskazówki o dojeździe na miejsce, gdzie odbędzie się przyjęcie.

PRZYGOTOWYWANIE MENU

Menu będzie zależało od stopnia oficjalności twojego przyjęcia, sposobu podawania jedzenia (przy stole czy bufecie), tego, kto będzie gotować, gustów gości i wielkości twojego budżetu. Uwzględnij też rozmiary swojej kuchni, jej wyposażenie i wentylację. Przykładowo, jeśli masz jeden piekarnik, nie będziesz mógł wszystkiego upiec; zaplanuj zatem potrawy, które można przyrządzić albo podgrzać na kuchence. Potrzebujesz także miejsca w lodówce i zamrażarce na jedzenie przygotowane wcześniej.

Dobre menu na przyjęciu to wypośrodkowanie między bogactwem i prostotą. Dla przykładu, pierwsze danie w postaci gęstej zupy czy skorupiaków w sosie śmietanowym może stanowić równowagę dla dania głównego, z pieczonej wołowiny w sosie własnym albo kurczaka pieczonego w świeżych ziołach. Smażonemu mięsu, podanemu jako danie główne mogą towarzyszyć chrupkie, lekko przyprawione warzywa. Każda potrawa powinna uzupełniać całą resztę; jedne smaki muszą być wzmacniane przez inne. Zbyt dużo sosów albo słodkich dodatków może przytłaczać. Zastanów się nad barwami i aromatami jedzenia.

Wyobraź sobie pełny talerz, który postawisz przed gośćmi. Czy będzie on atrakcyjny dla ich oczu i nosa oraz podniebienia? Znajdź inspirację we współczesnych książkach kucharskich, czasopismach kulinarnych i ich internetowych wersjach, które często zawierają przykładowe menu oraz przepisy.

Jeśli to ty pełnisz rolę szefa kuchni, zadaj sobie pytanie, czy robisz to dobrze. Podstawową regułą gotowania dla grupy jest unikanie eksperymentowania. Będziesz się czuć pewniej, przygotowując potrawy, które znasz; zwykle łatwiejsze okazuje się wykorzystanie znanych przepisów niż próbowanie czegoś zupełnie nowego.

Wiele osób sądzi, że menu na przyjęcie obiadowe musi zawierać więcej dań niż obiad rodzinny, ale to niekoniecznie prawda. Oficjalne menu obiadowe obejmuje tradycyjnie pięć lub sześć dań, jednak większość przyjęć obiadowych w domu składa się z trzech albo czterech dań, a w niektórych kuchniach, na przykład azjatyckiej i indyjskiej, w zupełności wystarczają danie główne i deser.

Wyszukane oficjalne menu na przyjęcie obiadowe może zawierać aż sześć dań:

1. Zupa, sałatka owocowa albo melon, skorupiaki.

2. Ryba albo nerkówka (często pomijane, gdy podaje się wcześniej skorupiaki).

3. Danie główne (zwykle pieczone mięso albo drób z warzywami).

4. Sałatka.

5. Deser.

6. Kawa i likiery (ewentualnie ze świeżymi owocami i/lub serami podawanymi po deserze).

Warto zwrócić uwagę na to, że sałatka podawana jest po daniu głównym, inaczej niż w praktyce restauracji amerykańskich, gdzie serwuje się ją wcześniej. Dzieje się tak dlatego, że świeże warzywa zielone i sałatkowe, polane sosami zawierającymi ocet, służą oczyszczeniu podniebienia między daniem mięsnym a deserem i winem deserowym. Tradycyjnie do sałatki nie podaje się wina, ponieważ ocet zawarty w sosie zakłócałby jego smak.

Jeśli między daniami podawany jest lekki sorbet, ma on także na celu oczyszczenie podniebienia. Porcja jest niewielka, a goście mogą go spróbować albo spożyć w całości.

Menu przyjęcia obiadowego w domu często ogranicza się do przystawki (zupa, owoce, danie warzywne albo ze skorupiaków, makaron), dania głównego i deseru z kawą podaną po nim. Sałatka może być zaserwowana jako przystawka albo towarzyszyć daniu głównemu.

Menu przyjęcia bufetowego może pomijać przystawkę, choć gospodarze zazwyczaj zapewniają więcej niż jedno danie główne i dużą różnorodność dodatków. Deser w stylu bufetowym zawiera często więcej niż jeden rodzaj słodyczy oraz świeże owoce dla gości, którzy wolą lżejsze zakończenie posiłku. Można nakryć oddzielny stół z kilkoma deserami albo podać pojedynczy, duży deser, taki jak tort piętrowy. Talerzyki, widelczyki i łyżeczki deserowe kładzie się na tym samym stole, co deser.

Menu bufetu koktajlowego może zawierać przystawki albo spory asortyment potraw, które można jeść na stojąco. Serwetki są konieczne, gdyż jedzenie bierze się palcami wprost z tac albo pojemników. Do kawałków owoców, klopsików, skrzydełek z kurczaka i innych potraw lepkich lub polanych sosem podaje się wykałaczki i szpikulce. (Należy zapewnić gościom pusty talerz albo miskę, aby mogli odkładać na niego kości i zużyte wykałaczki). Jako spód pod mięso, pasztet i pasty mogą służyć krakersy, małe grzanki i płaskie pieczywo. Jeśli potrzebne są talerze i sztućce, zwykle wystarczą talerzyki i widelczyki deserowe.

Względy dietetyczne

Jeśli wiesz, że ktoś z gości przestrzega specjalnej diety, ale nie masz pewności co do konkretnych ograniczeń, zadzwoń i zapytaj. To ważne, zwłaszcza jeśli ten gość jest jedyną albo jedną z kilku zapraszanych przez ciebie osób. O pewnych rzeczach gospodarz może jednak zdecydować sam, bez pytania gości.

PRODUKTY DLA KUCHARZA

Dzięki bogactwu dostępnych produktów, przyrządzenie jedzenia na przyjęcie jest dziś łatwiejsze niż kiedykolwiek i nawet niedoświadczeni kucharze mogą przygotować wspaniałe posiłki dla wielu osób. Supermarkety, a czasem i pobliskie sklepy, oferują gotowe potrawy, począwszy od wyrobów garmażeryjnych, po całe pieczone indyki i szynki. Sprawdź, czy w dziale warzywnym są umyte warzywa sałatkowe, a w chłodniczym gotowe dania główne. W przeciętnym centrum handlowym znajdziesz sklepy dla smakoszy oraz z żywnością specjalistyczną i napojami. Nawet małe miejscowości posiadają zwykle piekarnię i rzeźnika, który kroi mięso na zamówienie (to wybawienie dla kuchennych nowicjuszy, którzy bledną na widok poleceń w książce kucharskiej, typu „filety cienkie jak papier”). Jeśli nie musisz ograniczać kosztów dostawy, możesz skomponować cały posiłek na przyjęcie przy użyciu katalogów żywności, karty kredytowej i telefonu.

Wiele dań można w całości albo częściowo przygotować z wyprzedzeniem i przechowywać w lodówce albo zamrozić. Czas zaoszczędzony w dniu imprezy to prawdziwe błogosławieństwo, a niektóre potrawy po jednym lub dwóch dniach stają się nawet lepsze. Współczesne przepisy zawierają często zarówno informacje o wcześniejszym przygotowaniu i właściwym przechowywaniu, jak i o składnikach odżywczych.

Pierwsze ważne zalecenie: należy unikać potraw z orzeszkami ziemnymi, olejem z orzeszków ziemnych oraz dodatków, takich jak glutaminian sodu (MSG, E 621), które powszechnie wywołują reakcje alergiczne. Druga ważna rada: trzeba trzymać się z daleka od potraw bardzo ostrych i mocno przyprawionych, chyba że wiesz, że twoi goście je lubią. Jeśli podajesz potrawę solidnie przyprawioną, zapewnij też łagodniejszą wersję dla tych, którzy nie tolerują ostrego jedzenia.

Generalnie gość z ograniczeniami diety nie powinien uprzedzać gospodarza – chyba że jest jedynym albo jednym z kilkorga gości. Jeśli jednak ograniczenia wynikają z alergii, innych chorób czy zakazów religijnych, poinformowanie gospodarza jest wyjątkowo ważne. Wegetarianin też może powiadomić organizatora, jeżeli ma być jedynym gościem. Może podać szczegóły, na przykład czy nie je tylko czerwonego mięsa, wszystkich mięs czy drobiu i ryb. Czy jaja i produkty mleczne, w tym ser, są również na jego czarnej liście? Bez względu na ograniczenia dietetyczne przy małym spotkaniu albo odwiedzinach na noc u krewnych czy przyjaciół, troskliwy gość powinien zaproponować, że weźmie ze sobą własne jedzenie.

Na dużym spotkaniu gość stosujący ograniczenia w żywieniu powinien jeść to, co może, choć będzie musiał pytać gospodarza, jeśli nie ma pewności co do składników potraw. Pytając, powinien poprosić go na bok, aby inni nie myśleli, że z jedzeniem jest coś nie w porządku. Niektórzy ludzie cierpiący na alergie lub ograniczający spożycie niektórych produktów po prostu jedzą coś przed wyjściem na przyjęcie, aby nie dopadł ich głód, gdyby mogli jeść niewiele z tego, co zostanie podane.

Jeśli obostrzenia dietetyczne wynikają jedynie z upodobań, gość informuje o swoich preferencjach tylko wtedy, gdy gospodarz o to zapyta. Niegrzeczne jest dopytywanie się o menu przyjęcia tylko po to, by sprawdzić, czy będzie nam smakować to, co zostanie podane.

Wybór i podawanie wina

Osobom, które nie są znawcami wina, nabywanie i podawanie tego trunku może się wydawać drogą przez mękę. Jednak ludzie produkują wino, piją je i cieszą się nim od tysiącleci bez snobizmu, jaki czasem prezentowany jest we współczesnym świecie.

Zaufaj swojemu podniebieniu. Jeśli uważasz, że jakieś wino dobrze smakuje z konkretnym jedzeniem, to prawdopodobnie goście się z tobą zgodzą. Postaraj się znaleźć sklep z winami, w którym pracuje kompetentny personel, mogący polecić wino odpowiednie dla twojego menu i budżetu. (Bardzo dobre wina nie muszą być drogie ani oryginalne; zakup całej skrzynki może zaoszczędzić ci wydatku). Przydatne wskazówki znajdziesz w publikacjach o winach i jedzeniu, jednak postaraj się skosztować nieznanego trunku, najlepiej z potrawą, którą planujesz podać. Prowadź listę konkretnych win i odmian, które ci szczególnie smakują, aby móc korzystać z niej w przyszłości.

Nie musisz podawać innego wina do każdego dania, ale nawet na zwykłym obiedzie miło jest mieć wino białe (na przykład do koktajli i pierwszego dania) oraz czerwone, o ile pasują one do jedzenia.

Poniżej zamieszczamy podstawowe informacje, które pomogą ci w wybieraniu i podawaniu wina oraz pozbyciu się pewnych błędnych koncepcji.

Czerwone i białe. Tradycyjnie białe wina podaje się przed czerwonymi, a wytrawne przed słodkimi. Częściej jednak jedzenie przesądza o wyborze wina, na przykład lekko słodkie wino może wyjątkowo pasować do słodkawego dania głównego, takiego jak homar.

Praktyczna wskazówka: należy podawać czerwone wino do czerwonego mięsa, a białe wino do drobiu i ryb. Jednak odniesienie się do konkretnej potrawy to lepszy sposób na zdecydowanie, który trunek podać. Generalnie wina powinny pasować do jedzenia pod względem mocy i „ciężaru”, tak aby jedno nie przeważało nad drugim: mocne wina z konkretnymi daniami, a lżejsze wina z delikatniejszymi potrawami. Różnorodność win jest obecnie tak ogromna, że kolor nie świadczy już o jego mocy.

Odkorkowywanie. Na ogół wino otwiera się na pół godziny przed podaniem, próbuje i zostawia do napowietrzenia, a korki wącha, by wykryć ewentualny octowy albo brzydki zapach (robi się to w kuchni). Szampana często odkorkowywuje się ostrożnie przy stole i nalewa od razu po wyskoczeniu korka.

Temperatura. Zazwyczaj wina białe i różowe chłodzi się przed podaniem. Jednak dawna zasada, że trunki czerwone powinny mieć temperaturę pokojową, pochodzi z czasów, kiedy w domach była ona niższa niż współcześnie, więc lekkie schłodzenie może okazać się korzystne także dla czerwonego wina. Dowolne wino, za chłodne czy za ciepłe, traci swój wyjątkowy smak. Sprzedawca win powinien zapewnić przewodnik temperaturowy, ale warto też zaufać swojemu instynktowi i smakowi.

Pomiędzy nalewaniem białe wino można wstawić z powrotem do lodówki albo trzymać w wiaderku z lodem na bocznym stole. Przy podawaniu butelkę owija się zwykle dużą serwetką albo białą ściereczką, żeby zachować chłód i zapobiec kapaniu wody, z powodu skraplania się pary wodnej.

Przelewanie wina do karafki. Stare wina czerwone i porto zawierają osad i dlatego dekantuje się je – przelewa do szklanego pojemnika albo karafki – aby oddzielić czyste wino od osadu. Butelkę przechowuje się w pozycji pionowej przez dwadzieścia cztery godziny; potem ostrożnie wlewa się trunek do karafki, aż osad dotrze do szyjki butelki. Aby wyłapać zawieruszone odrobiny osadu, można wino przelewać przez gazę. Inne wina także można wlewać do karafek, ponieważ jest to atrakcyjny sposób ich podawania.

Nalewanie. Przy stole wino nalewa się przed każdym daniem, jeśli jest przewidziane do potrawy. Daje to gościowi możliwość jego powąchania i spróbowania. Tradycyjnie gospodarz najpierw nalewa trunku kobietom i osobom starszym, potem mężczyznom, a na końcu napełnia swój kieliszek. Jednak na przyjęciu bufetowym wino podaje się wtedy, gdy gość usiądzie, albo stawia się je na stole z napojami, by goście obsługiwali się sami.

Kieliszki do wina napełnia się zazwyczaj do połowy, choć wina musujące często wlewa się do dwóch trzecich wysokości kieliszka, tak aby widać było bąbelki. Napełnienie prawie po brzegi utrudnia wdychanie aromatu, a ponadto z pełnego kieliszka łatwiej jest wino rozlać.

Wina niemusujące wlewa się na środek kieliszka, natomiast musujące po jego wewnętrznej ściance (przy lekkim pochyleniu), aby zachować naturalne nasycenie dwutlenkiem węgla. Żeby zapobiec kapaniu, lekko obróć butelkę, kończąc nalewanie.

Trzymanie kieliszka. Białe wina bywają schłodzone, dlatego kieliszek z białym winem albo szampanem trzyma się za nóżkę, by nie przekazywać ciepła z dłoni. Nieco większe i trochę cięższe kieliszki do wina czerwonego można trzymać za czaszę. Czaszę kieliszka do koniaku otacza się dłonią, ponieważ ogrzewanie ma na niego korzystny wpływ. Z tego samego powodu kieliszków do koniaku i brandy nie produkuje się z kryształu, który utrudnia przenoszenie ciepła.

Typy kieliszków

PYTANIE DO AUTORKI

Mam sporo przyjaciół, którzy nigdy nie piją alkoholu albo robią to rzadko (kilku to leczący się alkoholicy), oraz innych, którzy, podobnie jak ja, lubią drinki i wino do obiadu. Zawsze się martwię, jak zadowolić wszystkich, kiedy przyjmuję gości.

Po pierwsze, dopilnuj, by zapełnić barek różnymi napojami bezalkoholowymi, takimi jak: woda niegazowana i gazowana, wody smakowe, tonik, soki owocowe czy mrożona herbata. Podawaj napoje bezalkoholowe tak samo jak wina i wódki – w szklankach albo kieliszkach z odpowiednim przybraniem, na przykład z cytryną czy plasterkami limonki. Proponuj różne napoje przy posiłkach. Większość abstynentów wybiera wodę, niektórzy jednak wolą kawę albo herbatę (zimną lub gorącą). Jeśli serwujesz szampana, możesz też ochłodzić butelkę musującego soku winogronowego.

Najważniejsze to nie zwracać szczególnej uwagi na gości niepijących. Podawanie wszystkich napojów w ten sam sposób może, na przykład, zapobiec nieuprzejmym pytaniom, dlaczego któryś z gości nie pije koktajlu. Zadbaj też o właściwe rozmieszczenie miejsc przy stole. Gość, który się leczy, nie powinien być zmuszony do spędzania wieczoru obok miłośnika wina, wychwalającego zalety każdego podanego trunku.

PRZYGOTOWANIE SCENERII

Kolejnym, ważnym elementem udanego przyjęcia obiadowego jest atmosfera – nastrój wprowadzony przez otoczenie. Kiedy czynisz przygotowania, pomyśl o tym, jak możesz najlepiej zorganizować wystrój domu, by goście czuli się swobodnie i by wnętrze stanowiło doskonałe uzupełnienie posiłku. Jako gospodarz, a może szef kuchni i podający, będziesz miał wiele pracy, a rozmieszczenie przedmiotów powinno ułatwiać każdy twój ruch.

Dom

To oczywiste, że zaczynamy od wysprzątanego i schludnego domu. Nawet jeśli przyjęcie ma się odbyć wieczorem, na zewnątrz musi być czysto, podjazdy i chodniki powinny być zamiecione i dobrze oświetlone, a wszystko, co mogłoby spowodować czyjś upadek, w tym lód i mokry śnieg, należy usunąć. Jeśli nie masz domu, lecz mieszkanie, sprawdź przedpokój pod kątem zatłoczenia. Przy niepogodzie pomyśl, gdzie przechowasz mokre płaszcze, parasole, buty czy kalosze.

Odpowiednie miejsce do siedzenia to konieczność. Na bardzo swobodnych przyjęciach niektórzy goście mogą siedzieć na podłodze, ale nie każdemu jest wygodnie w takiej pozycji, zapewnij więc jak najwięcej siedzeń, a także poduszek na podłogę. Jeśli nie masz dość krzeseł, pożycz je albo użyj przedmiotów w rodzaju solidnych pieńków, niskich stołków i otoman, które mogą spełniać podwójną rolę – jako miejsca do siedzenia i stoliki.

Oto kilka dalszych propozycji dotyczących aranżacji scenerii:

W razie potrzeby poprzestawiaj meble i inne przedmioty, aby ułatwić rozmowy i swobodne przemieszczanie. Siedzenia ustaw w skupiskach, żeby goście mogli łatwo przechodzić między nimi. Duże meble można poprzesuwać, jeśli blokują dostęp. Cenne przedmioty postaw w bezpiecznym miejscu, gdzie nie zostaną przypadkowo stłuczone albo uszkodzone.

Wyłóż mnóstwo podkładek pod naczynia z napojami. Koktajle i inne napoje przed posiłkiem podaje się z papierową albo płócienną serwetką, ale nie zapobiega to zostawianiu mokrych śladów na meblach. Jeśli palenie jest dopuszczalne, wystaw popielniczki.

Stoły z napojami i bufetowe postaw z dala od drzwi oraz głównych miejsc gromadzenia się gości. Jeśli używasz wielu stołów obiadowych, upewnij się, że jest dość miejsca dla gości, by dotarli do swoich miejsc i usiedli, nie wpadając na osoby siedzące za nimi.

Pomyśl o zapachach. Kwiaty o bardzo mocnym zapachu, aromatyczne świece, ostre potpourri[4] czy odświeżacze powietrza mogą w zamkniętych pomieszczeniach stać się duszące, powodować alergie i tłumić zapachy podawanego jedzenia.

Dostosuj temperaturę otoczenia i oświetlenie. Duża grupa ludzi wpłynie na klimat pokoju, warto więc uregulować termostaty przed przyjęciem – nieco poniżej zwykłego ustawienia ogrzewania i nieco powyżej ustawień w pomieszczeniach klimatyzowanych. W czasie przyjęcia reguluj temperaturę w miarę potrzeby. Oświetlenie powinno być dość jasne, tak by goście wszystko widzieli, lecz nie oślepiające. Lampki na stolikach zwykle dają łagodniejsze i bardziej korzystne oświetlenie niż lampy górne, a przełączniki przyciemniania pozwalają łatwo dostosować je do potrzeb. Świece zapewniają ciepły blask, ale są nieodpowiednie po zmierzchu.

Oświetlony dom zawsze zdaje się mówić: „Witamy”, odsłoń więc zasłony albo żaluzje przed przybyciem gości. Możesz je zasłonić, gdy przyjęcie się zacznie.

Przycisz muzykę. Muzyka klasyczna albo umiarkowana muzyka współczesna to zwykle bezpieczne rozwiązanie. Upewnij się, że jest na tyle głośna, by dało się ją odróżnić; zbyt cicha staje się niewygodnym i przeszkadzającym brzęczeniem.

PYTANIE DO AUTORKI

Wydaję kolację bufetową dla dwudziestu osób i niektórzy z gości nie byli jeszcze w moim domu. Siostra mówi, że muszę być przygotowana na pokazanie całego domu, ale sama przygotowuję przyjęcie i po prostu nie mam czasu, żeby posprzątać na górze. Chciałabym ograniczyć przyjęcie do parteru i ogródka.

Jeśli przyjęcie to nie „parapetówka” gospodarze nie mają obowiązku oprowadzania gości po domu, choć mogą to zrobić, jeżeli chcą. Gospodarz powinien wyraźnie poinformować, gdzie goście mają chodzić, a gdzie nie. Przed przybyciem gości możesz zgasić wszystkie światła na korytarzu na górze i zamknąć drzwi do znajdujących się tam pokojów. Kulturalni goście wiedzą, że nie należy otwierać zamkniętych drzwi ani wchodzić do nieoświetlonych miejsc. Jeśli ktoś poprosi o oprowadzenie, możesz (ty albo twoja siostra) szybko przejść z nim po parterze. Jeżeli widzisz, że ktoś wędruje tam, gdzie nie jest mile widziany, odwróć jego uwagę jakąś grzeczną rozmową i delikatnie sprowadź go z powrotem na miejsce przyjęcia.

Stół obiadowy

Nakrycie stołu omówiono szczegółowo w rozdziale 1, s. 12: „Stół”. Poniższe pomysły odnoszą się konkretnie do wydawania przyjęcia obiadowego.

Obrusy. Obrusy i podkładki pod nakrycie powinny być nieskomplikowane. Podkładki, serwetki albo paski na stół z wieloma falbankami czy koronkami i szydełkowane obrusy mogą zahaczyć o sztućce, podstawy kieliszków, a nawet bransoletki i paski od zegarków gości, powodując rozlanie czy rozsypanie jedzenia. Plastikowe obrusy i podkładki są odpowiednie na swobodne przyjęcia na świeżym powietrzu, ale mogą psuć efekt ogólny bardziej oficjalnego stołu. (Zobacz też s. 129: „Oficjalne przyjęcie obiadowe”).

Obrusy na stołach obiadowych nie powinny opadać więcej niż na czterdzieści-czterdzieści pięć centymetrów poniżej brzegu stołu. Przy stołach bufetowych i pomocniczych mogą dotykać podłogi. Obrus sięgający do podłogi na stole barowym to dobry sposób ukrycia butelek, skrzynek z lodem i innych zapasów. Dopilnuj, aby wyposażyć stanowiska barowe i te z jedzeniem w mnóstwo mniejszych serwetek – papierowych albo z materiału.

Dekoracja stołu. Kwiaty i inne ozdoby można ustawić na środku stołu w niskich pojemnikach, żeby nie zasłaniały widoku z jednej strony stołu na drugą. Z tego samego powodu świeczniki umieszcza się szerokim bokiem równolegle do końca stołu i unika się skupisk świec, jeśli wypadają one na linii wzroku gości. Świece powinny być nowe, bezzapachowe, niekapiące i płonąć powyżej albo poniżej poziomu wzroku osób siedzących. Zapal świece, zanim goście wejdą do jadalni.

Wszystko na stole powinno wiązać się z jedzeniem, nie zajmuj więc miejsca ozdobnymi dodatkami. Goście nie powinni między kokardkami stołowymi, zbyt dużymi wizytówkami, egzotycznymi obrączkami do serwetek czy innymi ozdóbkami szukać swoich talerzy i sztućców. Indywidualne menu podaje się tylko na najbardziej oficjalnych przyjęciach.

Kwiaty ładnie wyglądają na stołach bufetowych, jeśli jest na nie miejsce. Ustawianie jedzenia na różnych wysokościach, choć ma je eksponować, może faktycznie utrudniać samoobsługę i czasem jakaś potrawa okazuje się dosłownie poza zasięgiem gości.

Stoły bufetowe. Miejsce talerzy obiadowych wskazuje, od którego miejsca na stole bufetowym powinno się zacząć. Umieszczenie talerzy na środku dużego albo okrągłego stołu nie wyznacza jasno początku i zmusza gości do sięgania ponad jedzeniem. Choć srebra i serwetki mogą leżeć obok talerzy, to położenie sztućców na końcu bufetu pomaga gościom – nie muszą oni trzymać zbyt wielu przedmiotów, kiedy nakładają sobie poszczególne porcje.

Wzór ruchu wokół stołu bufetowego: stół przy ścianie

Można również postawić tace obiadowe – razem ze sztućcami i serwetkami – na końcu stołu pomocniczego. Przy częściowym bufecie na siedząco, na stołach obiadowych nie stawia się talerzy.

Ustawienie jedzenia na stole bufetowym zależy od ciebie, choć sosy zwykle umieszcza się obok potraw, którym towarzyszą, a pieczywo na samym końcu. (Jeśli chleb i bułki położy się na talerzu jako pierwsze, mogą nasiąknąć sosami).

Jeśli napoje podaje się w stylu bufetowym, zwykle wygodniej jest użyć oddzielnego stołu. Goście mogą odnieść napełnione talerze do miejsca, gdzie mają siedzieć, a potem wrócić do stołu z napojami. Jeśli będą zmuszeni nalewać sobie napoje, żonglując pełnym talerzem, sztućcami i serwetką, nie obędzie się bez wypadków.

Wzór ruchu wokół stołu bufetowego: stół na środku pokoju.

POCZĄTEK PRZYJĘCIA

Gospodarz albo gospodarze powinni być gotowi natychmiast otworzyć drzwi, przywitać gości i zabrać ich płaszcze. Po miłym powitaniu pewnie zaproponujesz każdemu nowo przybyłemu coś do picia. Nie opuszczaj jednak gości przy drzwiach, żeby podać im koktajl. Poprowadź ich na miejsce przyjęcia, w razie potrzeby przedstaw innym, a potem podaj coś do picia albo skieruj do stołu z napojami.

Jeśli oddzielne grupy gości przybywają w tym samym czasie, najpierw przywitaj wszystkich w środku, a potem przedstaw. (Jeśli jesteś gościem, nie zatrzymuj się na pogawędkę przy drzwiach, zwłaszcza jeśli inni goście stoją za tobą). Jeden gospodarz może się sporo nachodzić, gdy goście przybywają w szybkim tempie, rozsądne jest więc poproszenie jednego czy dwójki przyjaciół o pomoc w przedstawianiu i podawaniu napojów. Małżeństwa i współgospodarze mogą podzielić się obowiązkami powitania.

Po przybyciu wszystkich gospodarz powinien krążyć wśród gości, jednocześnie dopełniając poniższych uprzejmości:

Zachęcaj do rozmowy. Przedstawiając sobie gości, zasugeruj tematy, które mogą być dla nich wspólne. Jeśli widzisz, że ktoś przebywa sam albo jest zakłopotany rozmową, grzecznie przyjdź mu na ratunek.

Podawaj przystawki i proponuj uzupełnianie napojów. Napełniaj ponownie miseczki z przekąskami, zanim zniknie ostatnia oliwka czy precelek.

Zbieraj puste, pozostawione naczynia po napojach. Opróżniaj i wycieraj popielniczki. Po prostu nadzoruj miejsce przyjęcia, ale nie bądź natrętny.

Co jakiś czas sprawdzaj zapasy baru i serwetek. Uzupełniaj pojemniki z lodem w miarę potrzeby.

Zaglądaj do łazienek, by przekonać się, czy wszystko jest w porządku. Wymieniaj zabrudzone albo mokre ręczniki do rąk.

Podano obiad

Jeśli grupa jest mała, gospodarz po prostu mówi, że podano obiad. Przy większej liczbie gości gospodarz albo gospodarze podchodzą do rozmawiających grupek i zapraszają je do jadalni. Postaraj się wypatrzyć kilkoro przyjaciół, którzy zainicjują ruch; większość ludzi podąży za nimi. Dźwięk dzwonka albo gongu jest zwyczajem przestarzałym, ale może być miły, jeśli pasuje do motywu wieczoru (np. obiad wiktoriański).

Siadanie we właściwych miejscach nie powinno stanowić problemu, jeżeli zaplanowałeś to zawczasu. Karteczki z imionami są najłatwiejsze przy większej grupie (osiem albo więcej osób przy stole) oraz gdy używa się wielu stolików. W przeciwnym razie goście będą czekali, by gospodarz nimi pokierował.

CO ZE SZKLANKAMI KOKTAJLOWYMI I KIELISZKAMI NA WINO?

Jeśli trzymasz częściowo wypity koktajl, gdy zostaje ogłoszony obiad, możesz go zabrać ze sobą do stołu i dopić przed rozpoczęciem posiłku. Możesz też zostawić szklankę na bocznym stole, na tacy albo jakiejś szklanej powierzchni. Nie bierz tylko do stołu pustego naczynia. To samo zrób z kieliszkiem na wino. Gospodarz nie powinien oczekiwać, że goście będą używać tych samych naczyń do napojów przed i podczas obiadu.

Jako aperitif coraz bardziej popularne stają się specjalne piwa, które zazwyczaj podaje się w kubkach albo szklankach Pilsnera. Czasem gość dostaje butelkę i pustą szklankę, aby sam mógł sobie nalać odpowiednią ilość, jednak piwo i napoje gazowane podaje się w puszkach albo butelkach tylko na najbardziej swobodnych przyjęciach.

Przy stole nie odwracaj kieliszka na wino do góry dnem na znak, że nie chcesz wina. Po prostu powiedz: „Nie, dziękuję”, gdy jest ono podawane. Możesz też nakryć dłonią kieliszek (powyżej brzegu, nie dotykając go), by dać sygnał podającemu, aby cię ominął. Doświadczony kelner zabierze w takiej sytuacji twój kieliszek.

Siedzenie przy stole. Siadanie na przemian kobieta-mężczyzna-kobieta nie należy już do reguły. Żyjemy przecież w epoce, kiedy mężczyźni i kobiety często przychodzą na przyjęcia sami albo z partnerem tej samej płci. Trzeba raczej sadzać obok siebie osoby, które twoim zdaniem mają szansę się polubić. Dobrym pomysłem jest rozdzielanie małżeństw i bliskich przyjaciół, bo prawdopodobnie będą za dużo rozmawiać ze sobą albo omawiać sprawy domowe, a w taką rozmowę nie mogą włączyć się inni. Pomyśl o osobowościach gości. Jeśli posadzisz osobę nieśmiałą obok bardzo rozmownej, gość nieśmiały może spędzić cały posiłek, milcząc w sposób wymuszony.

Goście honorowi. Gość honorowy-kobieta siedzi obok gospodarza po jego prawej stronie, a mężczyzna po prawej stronie gospodyni. Jeśli jest jeden gospodarz (lub gospodyni), gość honorowy może siedzieć obok albo na przeciwnym końcu stołu. Te zalecenia są jednak elastyczne.

Względy specjalne. Jeśli to możliwe, gości leworęcznych posadź na lewym końcu po każdej stronie stołu, gdzie mniej prawdopodobne jest ich stukanie się łokciami z praworęcznymi sąsiadami.

Pora rozpoczęcia jedzenia. Tradycyjnie gospodarz bierze pierwszy kęs jedzenia, aby zasygnalizować początek. Niektórzy gospodarze przestrzegają takich zwyczajów, jak odmówienie modlitwy przed posiłkiem. Jeśli jednak to ty podajesz, możesz powiedzieć gościom, by zaczęli jeść przed tobą, zanim jedzenie wystygnie. Goście mogą rozpocząć konsumpcję przed gospodarzem, jeśli ich do tego zachęca. Przy bufecie goście na ogół zaczynają jeść, gdy usiądą.

Gospodarze powinni uważać na toczącą się rozmowę, kierując nią w razie potrzeby. Nie panikuj przy naturalnych chwilach ciszy; ludzie zwykle przestają mówić, kiedy zostaje podane jakieś danie i zaczynają jeść. Potem inicjują pogawędkę. Bądź czujny na sytuacje niezręczne. Gdy jedna osoba zdominuje rozmowę, możesz skierować bezpośrednie pytania do osób, które pozostają w cieniu. Jeśli poruszany temat jest według ciebie kłopotliwy dla niektórych gości, wprowadź nowy. Wrażliwy gospodarz ma zawsze wzgląd na innych i czasem musi być stanowczy.

Po deserze

Kawę i likiery podaje się albo przy stole, albo w pokoju dziennym. Choć kawa tradycyjnie następuje dopiero po posiłku, można zaserwować ją z deserem, jeśli tak wolą goście. Gospodarz nie jest zobowiązany do podawania napojów po posiłku i obecnie można pominąć ten końcowy etap, jeśli goście wracają do domu samochodami.

Sprzątanie ze stołu

Nakrycia są sprzątane pomiędzy daniami, wraz ze sztućcami, którymi były spożywane, i pustymi kieliszkami po winie, jeśli zaplanowano podanie innego wina. Nawet na swobodnym przyjęciu talerzy nie powinno się ustawiać jeden na drugim i zgarniać z nich resztek przy stole. Zabieraj po jeden-dwa talerze. Nie proś gości o podawanie ci talerzy, sztućców czy kieliszków, chyba że są poza twoim zasięgiem.

Talerzyki na pieczywo i nożyki do masła pozostają na stole aż do deseru. Talerzyków na sałatkę nie zabiera się, dopóki gość nie skończy. Jeśli ktoś użył niewłaściwego noża albo widelca, nie proś, żeby go zachował. Wymień sztuciec (może to wymagać szybkiego umycia go i wysuszenia w kuchni).

Taki proces sprzątania może się wydawać czasochłonny ale w rzeczywistości przebiega szybko i okazuje się łatwiejszy i bezpieczniejszy niż balansowanie stosami porcelany i pękami sztućców. Odbywa się jeszcze szybciej, jeśli robią to dwie osoby; jeśli więc nie masz kelnera, poproś wcześniej o pomoc któregoś z przyjaciół. Będziesz zbyt zajęty podawaniem następnego dania, żeby umyć naczynia albo załadować zmywarkę, wygospodaruj zatem wcześniej w kuchni miejsce na postawienie brudnych talerzy.

Po deserze można podać świeże owoce i/lub sery oraz wyłożyć miseczki z miętówkami i orzeszkami (na oficjalnym przyjęciu stawia się je niekiedy na stole jako elementy dekoracyjne, a potem proponuje na koniec posiłku). Nie należy jednak oczekiwać, że po zakończeniu posiłku gospodarze będą dalej dostarczać jedzenie. Przy założeniu, że posiłek był syty, godzina po obiedzie to nagroda dla gospodarza – czas, by odpocząć w towarzystwie gości i odprężyć się po ciężkiej pracy.

Rozmowa to najbardziej popularna forma spędzania czasu po obiedzie, ale goście mogą też słuchać muzyki, tańczyć albo grać w gry towarzyskie. Wybór zajęcia zależy od nastroju wieczoru i nikt nie powinien być zmuszany do udziału w nim.

Pożegnanie

Wszystko, co dobre, kiedyś się kończy, a dobrze wychowani goście wiedzą, kiedy wyjść. Gospodarze powinni być na miejscu, by się pożegnać i odprowadzić ich do drzwi.

Nie zaczynaj sprzątać ani zbierać naczyń ze stołu, zanim goście wyjdą (chyba że ktoś naprawdę przedłuża swoją wizytę, a bardziej subtelne sygnały zawiodły). Na ogół, jeśli jakiś gość proponuje pomoc w sprzątaniu, odmów w miły, ale zdecydowany sposób: „Nie, jesteś naszym gościem. Nie będziemy teraz zmywać naczyń, ale dziękuję za propozycję”. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy goście to bliscy przyjaciele albo rodzina i zwykle wszyscy włączacie się do pracy, kiedy gościcie siebie nawzajem. Jeśli znajomi przynieśli ze sobą jedzenie, warto od razu oddać naczynia – umyte i wysuszone. Jeżeli pożyczyłeś jakieś rzeczy na przyjęcie, najlepiej zwrócić je następnego dnia albo w ciągu kilku najbliższych dni.

Jeśli zatrudniłeś kelnerów albo firmę kateringową, musisz dopilnować, by zostali zwolnieni i aby im podziękowano (oraz zapłacono, jeżeli taka była umowa). Dobry gospodarz nie przetrzymuje pracowników, jeśli minął ustalony czas. Jeżeli chcesz, żeby zostali oni przez całe przyjęcie, uzgodnij to przy wcześniejszym podpisywaniu umowy.

Ostatnim obowiązkiem gospodarza jest dopilnowanie, by goście odjechali bezpiecznie i w stanie trzeźwym. Pod żadnym pozorem nie pozwól, by ktoś, kto jest pijany, prowadził samochód – inny gość może odwieźć go do domu. Możesz też wezwać taksówkę (zapłać za nią w razie konieczności), a w najgorszym wypadku przenocuj go. Nie przejmuj się zakłopotaniem gościa, który pozwolił sobie na zbyt dużo. Liczy się to, by przeżył do następnego dnia i mógł żałować swojego postępowania.

TUZIN NAKAZÓW I ZAKAZÓW DLA GOŚCIA NA PRZYJĘCIU OBIADOWYM

Twoje dobre maniery jako gościa zaczynają się w chwili, gdy otrzymujesz zaproszenie na przyjęcie obiadowe i trwają jeszcze po zakończeniu wieczoru.

Odpowiedz jak najszybciej na zaproszenia z dopiskiem zawierającym prośbę potwierdzenia przybycia (RSVP, zob. s. 105). Jeśli zaproszono cię z osobą towarzyszącą, powiadom gospodarza, czy planujesz przyjść z kimś – nawet jeśli jeszcze nie wiesz, z kim. Gdy tylko będziesz mógł, zadzwoń do gospodarza, by podać nazwisko gościa.

Nie przyprowadzaj osoby towarzyszącej, jeśli nie byłeś z nią zaproszony. Bez względu na okoliczności, nie pytaj gospodarza, czy możesz z kimś przyjść. Rodzice muszą pamiętać, że jeśli dzieci nie zostały wymienione w zaproszeniu, oznacza to, że nie są zaproszone.

Przybądź punktualnie. Przybycie pięć czy dziesięć minut po godzinie rozpoczęcia jest w porządku. Żaden gość nie powinien pojawiać się przed czasem. Jeśli zaproszenie brzmi „około szóstej”, oznacza to między godziną szóstą a kwadrans po szóstej. Jeśli zamierzasz przybyć później niż piętnaście minut po szóstej, zadzwoń, udziel krótkiego wyjaśnienia i podaj przybliżoną porę przybycia. Nie powinno się oczekiwać od gospodarza, że z powodu czyjegoś spóźnienia przesunie posiłek o więcej niż piętnaście minut.

Przynieś upominek, jeśli to właściwe. Miłe jest obdarowanie gospodarza czy gospodyni dowodem uznania – butelką wina (ale nie spodziewaj się, że zostanie ona podana na stół), słodyczami albo innym prezentem. Jeśli wysyłasz kwiaty, sprawdź wcześniej, jaka będzie kolorystyka przyjęcia, albo jeszcze lepiej – wyślij bukiet dzień po spotkaniu z miłym podziękowaniem. Jeśli przynosisz kwiaty na przyjęcie, dopilnuj, by zostały włożone do wazonu. (Zajęty gospodarz może nie mieć czasu na szukanie pojemnika i układanie kwiatów). Nie przynoś jedzenia, jeśli nie poproszono o to wcześniej. Od ludzi, którzy często się spotykają, nie wymaga się, by przy każdej okazji przynosili upominki.

Nie gromadźcie się w kuchni, chyba że gospodarz o to poprosi. Niektórzy przepadają za gotowaniem w towarzystwie, inni nie potrafią się wtedy skupić. Możesz zaproponować pomoc gospodarzowi, który gotuje, ale nie nalegaj, jeśli odmówi.

Nie zamieniaj wizytówek na stole, ani nie proś o specjalne miejsce na przyjęciu. Gospodarze sporo myślą nad planowaniem miejsc, a grzeczny gość nie próbuje ich poprawiać. Nieuprzejme jest jakiekolwiek manipulowanie i zmienianie ustalonego wcześniej porządku.

Bądź hojny w komplementach dotyczących jedzenia, ale zachowaj realizm (suflet może być cudowny, nie mów jednak, że to najlepszy, jaki kiedykolwiek jadłeś, jeśli tak nie uważasz). Chwalisz jedzenie, unikaj więc dwuznacznych komplementów w stylu: „Nigdy nie sądziłem, że potrafisz tak dobrze gotować”. Jeśli wiesz, że to nie gospodarz gotował, nie wspominaj o tym, jeżeli on czy ona tego nie robi. Gospodarz przekaże twoje pochwały kucharzowi albo dostawcy.

Nie zanurzaj potraw w sosie dwa razy. Jeden chips, krakers, krewetka, kawałek warzywa czy owocu jest przeznaczony na tylko jedno zanurzenie w miseczce. Dwukrotne zamaczanie jest niehigieniczne i lekceważące w stosunku do gospodarzy, którzy będą musieli wyrzucić sos, jeśli cię na tym przyłapią.

Zachowuj się jak najlepiej. Nie otwieraj zamkniętych drzwi, szafek, szuflad, apteczek, chyba że gospodarz cię o to poprosi. Sprzątaj łazienkę po skorzystaniu z niej (schludnie powieś ręczniki dla gości na wieszaku, ale nie składaj ich ponownie). Jeśli nie widzisz popielniczek, a musisz zapalić, wyjdź na zewnątrz. Nie pytaj o cenę czegokolwiek.

Wycisz telefon komórkowy. Nie pozwól, by przeszkadzał on innym. Jeśli musisz zadzwonić, odejdź w ustronne miejsce. Jeżeli chcesz skorzystać z telefonu gospodarzy, poproś o pozwolenie. Jeśli oczekujesz na telefon w czasie przyjęcia, zapytaj gospodarzy, zanim podasz komuś ich numer telefonu. Nie odbieraj telefonu do gospodarza, chyba że cię o to poprosi.

Nie wychodź ostatni. Jeśli gospodarz nie prosi cię, żebyś został, najlepiej wyjść, gdy inni goście zaczynają opuszczać przyjęcie. Na ogół oczekuje się, że goście zostaną około godziny po skończeniu posiłku. Jeżeli musisz wyjść wcześniej, poinformuj o tym gospodarza przed przyjęciem albo zaraz po przyjściu.

Podziękuj wszystkim, którzy cię gościli, gdy wychodzisz. Możesz później wysłać liścik z podziękowaniem, ale osobistych listów oczekuje się tylko w przypadku formalnych przyjęć) albo zadzwonić do gospodarza dzień czy dwa po przyjęciu lub wysłać list pocztą elektroniczną, jeśli w ten sposób najłatwiej dotrzeć do danej osoby. Jeżeli było więcej gospodarzy, możesz zadzwonić do każdego z nich albo tylko do jednego-dwóch, najlepiej ci znanych.

Nigdy nie nadużywaj zaufania gospodarza. Gdy gość przyjmuje zaproszenie, wchodzi w swego rodzaju niepisaną umowę społeczną, zobowiązując się do rozsądnego zachowania. Nadmierne picie alkoholu, zażywanie narkotyków, agresywne zachowanie, grubiańskie odzywki – to wszystko narusza zasady przyzwoitości. Gospodarze zobowiązują się do stworzenia miłej i bezpiecznej atmosfery; goście powinni zrobić to samo w równym stopniu.

OFICJALNE PRZYJĘCIE OBIADOWE

Są przyjęcia oficjalne i OFICJALNE. Na najwyższym krańcu skali formalności znajdują się oficjalne przyjęcia obiadowe, na których rolę gospodarzy lub gości pełnią urzędnicy państwowi wysokiej rangi i dyplomaci. Tymi spotkaniami rządzi ścisły protokół, a goście są informowani o regułach i często szkoleni pod ich kątem.

Dla większości ludzi przyjęcie oficjalne oznacza takie, na którym siedzi się przy stole, a cały posiłek podaje ktoś inny. Bardzo formalny obiad dla więcej niż sześciu czy ośmiu osób nastręcza sporo trudności gospodarzowi – zajmuje się on gotowaniem i podawaniem. Jeśli nie masz pomocy domowej, zatrudnienie na ten wieczór kelnerów umożliwi ci przyrządzenie przepysznego posiłku, a potem cieszenie się nim wraz z gośćmi.

Obecnie ludzie na ogół sprowadzają oficjalne przyjęcie w domu do okazji wymagającej ładnego ubrania się, pięknego nakrycia stołu, stosowania najlepszych manier i prowadzenia ożywionej konwersacji przy wspaniałym posiłku. Jednak podczas bardzo formalnych posiłków obowiązują pewne wyższe zasady etykiety, a wiele z nich odnosi się w równym stopniu do bardziej swobodnego obiadu:

Gosposia, lokaj albo inny pracownik domowy czy po prostu członek rodziny może otwierać gościom drzwi, odbierać ich okrycia wierzchnie i prowadzić na miejsce przyjęcia, gdzie natychmiast witają ich gospodarze. Powinni oni być obecni, by witać gości i konwersować z nimi przez tradycyjną „godzinę koktajlową” przed posiłkiem – może ona trwać krócej, lecz rzadko dłużej niż godzinę.

Jeśli przy nakryciach na stole są wizytówki, gospodarz albo gospodyni wchodzą do jadalni jako ostatni; w przeciwnym razie kierują gości do ich miejsc.

Kobiety siadają od razu, gdy znajdą swoje miejsce; mężczyźni stoją przy swoich krzesłach, aż usiądzie gospodarz albo da im znak, by spoczęli. W tradycyjnym porządku siadania kobieta-mężczyzna-kobieta każdy mężczyzna zwyczajowo przytrzymuje krzesło kobiety po swojej prawej stronie. Jednak dzisiaj kobiety często siadają same, jeśli chcą. Goście honorowi siadają po prawej stronie gospodyni i gospodarza; w przeciwnym razie gospodarze decydują o porządku siadania.

Oficjalny stół jest nakryty białym obrusem z adamaszku, lnu albo koronki i opada nie więcej niż czterdzieści pięć centymetrów poniżej brzegu stołu. Odpowiednio dobrane białe serwetki są duże: powinien to być w przybliżeniu kwadrat o boku sześćdziesięciu centymetrów. Adamaszkowy obrus umieszcza się na filcowym podkładzie albo białym kocu złożonym tak, aby miał wymiar stołu; obrus lniany albo koronkowy kładzie się wprost na stole. Jeśli chcemy zachować pełną oficjalność, świece w jadalni powinny być białe.

Talerze podaje się z lewej strony gości, a odbiera z prawej. Na stole nie stawia się żadnych półmisków i nie kroi się mięsa. Talerze (ogrzane przy daniach gorących) napełnia się w kuchni albo przy bocznym stole i stawia przed każdym jedzącym. Solniczki i pieprzniczki znajdują się na stole, ale warzywa, pieczywo i przyprawy przynosi kelner; biesiadnicy nakładają sobie odpowiednie porcje, po czym naczynia zostają odniesione do kuchni albo na boczny stół. (Gdy obsługuje nas więcej niż jeden kelner, zwykle pierwszy stawia przed nami talerz z główną potrawą, a drugi idzie za nim, proponując warzywa czy też pieczywo itp.). Pomiędzy daniami zabierane są wszystkie talerze oraz sztućce, którymi spożywało się dany posiłek – ale dopiero wtedy, gdy wszyscy skończą jedzenie.

Na stole wraz z nakryciem stawia się duży talerz pomocniczy (zwykle o średnicy trzydziestu centymetrów) i zabiera go dopiero przy podawaniu głównego dania. (Zobacz s. 14: „Talerz pomocniczy”).

FINEZJA MISECZKI Z WODĄ

Miseczki z wodą nie kryją w sobie żadnej tajemnicy. Służą one do opłukiwania palców i zmniejszania liczby plam na serwetkach, a nie do picia albo płukania żywności czy sztućców. To bardzo praktyczne udogodnienie, zwłaszcza gdy ma się coś tłustego albo lepkiego na palcach.

Na oficjalnym przyjęciu najczęściej podaje się mniejszą szklaną miseczkę zawierającą chłodną albo letnią wodę i niekiedy mały, świeży kwiatek. Zwykle przynosi się ją na talerzyku deserowym tuż przed podaniem deseru. Zanurz w wodzie tylko palce (każdej dłoni po kolei), potrzyj albo poruszaj nimi delikatnie, strząśnij nadmiar wody z taką samą ostrożnością, a potem serwetką osusz palce. To wszystko kwestia sekund. Po skończeniu podnieś miseczkę i małą serwetkę, na której stoi i przenieś w lewy górny róg twojego nakrycia.

Możesz też otrzymać miseczkę z wodą i cienkim plasterkiem cytryny zamiast kwiatka, po mniej oficjalnym posiłku jedzonym rękami, takim jak danie z homarem. Cytryna pomaga usunąć tłuszcz. Po oczyszczeniu przez ciebie palców miseczkę zabierze kelner; jeśli tego nie zrobi, postaw ją z boku swojego nakrycia.

Wino podaje się z prawej strony przed każdym daniem i uzupełnia w miarę potrzeby. Kieliszki na wino stojące przy każdym miejscu wskazują na liczbę różnych win, jakie zostaną podane. Szklanki (albo kieliszki) z wodą są dopełniane przez cały wieczór. Zwykle na początku nie znajdziemy przy naszym nakryciu filiżanek na kawę ani spodeczków, ale mogą się one tam znaleźć, jeśli gość preferuje do posiłku kawę bądź herbatę.

Sałatka następuje zwykle po daniu głównym, jeśli jednak mu towarzyszy, zostaje podana na oddzielnym talerzyku. Zazwyczaj doprawia się ją sosem w kuchni albo przy bocznym stole, tuż przed podaniem.

Widelczyki i łyżeczki deserowe mogą znajdować się w początkowym nakryciu (umieszczone poziomo nad talerzem) albo zostać przyniesione do stołu wraz z deserem.

Pomiędzy daniami kelner może zmieść okruszki ze stołu lekko złożoną serwetką na talerzyk albo małą szufelkę, trzymane tuż pod krawędzią stołu. Robi to w sposób dyskretny, nie przeszkadzając w rozmowie. W miarę potrzeby kelner dodaje albo uzupełnia noże, widelce i łyżki.

Kawa i herbata mogą zostać podane przy stole albo po przejściu gości do salonu. Napój nalewa gospodarz albo gospodyni; można też przynosić każdemu gościowi gorącą kawę z kuchni lub ze stołu pomocniczego. Ponieważ gusta są różne, postaw cukierniczki, słodzik i dzbanuszki z mlekiem na stole albo na tacy podawanej gościom. Łyżeczki do kawy kładzie się na spodeczku do kawy. Przy kawie podaje się poobiednie likiery oraz wzmocnione wina, takie jak porto.

LUNCH, BRUNCH I INNE OBIADOWE OKAZJE

Choć udoskonalany przez trzydzieści tysięcy lat cywilizacji, odruch dzielenia wspólnego stołu z przyjaciółmi i nieznajomymi wydaje się naturalny dla wszystkich kultur. Wieczorne przyjęcie obiadowe sprawdza się wyjątkowo dobrze przy dzisiejszych wypełnionych zajęciami harmonogramach dnia. Jednak bez względu na porę dnia i stopień formalności, dobre towarzystwo przy stole to okazja do pokazania gościnności w najlepszym wydaniu.

Lunch

Jeśli jest taka potrzeba, pora lunchu może być doskonałym czasem, by zebrać się z przyjaciółmi i kolegami albo partnerami w interesach. Choć organizuje się go często w restauracjach i klubach, to lunch w domu jest bardzo miłym sposobem na spotkanie klubu lub komisji, przyjęcie współpracowników w biznesie albo uhonorowanie gości spoza miasta i gości specjalnych.

Tradycyjne przyjęcia z lunchem, od brydża po wesele, są popularne, ale często planuje się je na weekend, żeby goście nie musieli wracać do pracy.

Jedzenie podane na lunchu bywa zwykle lżejsze od obiadowego: przystawka albo sałatka i danie główne, sałatka lub zupa i kanapka albo obfita sałatka – plus deser i kawa. Wiele osób woli nie pić alkoholu w środku dnia, więc rzadziej proponuje się koktajle, ale goście mogą wybrać kieliszek sherry albo napój bezalkoholowy. Posiłkowi może towarzyszyć wino, jednak głównymi napojami podawanymi do lunchu pozostają woda, mrożona herbata i soki owocowe.

Etykieta nie różni się zbytnio od tej, która obowiązuje na przyjęciach obiadowych, niezależnie od tego, czy lunch odbywa się na siedząco, czy przy bufecie. Główna różnica polega na tym, że jedzenie i obsługa są usprawnione. W godzinach pracy lunch nie może trwać dłużej niż godzinę, więc posiłek zaczyna się zaraz po przybyciu gości i obsługa bywa raczej nieformalna. Przy starannym planowaniu udaje się jednak zrobić to wszystko bez pośpiechu. Gospodarze muszą pamiętać o ograniczeniach czasowych swoich gości, tak samo jak goście nie powinni ulegać pokusie przedłużania posiłku, jeśli gospodarz musi wrócić do pracy.

Śniadanie

Przyjęcie śniadaniowe to bardziej wyszukana wersja codziennego porannego posiłku. Może się zacząć już o 8.30, ale także o 10.00 i często poprzedza okazję, taką jak uroczystość ukończenia szkoły, poranny ślub, wydarzenie sportowe zaplanowane na południe czy spotkanie biznesowe. (Tradycyjnie bufet śniadaniowy jest serwowany po północy na balach i oficjalnych tańcach, ale jest on dostarczany na miejsce).

Menu opiera się na tradycyjnym zestawie z jajkami na bekonie i tostami. Typowe są dania typu: jajka po benedyktyńsku[5], omlety, szynka i sucharki, grzanki francuskie[6], gofry i wyroby cukiernicze, choć gospodarze powinni też zapewnić inne przysmaki, takie jak owoce świeże i w kompocie czy pieczywo o niskiej zawartości cholesterolu dla gości dbających o zdrowie. Do picia serwuje się soki oraz kawę i herbatę; nie podaje się napojów alkoholowych. Śniadanie zorganizowane jest zwykle w formie bufetu i można podać je w kuchni, jeśli jest ona wystarczająco duża.

Brunch

Brunch łączy zalety późnego śniadania z wczesnym lunchem i wydaje się odpowiedni dla leniwych spotkań weekendowych. Mogą mu też towarzyszyć inne towarzyskie okazje, na przykład spotkanie dla gości spoza miasta w dzień po weselu czy uroczystości ukończenia szkoły.

Brunch zaczyna się zwykle około 11.00 albo w południe. Może odbywać się na siedząco, ale bardziej popularne są bufety i nawet na stosunkowo oficjalnym brunchu nastrój jest swobodny. Menu zazwyczaj łączy tradycyjne potrawy ze śniadania i lunchu: kurczak w śmietanie na gofrach (z ciasta naleśnikowego), bułki z kiełbasą albo szynką, tarta z pieczarkami, omlet włoski, potrawka z owoców morza, kompot owocowy, zielone sałaty. Jedzenie bywa na ogół lekkie i zawiera świeże owoce i warzywa sezonowe.

Często podaje się do picia Krwawą Mary (Bloody Mary) z alkoholem albo bez oraz mimosę (szampana z sokiem pomarańczowym), a także lżejsze wina białe i różowe. Dobrze jest jednak mieć w zapasie dużo napojów bezalkoholowych. Do brunchu dobrze pasuje poncz owocowy bez alkoholu. Dodaje on bufetowi barwnego akcentu.

Późne kolacje

Kiedy ludzie nie mają czasu albo ochoty na posiłek przed wieczorem w teatrze, na koncercie czy imprezie sportowej, późna kolacja to dobry sposób na zakończenie wieczoru. Gdy gościsz grupę bliskich przyjaciół, atmosfera jest rozluźniona i wesoła. Menu kolacyjne bywa lżejsze i skromniejsze niż pełny obiad. Wybierz potrawy, które możesz przygotować zawczasu i szybko połączyć w ostatniej chwili, na przykład omlety. Jeśli podajesz deser, pomyśl o czymś odświeżającym – dobrze nadają się do tego lody owocowe. (Dobre czekoladki i miętówki albo ciasteczka podane z kawą mogą z powodzeniem zastąpić deser). Lekkie wino to miły dodatek, zależnie od pory, ale goście często wolą wodę, kawę czy inny napój bezalkoholowy. Obsługa bywa raczej nieformalna – począwszy od bufetu, po tace – bez względu na to, jak prosty albo jak elegancki jest posiłek.

„PORZĄDNE” ZAKOŃCZENIE IMPREZY W PLENERZE

Na piknikach, przyjęciach organizowanych na przystani oraz innych odbywających się na dworze spotkaniach, posprzątanie na końcu jest absolutną koniecznością. Wykorzystaj pojemniki na śmieci dostępne na miejscu albo przywieź własne. Nie zostawiaj po sobie żadnego jedzenia – resztki zwabią zwierzęta. Podnieś i wyrzuć każdy śmieć, także pety, puszki po napojach i ich zamknięcia. Gotowanie na świeżym powietrzu – jeśli jest dozwolone – stanowi zagrożenie pożarowe, zabierz więc ze sobą gaśnicę. Upewnij się, że wszelki ogień, także ten w grillu, zgasł całkowicie, zanim opuścisz dane miejsce; zalej palenisko wodą i przegrab popiół, by nie pozostały w nim żarzące się węgle. Ktoś musi posprzątać bałagan, a ostateczna odpowiedzialność spada na gospodarza. Nawet gdybyś miał nie zdążyć na początek transmisji meczu, zrób to, co trzeba i zostaw miejsce czyste oraz bezpieczne dla następnych osób, które będą z niego korzystać.

Pikniki i przyjęcia z grillem

Pikniki i grill, urządzane w dzień czy w nocy, wydają się ucieleśniać amerykański styl podejmowania gości. Nieformalny charakter typowego spotkania w ogródku przy domu sprawia, że jest to popularne, organizowane w ostatniej chwili zajęcie. Jednak nawet najbardziej swobodny grill czy piknik wymaga organizacji, dlatego, jeśli możesz, zaplanuj wszystko wcześniej. Jeśli zaprosisz gości od kilku dni do tygodnia wcześniej, masz większe szanse na to, że będą mogli wziąć w nim udział.

Menu na piknik i grill jest nieograniczone w dosłownym sensie tego słowa. Jeśli inni przynoszą jedzenie, warto to nadzorować, żeby nie mieć za dużo określonego produktu. (Zobacz: „Kolacje składkowe” poniżej). Zwracaj dużą uwagę na żywność: przechowuj jedzenie w odpowiedniej temperaturze i nie zostawiaj go na dworze dłużej niż godzinę, a przy ciepłej pogodzie – pół godziny. (Informacje o przechowywaniu żywności i obchodzeniu się z nią, wraz z linkami do innych źródeł, możesz znaleźć na stronie rządowej USA www.foodsafety.gov).

Angielski dopisek BYOB, oznaczający „przynieś własną butelkę” (bring your own bottle), umieszczony na zaproszeniu sugeruje, że goście powinni przybyć z napojami. Zwykle oznacza to, iż gospodarze zapewniają podstawy – napoje gazowane, wodę butelkowaną, ewentualnie herbatę i soki owocowe oraz lód i naczynia na napoje.

Miej na względzie sąsiadów, kiedy robisz grilla, zwłaszcza jeżeli mieszkasz na osiedlu. Jeśli wolno gotować na świeżym powietrzu, upewnij się, że obszar gotowania jest dobrze wietrzony, aby dym i zapachy nie zbierały się w korytarzach ani nie wciskały do okien sąsiadów.

Kolacje składkowe

Kolacje składkowe to miła okazja dla rodziny i przyjaciół, by dzielić się tym, co mają, w swobodny i niekosztowny sposób. W zasadzie kolacja składkowa organizowana jest przez jedną lub kilka osób albo grupę, a każdy, kto przychodzi, przynosi coś do jedzenia. Zapraszając na imprezę składkową, wyrażaj się jasno. „Składkowa” oznacza, że goście dzielą się żywnością. Natomiast angielski skrót BYOF oznacza dosłownie „przynieś własne jedzenie” (bring your own food), a nie potrawy do wspólnego spożycia; goście pojawią się zatem z jedzeniem dla siebie, a nie dla wszystkich.

Organizacja okazuje się istotna, jeśli menu ma być różnorodne. Uczestnikom można zasugerować wybór pożywienia w ramach pewnych kategorii (sałatki, warzywa, pieczywo, potrawki czy desery). Aby podział był równomierny, gospodarze powinni wiedzieć, co każdy planuje przynieść. Uczestnicy zostają też powiadomieni o planowanej liczbie gości, by mogli przygotować odpowiednie ilości jedzenia.

Czasem organizatorzy zapewniają danie główne, takie jak smażony kurczak, hot dogi albo deser (na przykład domowe lody). Osoby, które nie gotują, mogą przynieść żywność paczkowaną (bułeczki lub chipsy), papierowe talerze i serwetki, naczynia do chłodzenia, lód albo węgiel drzewny. Organizatorzy często kupują napoje, ale jeśli przewiduje się napoje alkoholowe, uczestnicy na ogół przynoszą własne.

Przyjęcia „wędrujące”

To popularna dziewiętnastowieczna rozrywka, która przeżywa swój renesans wraz z rozwojem klubów kulinarnych i dla smakoszy. Przypomina przyjęcie składkowe tym, że kilku uczestników zapewnia jedzenie. Jednak każde danie przygotowuje inny kucharz. Tradycyjnie goście chodzą od domu do domu, a liczba odwiedzanych domów zależy od liczby podawanych dań. Dzisiejsze przyjęcie „wędrujące” może się odbywać w jednym miejscu, choć każdą potrawę przyrządza i podaje inny kucharz.

Przyjęcie może być organizowane przez gospodarzy lub grupę, taką jak klub kulinarny czy winny, albo dla uczczenia jakiegoś święta. Menu jest starannie planowane i koordynowane, a osoby, które nie gotują, są uznawane za gości, choć mogą pomagać w podawaniu. Takie imprezy mogą być zarówno bardzo swobodne, jak i oficjalne. Gdy odbywają się w kilku domach, każdy z gospodarzy zwykle decyduje o formie posiłku pod swoim dachem (przyjęcie na siedząco, bufet albo częściowy bufet).

Grupy, które regularnie organizują przyjęcia „wędrujące”, mogą się zbytnio nie przejmować kosztami, ponieważ koszty przeważnie wyrównują się, gdy członkowie grupy wymieniają się zadaniami kulinarnymi. Jednak gospodarze jednorazowego przyjęcia „wędrującego” powinni na samym początku zająć się wydatkami na jedzenie i napoje, aby jedna osoba nie ponosiła nadmiernych kosztów.

Przyjęcia połączone z degustacją wina

Przyjaciele dzielący zainteresowanie winami spotykają się na obiedzie złożonym z wielu dań (czasem na lunchu), aby rozkoszować się smakiem różnych odmian wina podawanych do odpowiednich potraw. Takie przyjęcia mogą mieć jednego gospodarza, ale na ogół organizują je dość regularnie grupy miłośników wina. Zwykle jedna osoba wybiera wino, które ma zostać zaserwowane. Często na początku próbuje się wina musującego, po czym, podczas obiadu, następuje wybór win białych i czerwonych; na końcu natomiast serwowane jest słodkie wino deserowe.

Przed testowaniem każdego wina, osoba, które je wybrała, opowiada o nim, uzasadniając jednocześnie swój wybór. Gość nie powinien próbować, zanim mowa się nie skończy. Nikt też nie powinien prosić o wino, które nie jest serwowane.

[3] Dzień Świętego Patryka to irlandzkie święto narodowe, obchodzone 17 marca. Święty Patryk (385/89 – 461), patron Irlandii, jako misjonarz tłumaczył istotę Trójcy Przenajświętszej przez analogię do koniczyny, która stała się symbolem tego kraju (stąd kolor zielony); przyp. tłum.

[4] Potpourri – mieszanki suszonych kwiatów i ziół; przyp. tłum.

[5] jajka po benedyktyńsku – mufinki z jajkami w koszulkach albo ostrygami; przyp. tłum.

[6] grzanki francuskie – pieczywo zanurzone w jajku z mlekiem i usmażone; przyp. tłum.

Party, kolacja, grill cz. 1

Spis treści

Karta tytułowa

Wstęp

Rozdział 1 Dobre maniery przy stole

STÓŁ

POSŁUGIWANIE SIĘ SZTUĆCAMI

SZCZEGÓŁY SERWOWANIA POSIŁKU

W CZASIE POSIŁKU

GDY COŚ JEST NIE W PORZĄDKU

ŻYWNOŚĆ KROK PO KROKU

Rozdział 2 Posiłki poza domem

REZERWOWAĆ MIEJSCA CZY NIE?

PO PRZYBYCIU

SZCZEGÓŁY ZAMAWIANIA

WSKAZÓWKI OD A DO Z

UWAGA!

PŁACENIE RACHUNKU

RESTAURACJE BUFETOWE, TANIE I TYM PODOBNE

Rozdział 3 Przyjęcie obiadowe

PIERWSZE KROKI DO UDANEGO PRZYJĘCIA

WCZEŚNIEJSZE PRZYGOTOWANIA

PRZYGOTOWYWANIE MENU

PRZYGOTOWANIE SCENERII

POCZĄTEK PRZYJĘCIA

OFICJALNE PRZYJĘCIE OBIADOWE

LUNCH, BRUNCH I INNE OBIADOWE OKAZJE

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Favorite Party and Dining Tips

© Copyright by The Emily Post Institute, Inc. 2005

Published by arrangement with HarperCollins Publishers Inc.

All rights reserved.

© Copyright for the Polish edition by Cartalia Press

© Copyright for the e-book edition by Fundacja Festina Lente

Redaktor: Magdalena Pilich

Redaktor techniczny: Justyna Nowaczyk

Projekt okładki: Piotr Łysakowski

ISBN 978-83-60787-07-6

Warszawa 2013

Fundacja Festina Lente

ul. Nowoursynowska 160 B/7

02-776 Warszawa

www.festina-lente.org.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl